Ένα από τα πιο επιβλητικά και αρχέγονα δρώμενα της Θράκης αναβιώνει κάθε χρόνο την περίοδο της Αποκριάς στο Καλαμπάκι Δράμας. Ο Θρακικός Καλόγερος, έθιμο με βαθιές ρίζες στον χρόνο και έντονο συμβολισμό γονιμότητας και αναγέννησης, επιστρέφει στους δρόμους και την πλατεία του χωριού, μετατρέποντας την «Καλογεροδευτέρα» σε ημέρα συλλογικής μνήμης και ζώσας παράδοσης.
Το έθιμο έφεραν οι πρόσφυγες από το Κρυόνερο (Soğucak) της Βιζύης Ανατολικής Θράκης, που εγκαταστάθηκαν στο Καλαμπάκι μετά το 1922. Μαζί με τον «Καλόγερο», μετέφεραν το κουρμπάνι και τα Θρακιώτικα κάλαντα, τα οποία ενσωματώθηκαν πλήρως στην τοπική κοινωνία και έγιναν αναπόσπαστο τμήμα της ταυτότητάς της.
Οι τελετές της Τυρινής Δευτέρας στα χωριά του Μικρού Αίμου ξεχώριζαν για την αυστηρότητα του τυπικού τους, τη συμβολική τους λειτουργία και την αρχαία τους καταγωγή από τη διονυσιακή λατρεία και τα Ανθεστήρια. Ο Καλόγερος ή Καλογέρ'κα αποτελούσε ευετηρικό έθιμο, αφιερωμένο στη γονιμότητα της γης και των ανθρώπων, ενώ η τελετουργία του ενίσχυε τη συνοχή της κοινότητας μέσα από συμμετοχή και θεατρικότητα.
Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου, Αθανασία Θεοδωρίδου, «ο Θρακικός Καλόγερος δεν είναι απλώς ένα δρώμενο. Είναι η ζωντανή σύνδεσή μας με τις ρίζες μας, με την ιστορία που μας έφερε εδώ και με την κοινότητα που διαμορφώνουμε σήμερα». Η ίδια τονίζει ότι η συμμετοχή των παιδιών και των νέων διασφαλίζει τη συνέχιση της παράδοσης μέσα από τη δράση και τη βιωματική εμπειρία.
«Η εγγραφή στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς», προσθέτει η κ. Θεοδωρίδου, «επιβεβαιώνει τη μοναδικότητα του εθίμου και μας δίνει ώθηση να το μεταλαμπαδεύσουμε στις επόμενες γενιές». Η Καλογεροδευτέρα, όπως σημειώνει, ενισχύει τη συλλογική ταυτότητα, προάγει τη συνεργασία και τον σεβασμό, και ενώνει παρελθόν, παρόν και μέλλον μέσα από τη χαρά της κοινότητας.
Η Καλογεροδευτέρα στο σήμερα
Ο Καλόγερος, όπως καταγράφεται από τον Γεώργιο Βιζυηνό το 1888, ακολουθεί αυστηρό τελετουργικό. Πρωταγωνιστής είναι ο «καλόγερος», ντυμένος με δέρματα ζώων και κουδούνια, με πρόσωπο βαμμένο με στάχτη. Τον συνοδεύουν οι «ποτούρια», ενώ η παρουσία της κατσιβέλας και του κατσίβελου προσδίδει θεατρικότητα και συμβολισμό.
Η γκάιντα καθορίζει τον ρυθμό, ενώ οι επισκέψεις στα σπίτια, το χτύπημα των κάρων και η απαίτηση του «μπετέλι» (αντίτιμο) κρατούν ζωντανό το πνεύμα της κοινότητας. Η φετινή «Καλογεροδευτέρα» 2026 στο Καλαμπάκι ξεκίνησε τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου με την καθιερωμένη γύρα του θιάσου και επίσκεψη στα σχολεία, ενώ το απόγευμα πραγματοποιήθηκε στην κεντρική πλατεία το συμβολικό όργωμα με σπορά και πότισμα. Ακολούθησε η μεγάλη καρναβαλική παρέλαση των σχολείων του δήμου Δοξάτου, γεμάτη χρώμα και ενθουσιασμό.
Κατά τη διάρκεια της τελετής, οι συμμετέχοντες αναβιώνουν τη σχέση με τη «μάνα γη». Το εικονικό όργωμα, η σπορά με σιτάρι και καλαμπόκι, η προσομοίωση των βοδιών και το βρέξιμο του βασιλιά αποτυπώνουν τη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης. «Η συμμετοχή των νέων και η ενσωμάτωση παιδιών στην τελετή εξασφαλίζουν ότι η παράδοση παραμένει ζωντανή, εξελισσόμενη αλλά πιστή στις ρίζες της», υπογραμμίζει η κ. Θεοδωρίδου.
Ζώσα παράδοση και πολιτιστική κληρονομιά
Η Καλογεροδευτέρα αποτελεί ζωντανή παράδοση που εξελίσσεται με τη συμμετοχή της κοινότητας, μεταφέροντας γνώση, αξίες και ιστορική μνήμη. Η επιστημονική καταγραφή του εθίμου ξεκίνησε το 1977 με τον Γ. Χατζόπουλο, ενώ το 2023 η ένταξη του δρώμενου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς αναγνώρισε τη σημασία και τη μοναδικότητά του.
Ο θίασος του Καλόγερου λειτουργεί ως φορέας μνήμης, συνδέοντας τους κατοίκους με την ιστορία των προγόνων τους και ενισχύοντας την ταυτότητα του Καλαμπακιώτη ανεξάρτητα από καταγωγή. Η Καλογεροδευτέρα δεν είναι μόνο πολιτιστική εκδήλωση, αλλά γιορτή συλλογικότητας, χαράς και μνήμης, όπου οι κάτοικοι συμμετέχουν ενεργά, χορεύουν και γιορτάζουν, μεταδίδοντας το πνεύμα της Θράκης στις επόμενες γενιές.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
