Η ελληνική ναυτιλία αναδεικνύεται σε παράδειγμα αλλαγής, θέτοντας στο επίκεντρο την αύξηση της γυναικείας παρουσίας στο ναυτικό επάγγελμα, έναν τομέα που παραδοσιακά κυριαρχείται από άνδρες.
Το 2024, το ποσοστό των γυναικών ναυτικών στην Ελλάδα άγγιξε το 7,8%—ρηξικέλευθο ποσοστό, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος παραμένει στο 1,2% και ο ευρωπαϊκός στο 2,4%. Η επίδοση αυτή όχι μόνο ανεβάζει τη χώρα στην κορυφή της διεθνούς σκηνής, αλλά και τονίζει το μεταβαλλόμενο μέλλον του κλάδου, που γίνεται πιο συμμετοχικός, δυναμικός και ελπιδοφόρος.
Παράλληλα, διεθνείς έρευνες από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και τον Δείκτη Ευτυχίας Ναυτικών επιβεβαιώνουν πως το χάσμα μεταξύ των φύλων παραμένει έντονο, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούν να έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε ηγετικούς ρόλους και να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις, όπως αυστηρές συνθήκες εργασίας και θέματα σεξουαλικής παρενόχλησης. Τα δεδομένα επισημαίνουν την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές που διασφαλίζουν ισότητα και επαγγελματικές ευκαιρίες.
Έρευνα για τη γυναικεία ναυτική απασχόληση: Σημαντική προώθηση στην Ελλάδα
Σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα του Καθηγητή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Γαβριήλ Αμίτση, που παρουσιάστηκε στην 3η Έκθεση του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου (ΝΑΤ) στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), η γυναικεία ναυτική απασχόληση στην Ελλάδα το 2024 ανήλθε στο 7,8%. Πρόκειται για σχεδόν 2.050 ενεργές γυναίκες ναυτικούς—σχεδόν όλες Ελληνίδες—που αποτελούν πλέον το 7,8% του συνόλου, αναδεικνύοντας μια πολύ ισχυρή δυναμική.
Η αύξηση του γυναικείου δυναμικού είναι αξιοσημείωτη: σε σχέση με το 2023, σημειώθηκε άνοδος 11,4%, ενώ η πενταετής αύξηση αγγίζει το 65,6%. Τον Αύγουστο του 2024, λόγω αυξημένης ζήτησης σε ακτοπλοΐα, κρουαζιέρα και τουριστικές μεταφορές, ο αριθμός των γυναικών ναυτικών κορυφώθηκε στις 1.415 (11,8% περισσότερες σε σύγκριση με τον αντίστοιχο περσινό μήνα).
Επιπλέον, η νέα γενιά δείχνει ισχυρό ενδιαφέρον: οι γυναίκες δόκιμοι και εκπαιδευόμενες αποτελούν το 11,8% του συνόλου των σπουδαστών των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού (ΑΕΝ) – ένα ποσοστό αυξημένο κατά δύο μονάδες από το προηγούμενο έτος. Στις 12 ΑΕΝ της χώρας, από τους 1.523 νέους σπουδαστές, οι 240 είναι γυναίκες, σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Ναυτιλίας.
Η Ελλάδα, χάρη σε αυτές τις επιδόσεις, όχι μόνο σπάει τα παραδοσιακά στερεότυπα, αλλά και καθιερώνεται ως παγκόσμιο σημείο αναφοράς όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στη ναυτιλία. Το ζητούμενο ωστόσο παραμένει: η περαιτέρω ενίσχυση πρωτοβουλιών για ισότητα, επαγγελματική ανέλιξη και βελτίωση των συνθηκών εργασίας, ώστε αυτή η αναπτυξιακή δυναμική να μεταφραστεί σε ακόμη μεγαλύτερη πρόοδο στο μέλλον.
Διεθνείς αντιθέσεις και ΔΟΕ: Το επίμονο χάσμα στη γυναικεία ναυτική απασχόληση
Έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας επιβεβαιώνει ότι οι ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο παραμένουν βαθιές. Η γυναικεία παρουσία στον ναυτιλιακό κλάδο αντιστοιχεί μόλις στο 16% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού του τομέα, ενώ στο σύνολο της ναυτικής απασχόλησης παραμένει στο 41%.
Ανά τομέα, τα ποσοστά διαφέρουν σημαντικά: στην αλιεία οι γυναίκες φτάνουν το 11%, στην υδατοκαλλιέργεια το 23%, και στην επεξεργασία-συντήρηση ψαριών αγγίζουν το 44%. Αντίθετα, σε τμήματα όπως η ναυπήγηση πλοίων και οι μεταφορές, το ποσοστό παραμένει μονοψήφιο.
Η ΔΟΕ ορίζει τη «ναυτιλιακή απασχόληση» με ευρύ φάσμα, συμπεριλαμβάνοντας δραστηριότητες που σχετίζονται με θάλασσα και παράκτια οικονομία, από αλιεία μέχρι ναυπηγήσεις. Ωστόσο, σε όλους αυτούς τους τομείς, αναδεικνύεται ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να μάχονται για ισότιμη εκπροσώπηση σε ένα κατεξοχήν ανδροκρατούμενο περιβάλλον.
Βασικές προκλήσεις: Εμπόδια στην ισότητα και προοπτικές
Η ΔΟΕ εντοπίζει ένα πλέγμα σημαντικών προκλήσεων που ανακόπτουν τη δυναμική της γυναικείας απασχόλησης στη ναυτιλία. Βάσει της πρώτης σχετικής μελέτης (2003), αλλά και καταγραφών από συνεντεύξεις με εργοδότες, φορείς και ναυτικές σχολές, τα κυριότερα εμπόδια είναι:
- Άνιση μεταχείριση σε μισθολογικά και ασφαλιστικά ζητήματα.
- Δυσκολία συνδιαλλαγής οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής λόγω της φύσης της εργασίας.
- Απαιτητικές συνθήκες εργασίας, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια ταξιδιών.
- Κρούσματα σεξουαλικής παρενόχλησης και βίας.
Η αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων είναι κρίσιμη για την αύξηση της γυναικείας συμμετοχής και τη δημιουργία ασφαλούς, δίκαιου, ισότιμου εργασιακού περιβάλλοντος. Η ελκυστικότητα του ναυτικού επαγγέλματος εξαρτάται πλέον από τη διασφάλιση ανταγωνιστικών αποδοχών, υψηλών υποδομών στα πλοία και δυνατότητας επικοινωνίας με την οικογένεια, στοιχεία κομβικής σημασίας σε έναν κλάδο με μακρές περιόδους απομάκρυνσης από τη στεριά.
Δείκτης Ευτυχίας Ναυτικών: Το έμφυλο χάσμα επιμένει
Η τελευταία παγκόσμια έρευνα για τον Δείκτη Ευτυχίας των Ναυτικών (Α’ τρίμηνο 2025) καταδεικνύει πως το έμφυλο χάσμα στη ναυτιλία παραμένει έντονο. Οι άνδρες αποτελούν το 83% των ναυτικών προσωπικού, ενώ οι γυναίκες αντιστοιχούν μόνο στο 14%. Παρά τη σχετική βελτίωση έναντι παλαιότερων ετών, όπου οι γυναίκες ήταν λιγότερες από 1 στις 10, η πρόοδος είναι αργή και η πλήρης ισότητα φαίνεται ακόμη μακρινός στόχος.
Σημαντική είναι και η αύξηση της κατηγορίας «δεν δηλώνω φύλο» (2,47%), εξέλιξη που αποδίδεται σε ανησυχίες για ιδιωτικότητα και φόβους διάκρισης. Πολλές ναυτικοί διστάζουν να δηλώσουν το φύλο τους λόγω κινδύνου στιγματισμού ή ανεπάρκειας εμπιστοσύνης στη διαχείριση δεδομένων, ενώ άλλοι σχετίζουν την επιλογή αυτή με ζητήματα έμφυλης ταυτότητας ή αποφυγή φαινομένων σεξισμού.
Ειδικοί επισημαίνουν πως τα χαμηλά ποσοστά συμμετοχής των γυναικών αντικατοπτρίζουν βαθιά ριζωμένες δομικές δυσκολίες, κοπιώδεις συνθήκες εργασίας, αλλά και ανδροκρατούμενη κουλτούρα που αποθαρρύνει την ένταξη και διατήρηση των γυναικών στον κλάδο. Παρά τις διεθνείς πρωτοβουλίες και εκπαιδευτικά προγράμματα που προωθούν τη συμμετοχή, χρειάζονται δεκαετίες για να επιτευχθεί ουσιαστική ισορροπία φύλων.
Ηγετικοί ρόλοι: Η «οροφή» της συμμετοχής
Η ναυτιλία έχει αναγνωρίσει εδώ και καιρό τη σημασία της διαφορετικότητας, ισότητας και ένταξης για τη βιωσιμότητά της. Ερευνητικά στοιχεία του 2024 φανερώνουν ότι αν και το χάσμα ένταξης και αίσθησης «ανήκειν» στα χαμηλότερα ιεραρχικά επίπεδα μειώνεται, η άνοδος των γυναικών σε ηγετικούς ρόλους φαίνεται να «παγώνει».
Ο λόγος είναι η στασιμότητα στην πρόοδο τοποθέτησης γυναικών σε διοικητικές ομάδες και μεσαίες διευθυντικές θέσεις, παρά το γεγονός ότι ποσοστό γυναικών σε ανώτερες θέσεις ξεπερνά το 30%. Μετά από μια αξιοσημείωτη επέκταση των γυναικείων στελεχών το 2022—αποκαλούμενη και ως «αίθουσα αναμονής ηγεσίας»—το 2024 παρουσιάζεται αρνητική μεταβολή.
Χωρίς στοχευμένες πολιτικές για ενίσχυση της επαγγελματικής εξέλιξης των γυναικών, ο κίνδυνος στασιμότητας στις ανώτερες βαθμίδες της ναυτιλίας είναι πραγματικός. Για να διατηρηθεί ο δυναμισμός του κλάδου, απαιτούνται συνεχείς και αποτελεσματικές δομές στήριξης, ώστε να γίνει η ναυτιλία τομέας ίσων ευκαιριών για όλα τα φύλα.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
