Ένας υπολογιστής, το κατάλληλο λογισμικό και μια κάμερα είναι τα βασικά εργαλεία που επιτρέπουν τη γραφή και τη μουσική με τα μάτια. Η κάμερα εντοπίζει το βλέμμα του χρήστη, ο οποίος εστιάζει σε διαφορετικά σημεία της οθόνης για να ολοκληρωθεί η βαθμονόμηση.
Μόλις επιτευχθεί η ακρίβεια, εμφανίζονται γράμματα ή νότες και, με την εστίαση, αυτά επιλέγονται. Έτσι σχηματίζονται λέξεις ή ακούγονται μελωδίες, προσφέροντας σε παιδιά και ενήλικες χωρίς ικανότητα λόγου έναν νέο τρόπο επικοινωνίας και έκφρασης.
«Έχω έναν μαθητή που είναι 39 ετών και το μοναδικό πράγμα που κουνάει επάνω του είναι τα βλέφαρά του. Ωστόσο αντιλαμβάνεται τα πάντα και τώρα μαθαίνει τα γράμματα, τις λέξεις, τις έννοιες. Για πρώτη φορά έγραψε κάποιες προτάσεις και η μαμά του, όταν τον είδε να γράφει το όνομά της, ούρλιαζε, τον αγκάλιαζε, έκλαιγε. Ήταν κάτι εκπληκτικό», αναφέρει στο ΑΠΕ–ΜΠΕ η Μαρία Βαρσαμά, μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η ίδια έχει αναπτύξει τη μέθοδο που φέρει το όνομά της για την ανάγνωση και γραφή της ελληνικής γλώσσας μέσω βλέμματος.
Η ερευνήτρια θυμάται και ένα άλλο αγόρι που, όταν έγραψε για πρώτη φορά με τα μάτια, αποκάλυψε ότι τον κουράζει το γεγονός πως οι εκπαιδευτικοί του τού διαβάζουν συνεχώς βιβλία. Ήθελε να τους πει να σταματήσουν, αλλά δεν μπορούσε να το εκφράσει μέχρι τότε.
Η δύναμη της επικοινωνίας
«Οι άνθρωποι απεγκλωβίζονται», σημειώνει η κ. Βαρσαμά. Όπως εξηγεί, όσοι αποκτούν τη δυνατότητα γραφής με τα μάτια εκφράζουν απλές, καθημερινές επιθυμίες, όπως “θέλω να βγω έξω” ή “να πιω λίγο κρασί”. Αν και οι γονείς περιμένουν βαθύτερες εξομολογήσεις, τα άτομα αυτά δεν αισθάνονται διαφορετικά. Μέσα από τη γραφή και τη μουσική, η ψυχή τους βρίσκει διέξοδο έκφρασης από ένα σώμα που δεν μπορεί να τους υποστηρίξει.
Η διαδικασία απαιτεί επιμονή. Όπως αναφέρει, χρειάζεται προσπάθεια για να παρακινηθούν οι μαθητές να συνεχίσουν, να μην απογοητευτούν και να παλέψουν για το επόμενο γράμμα ή τη νότα. Παρ’ όλα αυτά, «κανείς δεν τα παρατάει», τονίζει. Η επιθυμία για επικοινωνία είναι τόσο ισχυρή, που υπερνικά την κόπωση.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός αγοριού με παραπληγία που, αφού έμαθε να γράφει με τα μάτια, κατάφερε να εκφράσει την επιθυμία του να συμμετέχει σε εκδρομές. Έτσι, φέτος μπόρεσε να πάει βόλτα, να επισκεφθεί τσίρκο και να ταξιδέψει στην Καστοριά, ξεπερνώντας την απομόνωση.
Η μουσική ως μέσο απελευθέρωσης
Για τον τρόπο που η μουσική με τα μάτια αλλάζει ζωές, μιλά στο ΑΠΕ–ΜΠΕ ο Ζαχαρίας Βαμβακούσης, ερευνητής νέων μουσικών ψηφιακών οργάνων και δημιουργός του λογισμικού EyeHarp. Το πρόγραμμα επιτρέπει σε άτομα με κινητικές δυσκολίες να παίζουν μουσική με τις κινήσεις των ματιών. Όπως σημειώνει, η τεχνολογία εντοπισμού βλέμματος υπάρχει εδώ και δύο δεκαετίες, αλλά παραμένει άγνωστη σε πολλούς. «Όταν ξεκινάει η επικοινωνία και η μουσική, τότε αλλάζει η ζωή των ανθρώπων. Ενθουσιάζονται όλοι», τονίζει.
Το EyeHarp λειτουργεί σαν παιχνίδι: ο υπολογιστής καθοδηγεί τον χρήστη, δίνει ρυθμό και προτείνει ασκήσεις. «Οι πιο δυνατές στιγμές είναι εκείνες της πρώτης επαφής, όταν ο χρήστης συνειδητοποιεί ότι μπορεί να αλληλεπιδρά σε πραγματικό χρόνο», αναφέρει ο κ. Βαμβακούσης.
Μεταξύ των μαθητών του ξεχωρίζει η Αλεξάνδρα Κερλίδου από τη Μυτιλήνη, η οποία γεννήθηκε με τετραπληγία λόγω εγκεφαλικής παράλυσης. Σήμερα γράφει και παίζει μουσική με τα μάτια, συμμετέχοντας σε συναυλίες. Όπως έχει γράψει η ίδια: «Το EyeHarp μας δίνει τη δυνατότητα να συνυπάρχουμε με τραγουδιστές και μουσικούς, διάσημους και μη, επί σκηνής».
Η κ. Βαρσαμά χαρακτηρίζει τον κ. Βαμβακούση πολύτιμο συνεργάτη, καθώς συνέβαλε στη βελτίωση της μεθόδου της για τη σωστή εφαρμογή της από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ακόμη την τεχνολογία.
Η τεχνολογία που αλλάζει ζωές
Ο δημιουργός του EyeHarp θυμάται επίσης τον μουσικό Στέλιο Πισσή από την Κύπρο, που μετά από νευροεκφυλιστική ασθένεια ξαναέπαιξε μουσική χάρη στο λογισμικό. Αντίστοιχες εμπειρίες είχε και με μαθητές όπως ο Alber και ο Τζοέλ από τη Βαρκελώνη, που πλέον ονειρεύεται να σπουδάσει μουσική. «Το βασικό συναίσθημα που εκφράζουν όσοι παίζουν μουσική με τα μάτια είναι απελευθέρωση», υπογραμμίζει.
Η εξάπλωση της μεθόδου στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, 134 άτομα παίζουν μουσική και περίπου 300 γράφουν με τα μάτια. Σύμφωνα με τον κ. Βαμβακούση, παγκοσμίως υπάρχουν περίπου 50 εκατομμύρια άνθρωποι που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από αυτή την τεχνολογία.
Η κ. Βαρσαμά επισημαίνει ότι πρόκειται κυρίως για άτομα με τετραπληγία, εγκεφαλική παράλυση, νευρολογικές παθήσεις ή ασθενείς με Αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση (ALS). Η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί και σε περιπτώσεις αποκατάστασης μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο.
Στο πλαίσιο αυτό, δημιουργήθηκε πρόσφατα η EyeHarp Ελλάς, μη κερδοσκοπική εταιρεία που στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων μέσω της εκπαίδευσης στη γραφή και μουσική με τα μάτια. Συνεργάζεται με φορείς όπως η ΕΛΕΠΑΠ και η Εταιρεία Σπαστικών Βορείου Ελλάδος, παρέχοντας προγράμματα εκμάθησης, ψυχαγωγίας και πρόσβασης στο διαδίκτυο. Μακροπρόθεσμος στόχος είναι τα μαθήματα αυτά να συνταγογραφούνται μέσω voucher μουσικοθεραπείας, αντίστοιχα με εκείνα της λογοθεραπείας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
