Η Σαρακοστή και ειδικά η Καθαρά Δευτέρα συνδέονται με τα παραδοσιακά νηστίσιμα τρόφιμα, γνωστά ως σαρακοστιανά. Πρόκειται για επιλογές όπως όσπρια, λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, αλλά και θαλασσινά, όπως χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές, γαρίδες και μύδια.
Δημοφιλή προϊόντα της περιόδου αποτελούν επίσης ο ταραμάς και το αυγοτάραχο, ενώ ο χαλβάς παραμένει το αγαπημένο επιδόρπιο, διαθέσιμο πλέον σε πολλές εμπορικές παραλλαγές.
Τα περισσότερα από αυτά τα τρόφιμα, ιδιαίτερα τα αλιεύματα, είναι ευαίσθητα στη διατήρηση. Με σωστή αποθήκευση και προσεκτική προετοιμασία, όμως, οι καταναλωτές μπορούν να απολαύσουν τα σαρακοστιανά χωρίς κινδύνους για την υγεία τους.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΦΕΤ δημοσίευσε χρήσιμες οδηγίες για την ασφαλή επιλογή και κατανάλωση των τροφίμων της περιόδου.
Κεφαλόποδα
Τα χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα και σουπιές διατίθενται νωπά, κατεψυγμένα ή αποψυγμένα. Στα νωπά πρέπει να αποφεύγονται όσα έχουν δυσάρεστη οσμή ή οσμή αμμωνίας.
Η επιφάνειά τους πρέπει να είναι υγρή και γυαλιστερή, τα πλοκάμια να μη αποσπώνται εύκολα και η σάρκα να είναι ελαστική και συμπαγής. Τα μάτια οφείλουν να είναι καθαρά και ζωηρά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη διάκριση μεταξύ καλαμαριών και θραψάλων, καθώς η τιμή τους διαφέρει σημαντικά.
Τα καλαμάρια έχουν ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται σχεδόν σε όλο το σώμα, ενώ των θραψάλων είναι τριγωνικό και πιο πεπλατυσμένο. Επιπλέον, τα καλαμάρια διαθέτουν δύο μακρύτερα πλοκάμια σε σχέση με τα υπόλοιπα.
Τα κατεψυγμένα κεφαλόποδα πρέπει να έχουν φυσιολογικό χρώμα και οσμή, ενώ τα αποψυγμένα να πωλούνται μόνο στη συσκευασία που φέρει τη σήμανση της εγκεκριμένης εγκατάστασης. Η πώλησή τους πρέπει να συνοδεύεται από την ένδειξη «αποψυχθέν». Η απόψυξη στα καταστήματα πώλησης απαγορεύεται.
Οστρακοειδή
Τα μύδια, κυδώνια, στρείδια και λοιπά οστρακοειδή πρέπει να είναι ζωντανά, με κελύφη κλειστά ή που κλείνουν μόνα τους με την παραμικρή πίεση. Το περιεχόμενο πρέπει να είναι καθαρό και άοσμο, ενώ η σάρκα υγρή και γερά προσκολλημένη στο κέλυφος. Για τα αποφλοιωμένα μύδια, η σάρκα πρέπει να είναι γυαλιστερή και να αναδίδει τη χαρακτηριστική οσμή θάλασσας.
Μαλακόστρακα
Οι γαρίδες, καραβίδες, αστακοί και καβούρια πρέπει να έχουν ευχάριστη οσμή θάλασσας, σκληρά πόδια και διαφανή μεμβράνη θώρακα. Το κεφάλι και ο θώρακας δεν πρέπει να έχουν μαύρες κηλίδες, ενώ οι φρέσκες γαρίδες γλιστρούν εύκολα από το χέρι.
Αχινοί και κονσέρβες
Οι αχινοί πρέπει να είναι ζωντανοί, κάτι που φαίνεται από την κίνηση των αγκαθιών τους. Οι κονσέρβες ιχθυηρών πρέπει να είναι ακέραιες, χωρίς βαθουλώματα ή διογκώσεις.
Άλλα σαρακοστιανά εδέσματα
Ο ταραμάς, που διατίθεται σε μορφή πάστας, πρέπει να έχει ομοιόμορφο χρώμα. Ενδείξεις αλλοίωσης αποτελούν η μούχλα, η ξηρότητα και η ξινή ή πικρή γεύση.
Τροφικές αλλεργίες
Τα ψάρια, τα μαλάκια, τα οστρακοειδή, οι σπόροι σησαμιού και οι ξηροί καρποί – συστατικά του χαλβά – ανήκουν στις ουσίες που προκαλούν συχνότερα αλλεργίες ή δυσανεξίες.
Ο Κανονισμός 1169/2011 της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει την υποχρεωτική αναγραφή των αλλεργιογόνων στα προσυσκευασμένα τρόφιμα. Στα μη προσυσκευασμένα, οι υπεύθυνοι οφείλουν να παρέχουν τις σχετικές πληροφορίες μέσω μενού ή πινακίδων.
Όσοι μαγειρεύουν για άλλους καλό είναι να ρωτούν αν υπάρχουν αλλεργίες, ώστε να προσαρμόζουν τα υλικά ή να ενημερώνουν τους καλεσμένους. Σε περίπτωση αλλεργικής αντίδρασης, απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.