Την άνοιξη του 1986, η Βαλεντίνα Ροσόλοβα, έμπειρη γιατρός με σπουδές στην Ιατρική Σχολή της Οδησσού και πορεία στη μαιευτική, την παιδιατρική και τη μικροβιολογία, εργαζόταν σε εργαστήριο που συνδύαζε μικροβιολογία, ακτινολογία και τοξικολογία. Η ζωή της άλλαξε ριζικά μετά την έκρηξη στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ.
Στις 26 Απριλίου 1986, όταν εξερράγη ο τέταρτος αντιδραστήρας του σταθμού «Βλαντίμιρ Ίλιτς Λένιν», κανείς δεν γνώριζε τι είχε συμβεί. Οι σοβιετικές αρχές καθυστέρησαν να ενημερώσουν τον πληθυσμό και τη διεθνή κοινότητα, ενώ δύο ημέρες αργότερα Σουηδοί τεχνικοί εντόπισαν υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας, σημαίνοντας συναγερμό για τη χειρότερη πυρηνική καταστροφή στην Ιστορία.
«Πήγαινα για να δω τη μητέρα μου στην Οδησσό», αφηγείται στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Βαλεντίνα, που σήμερα ζει ως πρόσφυγας πολέμου στην Περαία Θεσσαλονίκης. «Θυμάμαι μια περίεργη βροχή - ζεστή, ασυνήθιστη… Δεν ξέραμε τι ήταν. Αργότερα καταλάβαμε ότι ερχόταν από εκεί». Οι άνθρωποι τότε απολάμβαναν την άνοιξη, χωρίς να αντιλαμβάνονται τον αόρατο κίνδυνο που τους περιέβαλλε.
«Ήταν έγκλημα», λέει σήμερα. «Μπορούσαν να μας είχαν πει να μείνουμε στα σπίτια, αντί να περπατάμε αμέριμνοι στους δρόμους».
Το εργαστήριο της αόρατης απειλής
Όταν επέστρεψε στη δουλειά της στο Χάρκοβο, το εργαστήριο είχε γεμίσει δείγματα τροφίμων από όλη την Ουκρανία: ψωμί, γάλα, μανιτάρια και φρούτα. Η αποστολή της ήταν να μετρά τη ραδιενέργεια σε κάθε προϊόν.
«Στην αρχή δεν γνωρίζαμε τίποτα. Μετρούσαμε ραδιενέργεια σε τρόφιμα κάθε μέρα, χωρίς μάσκες, μόνο με γάντια. Ήταν συνεχής, εξαντλητική δουλειά για χρόνια», θυμάται. Μια σκηνή έμεινε ανεξίτηλη στη μνήμη της: «Η θεία μου μού έδωσε ένα δοχείο με μούρα. Όταν τα εξέτασαν οι συνάδελφοί μου, μου είπαν ‘Αυτά δεν είναι από την Οδησσό, είναι από το Τσερνομπίλ’».
Ο φόβος κυριαρχούσε. Οι άνθρωποι απέφευγαν μανιτάρια, γάλα και τυριά, καθώς κανείς δεν ήξερε τι ήταν ασφαλές. «Για τρία χρόνια, κάθε τρόφιμο περνούσε από αυστηρούς ελέγχους. Μετά, οι έλεγχοι έγιναν δειγματοληπτικοί. Η ζωή συνέχισε…» λέει με συγκίνηση.
Φόβος, σιωπή και συνήθεια
Τις πρώτες μέρες επικρατούσε πανικός. Οι κάτοικοι έκλειναν παράθυρα και χαραμάδες με κόλλα. «Μετά το συνηθίσαμε», παραδέχεται. «Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο· να συνηθίζεις τον φόβο».
Ο πατέρας της πέθανε από καρκίνο, κάτι που η ίδια συνδέει με το Τσερνομπίλ. «Πέθαναν πολλοί τότε. Ο κόσμος πονούσε, αλλά συνέχισε να ζει, γιατί δεν υπήρχε άλλη επιλογή».
Από την αόρατη απειλή στην ορατή καταστροφή
Χρόνια αργότερα, η Βαλεντίνα βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν νέο εφιάλτη: τον πόλεμο. Το Χάρκοβο έγινε πεδίο μάχης. «Κρυφτήκαμε στο υπόγειο. Έξω γινόταν μάχη στα προάστια. Μείναμε έξι ημέρες. Το συνηθίσαμε», λέει με τη γνώριμη φράση που συνοδεύει τις πιο σκληρές στιγμές της ζωής της.
Την έκτη ημέρα, οι βομβαρδισμοί κορυφώθηκαν. «Ήταν σαν ηλεκτρικό σοκ. Άρχισα να τρέχω, χωρίς να πάρω τίποτα μαζί μου». Η διαδρομή της την οδήγησε στην Πολωνία, όπου μια γυναίκα την υποδέχθηκε και τη φρόντισε για έναν μήνα, προσφέροντάς της «ένα προσωρινό καταφύγιο ζωής».
Από την κόλαση του πολέμου στη Θεσσαλονίκη
Σήμερα, η Βαλεντίνα ζει στη Θεσσαλονίκη, μαθαίνει ελληνικά και μετακινείται καθημερινά με δύο λεωφορεία για τα μαθήματά της. «Θέλω να γυρίσω σπίτι, αλλά φοβάμαι τους βομβαρδισμούς. Στην πολυκατοικία μου πέθαναν οκτώ άνθρωποι από το στρες», λέει. Πρόσφατα έχασε μια δασκάλα και ένα παιδί που γνώριζε. «Όταν το βλέπεις στις ειδήσεις είναι σαν ταινία. Όταν είναι δικοί σου άνθρωποι, είναι αλλιώς».
Παρά τις δυσκολίες, δηλώνει πως στην Ελλάδα αισθάνεται ασφαλής. «Εδώ νιώθω καλά. Οι άνθρωποι είναι καλοί. Οι γιατροί με αντιμετωπίζουν σαν συνάδελφο». Θυμάται τη στιγμή που έφτασε στη Θεσσαλονίκη: «Ήταν σαν παράδεισος. Ζέστη, κανονικότητα, ανθρώπινη επαφή».
Η αόρατη κληρονομιά του Τσερνομπίλ
Σαράντα χρόνια μετά, το Τσερνομπίλ παραμένει σύμβολο αόρατων κινδύνων και καθυστερημένων αληθειών. Για τη Βαλεντίνα, είναι μια εμπειρία που επαναλαμβάνεται: πρώτα με τη ραδιενέργεια, τώρα με τον πόλεμο. Ανάμεσα στα δύο, μια ζωή που συνεχίζεται – με φόβο, με μνήμη, αλλά και με μια πεισματική ανάγκη για χαμόγελο.
Η ιστορία της δεν είναι απλώς ανάμνηση μιας καταστροφής, αλλά μια ζωντανή μαρτυρία αντοχής που ενώνει εποχές, σύνορα και ανθρώ
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
