Το προσκύνημα στην Παναγία της Χρυσοβίτσας αναδεικνύεται ως ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και πολιτιστικά γεγονότα της Ηπείρου, με ιστορία που συγκρίνεται με εκείνη της Τήνου και της Παναγίας της Σουμελά. Σύμφωνα με αφήγηση του κ. Χρήστου Γαλάνη, ψάλτη και μόνιμου μέλους του Ιερού Ναού του Μοναστηριού στην καρδιά της Χρυσοβίτσας Μετσόβου, το προσκύνημα προσελκύει πιστούς από όλη την ευρύτερη περιοχή.
Η φήμη της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας και τα θαύματα που μεταδίδονταν προφορικά, όπως καταγράφουν χρονογράφοι, αποτέλεσαν βασικό λόγο για την προσέλευση των πιστών στη Χρυσοβίτσα. Από τα ξημερώματα της παραμονής του Δεκαπενταύγουστου, επισκέπτες από την Ήπειρο, τη Δυτική Μακεδονία και τη Θεσσαλία καταφθάνουν για να προσευχηθούν, να εκπληρώσουν τα τάματά τους και να συμμετάσχουν στο διήμερο πανηγύρι που συνεχίζει να διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο.
Το πανηγύρι έχει ιδιαίτερη θέση στην τοπική παράδοση, με επισκέπτες να διανύουν ακόμη και 10 ώρες με τα πόδια από τα Γιάννενα, την Καλαμπάκα, τη Μηλιά Μετσόβου και τα Γρεβενά. Ο κ. Γαλάνης θυμάται με νοσταλγία τις παλιές εποχές, όταν κάθε περιοχή είχε τον δικό της χώρο κάτω από τα πλατάνια της πλατείας, ενώ οι προσκυνητές έφερναν μαζί τους στρωσίδια για να διανυκτερεύσουν.
Παραδοσιακοί οργανοπαίκτες, κομπανίες με 6-7 μουσικούς, παραδοσιακοί χοροί και μικροπωλητές συνέθεταν μια γνήσια ηπειρώτικη γιορτή. Τα παιδιά του χωριού θαύμαζαν τα γλυκά στους πάγκους, συμμετέχοντας στη χαρά της μεγάλης γιορτής.
Η ιστορία της εικόνας της Παναγίας, σύμφωνα με την παράδοση, ξεκινά από το χωριό Στριγγανία της Επαρχίας Τριχωνίδας, όπου βρέθηκε για πρώτη φορά το 533 μ.Χ. Η εικόνα, μέσω διαδοχικών θαυματουργών μετακινήσεων, έφτασε στο δάσος του χωριού Παλαιόμυλος (σημερινή Χρυσοβίτσα), όπου την ανακάλυψε η Λαμπρινή το 1486. Στο σημείο αυτό χτίστηκε ο Ιερός Ναός που διατηρείται μέχρι σήμερα.
Το χωριό μετονομάστηκε σε Χρυσοβίτσα λόγω της επιγραφής «Χρύσοβα» στην εικόνα. Το 2015, σύμφωνα με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Χρυσοβίτσας, ένα συγκλονιστικό γεγονός καταγράφηκε στη θέση «Πολιτσές», όταν κάτοικος του χωριού συνάντησε μια φωτεινή νεφέλη με τη μορφή μαυροφορεμένης γυναίκας, η οποία του συστήθηκε ως Παναγία και προέτρεψε σε μετάνοια.
Η Χρυσοβίτσα βρίσκεται σε υψόμετρο 920 μέτρων, απέχει 43 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα και 16 χιλιόμετρα από το Μέτσοβο. Στην Ήπειρο, εκατοντάδες ναοί είναι αφιερωμένοι στη Θεοτόκο, με τους Ηπειρώτες να στηρίζουν τις ελπίδες τους στην Παναγία ως προστάτιδα και αρωγό στις δύσκολες στιγμές της ιστορίας τους.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news