Αποκατάσταση της Βασιλικής Α’ στους Φιλίππους με έμφαση στο βαπτιστήριο

Σε εξέλιξη βρίσκεται η αποκατάσταση των μνημείων του εκτεταμένου συγκροτήματος της Βασιλικής Α’ και του βαπτιστηρίου στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας. Πρόκειται για τη β’ φάση του μεγαλεπήβολου έργου προστασίας και ανάδειξης του χώρου, με προϋπολογισμό 1.800.000 ευρώ, χρηματοδοτούμενη από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης (ΕΣΠΑ 2021-2027). Στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής για την ανάδειξη των Φιλίππων, προχωρά επίσης η ολοκλήρωση της σύγχρονης υποδομής πυροπροστασίας και πυρόσβεσης, με προϋπολογισμό 2.500.000 ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Εμβληματικά έργα για την προστασία και ανάδειξη των Φιλίππων

Όπως δήλωσε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων, εγγεγραμμένος στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, συγκεντρώνει εξαιρετικής σημασίας μνημεία. Πρόσφατα ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση της Βασιλικής Β’, με συμπλήρωση της ανωδομής και ενίσχυση των ερειπίων (προϋπολογισμός 754.000 ευρώ, ΕΣΠΑ 2014-2020). Το έργο πλέον εστιάζει στη Βασιλική Α’ και σε σειρά παρεμβάσεων που αποβλέπουν σε λειτουργική αναβάθμιση και ενίσχυση της προστασίας του χώρου από πυρκαγιές, ενταγμένα στο Εθνικό Σχέδιο για την πολιτιστική κληρονομιά υπό τις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης.

Η Βασιλική Α’ αποτελεί κορυφαίο μνημείο του αρχαιολογικού χώρου, ως ο αρχαιότερος και μεγαλύτερος χριστιανικός επισκοπικός ναός των Φιλίππων. Η σύγχρονη διαμόρφωση, μετά και την κατάργηση τμήματος της παλιάς εθνικής οδού, διασφαλίζει την ενοποίηση της αρχαίας Εγνατίας οδού με τους άξονες του forum και της παλαιοχριστιανικής Βασιλικής Α’, δημιουργώντας έναν σύγχρονο, ασφαλή και εύληπτο αρχαιολογικό χώρο, φιλικό για επισκέπτες και εργαζόμενους.

Σύντομο ιστορικό και αρχιτεκτονική του συγκροτήματος

Το συγκρότημα της Βασιλικής Α’ εκτείνεται σε επιφάνεια περίπου 6.800 τ.μ., με ανέγερση στον 5ο αιώνα μ.Χ. και καταστροφή κατά τον 7ο-8ο αιώνα. Βρίσκεται δίπλα σε σύνολο ρωμαϊκών ιερών, λαξευμένων στον βράχο και σε παλιά λατομεία. Στα σημαντικά αρχιτεκτονικά του γνωρίσματα συγκαταλέγονται ο κυρίως ναός, το αίθριο, η περίστυλη αυλή με τις μνημειακές κλίμακες, καθώς και τα προκτίσματα, με κυριότερα το ανεξάρτητο βαπτιστήριο, τον προθάλαμό του και το παρεκκλήσι, σε επαφή με τον βόρειο τοίχο του ναού.

Εργασίες αποκατάστασης και στόχοι του έργου

Η αποκατάσταση επικεντρώνεται στις τοιχοποιίες και τα δάπεδα του κυρίως ναού, του νάρθηκα και της ανατολικής στοάς του αιθρίου. Ορισμένα τμήματα διατηρούνται σε καλύτερη κατάσταση, ωστόσο πολλοί διακοσμητικοί και αρχιτεκτονικοί λίθοι παρουσιάζουν σημαντικές φθορές ή απώλειες, ενώ παλιότερες στερεώσεις πλέον κρίνονται ανεπαρκείς. Το βαπτιστήριο διατηρείται σε καλύτερη κατάσταση, αν ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις της φυσικής φθοράς, της ανθρώπινης επέμβασης και των περιβαλλοντικών παραγόντων.

Οι κύριοι στόχοι του έργου είναι η αναστήλωση και προστασία του συγκροτήματος, η εξασφάλιση ελεύθερης πρόσβασης στο κοινό και η μορφολογική και δομική αποκατάσταση του  μνημείου, ώστε να διευκολυνθεί η κατανόηση της γεωμετρίας του χώρου.

Οι επεμβάσεις στηρίζονται στην αρχή του σεβασμού προς το φυσικό ανάγλυφο, τη χρήση υπαρχόντων δομών αντιστήριξης, την ανάκτηση χαμένων τμημάτων, την επανάχρηση αρχαίων δομικών υλικών, τη διακριτότητα των νέων εργασιών σε σχέση με τα παλαιά και, όπου απαιτείται, την αξιοποίηση σύγχρονων υλικών για την επεξήγηση μορφολογικών στοιχείων.