Το Καζακστάν λέει «ναι» σε αμφιλεγόμενο Σύνταγμα με δημοψήφισμα

Οι πολίτες του Καζακστάν ενέκριναν με συντριπτική πλειοψηφία νέο Σύνταγμα, το οποίο, σύμφωνα με τις αρχές, στοχεύει στην εκδημοκρατικοποίηση της μεγαλύτερης οικονομίας της Κεντρικής Ασίας. Παρά τις διακηρύξεις αυτές, αρκετά άρθρα του αναθεωρημένου κειμένου ενισχύουν τις εξουσίες του προέδρου Κάσιμ-Τζομάρτ Τοκάεφ, που πλησιάζει τα 73 του χρόνια.

Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις εξόδου που πραγματοποιήθηκαν για λογαριασμό κρατικών ΜΜΕ, από το 86,7% έως το 88,6% των εκλογέων ενέκρινε την αναθεώρηση του θεμελιώδους νόμου. Το Καζακστάν, που επιδιώκει ισορροπία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, παραμένει παράλληλα σημαντικός οικονομικός εταίρος της ΕΕ.

Μετά τις αιματηρές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου 2022, στις οποίες έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 238 άνθρωποι, ο πρόεδρος Τοκάεφ είχε δεσμευθεί να οικοδομήσει ένα πιο «δίκαιο» Καζακστάν, προωθώντας πολιτικές μεταρρυθμίσεις και φιλελευθεροποίηση του συστήματος.

Ο Τοκάεφ, ο οποίος ανέλαβε μετά την παραίτηση του Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ, δηλώνει ότι οι μεταρρυθμίσεις θα οδηγήσουν στη μετάβαση από ένα υπερπροεδρικό μοντέλο σε μια «προεδρική δημοκρατία με ισχυρό κοινοβούλιο».

Η συμμετοχή ανήλθε στο 73,24%, ξεπερνώντας το απαιτούμενο όριο του 50%. Οι αρχές κινητοποίησαν διασημότητες από τον χώρο του αθλητισμού και των τεχνών για την προώθηση του δημοψηφίσματος, ενώ σε πολλά εκλογικά τμήματα πολίτες φωτογραφίζονταν καθώς ψήφιζαν και λάμβαναν δώρα.

Ενισχυμένες εξουσίες και περιορισμοί

Παρά τις εξαγγελίες περί αναδιανομής εξουσιών, αρκετές διατάξεις του νέου Συντάγματος ενισχύουν το προεδρικό αξίωμα. Ο πρόεδρος θα διορίζει απευθείας πρόσωπα σε καίριες θέσεις, όπως στην κεντρική τράπεζα, στις μυστικές υπηρεσίες και στο Συνταγματικό Δικαστήριο, χωρίς την έγκριση της Γερουσίας, η οποία καταργείται.

Επιπλέον, εάν το Κουρουλτάι, το νέο κοινοβούλιο, απορρίψει δύο φορές διορισμούς, ο πρόεδρος θα έχει τη δυνατότητα να το διαλύσει και να κυβερνά προσωρινά με προεδρικά διατάγματα.

Η ελευθερία της έκφρασης θα υπόκειται πλέον σε περιορισμούς ώστε να μην «υπονομεύει την ηθικότητα της κοινωνίας» ή να «παραβιάζει τη δημόσια τάξη». Παράλληλα, καθίσταται ευκολότερη η επιβολή περιορισμών στις διαδηλώσεις.

Η Human Rights Watch είχε προειδοποιήσει ότι η συνταγματική αναθεώρηση ενδέχεται να επιφέρει «υπερβολικούς και αδικαιολόγητους περιορισμούς» στις ελευθερίες έκφρασης, συνεταιρίζεσθαι και ειρηνικής συνάθροισης.

Σύμφωνα με τον καζάκο πολιτικό αναλυτή Βίκτορ Κοφτουνόφσκι, η διαδικασία αυτή αποτελεί «ανάκληση των περιορισμένων φιλελεύθερων παραχωρήσεων» που είχε αναγκαστεί να κάνει ο Τοκάεφ το 2022.

Πιθανή προετοιμασία διαδοχής

Η υιοθέτηση του νέου Συντάγματος θεωρούνταν δεδομένη, καθώς η εκστρατεία διήρκεσε μόλις έναν μήνα και οι τροποποιήσεις εγκρίθηκαν μέσα σε δύο εβδομάδες. Ο Κοφτουνόφσκι εκτιμά ότι η «συνταγματική φρενίτιδα» αποσκοπεί στην προετοιμασία για τη μεταβίβαση της εξουσίας, με τον πρόεδρο να «εδραιώνει και να προετοιμάζει τον θρόνο για τον διάδοχό του».

Μία από τις βασικές καινοτομίες του νέου Συντάγματος είναι η καθιέρωση του αξιώματος αντιπροέδρου, το οποίο θεωρείται πιθανό να αποτελέσει το επόμενο βήμα στη γραμμή διαδοχής του Τοκάεφ, ο οποίος έχει δηλώσει πως δεν θα είναι υποψήφιος το 2029.