Νόμπελ Χημείας 2026 σε Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι

Οι επιστήμονες Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι τιμήθηκαν με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, για την επίλυση του μακροχρόνιου αινίγματος που αφορά τα ασύμμετρα μόρια «κατοπτρικού ειδώλου». Η ανακάλυψή τους, που βασίστηκε σε έρευνα του Λουί Παστέρ, αποτελεί σημαντικό ορόσημο για τη χημεία και τη φαρμακευτική βιομηχανία.

Ο Σοάι, 76 ετών, από την Ιαπωνία, και ο Καγκάν, 95 ετών, από τη Γαλλία, συνέβαλαν καθοριστικά στην κατανόηση των μορίων που υφίστανται σε δύο μορφές αντικατοπτρισμού, γνωστές ως εναντιομερή. Όπως το δεξιό και το αριστερό χέρι, τα μόρια αυτά διαφέρουν ελάχιστα, όμως οι ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά μόνο τη μία εκδοχή, ένα φαινόμενο γνωστό ως homochirality.

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου για το Νόμπελ, ο Σοάι εξέφρασε τη χαρά του για τη βράβευση, σημειώνοντας: «Αυτή είναι η πιο συναρπαστική ημέρα της ζωής μου, είμαι πολύ χαρούμενος που μοιράζομαι αυτό το βραβείο με τον καθηγητή Ανρί Καγκάν». Παράλληλα, η Επιτροπή Νόμπελ ανέφερε ότι συνεχίζει τις προσπάθειες να επικοινωνήσει με τον Καγκάν.

Η προσφορά των φετινών βραβευθέντων αφορά την καθοδήγηση χημικών αντιδράσεων ώστε να παράγεται επιλεκτικά το επιθυμητό μοριακό είδωλο, κάτι που έχει καθοριστική σημασία για την παρασκευή φαρμάκων. Όπως τόνισε ο Πίτερ Σομφάι, μέλος της Επιτροπής του Νόμπελ Χημείας, «η αριστερόστροφη εκδοχή του φαρμάκου μπορεί να έχει ένα αποτέλεσμα και η δεξιόστροφη εκδοχή του μπορεί να έχει ένα άλλο αποτέλεσμα, και στη συνέχεια χρειαζόμαστε μεθόδους για την επιλεκτική παρασκευή τους».

Η αφετηρία για την επίλυση του προβλήματος ήταν η έρευνα του Παστέρ στο τρυγικό οξύ, ουσία σημαντική για την οινοπαραγωγή. Ο Παστέρ είχε παρατηρήσει ότι μόνο η μία μορφή του τρυγικού οξέος που βρίσκεται στα σταφύλια υφίσταται ζύμωση, αποδεικνύοντας ότι ουσίες με διαφορετική χειρομορφία παρουσιάζουν διαφορετικές ιδιότητες.

Το πώς μπορεί να παραχθεί η σωστή μορφή μιας χειρόμορφης ουσίας παρέμενε άλυτο ερώτημα μέχρι τις ανακαλύψεις των Καγκάν και Σοάι, οι οποίοι κατάφεραν να δημιουργήσουν ασύμμετρες αντιδράσεις με πλεόνασμα της επιθυμητής μορφής. Η σημασία αυτής της ανακάλυψης γίνεται εμφανής και από το σκάνδαλο της θαλιδομίδης τη δεκαετία του 1960, όταν αποδείχθηκε ότι το εναντιομερές της δραστικής ουσίας ευθυνόταν για σοβαρές δυσμορφίες σε χιλιάδες παιδιά.