Μαζί για το Παιδί: Οδηγός στήριξης για επιστροφή των παιδιών στο σχολείο

Ο Σεπτέμβριος σηματοδοτεί την επιστροφή των παιδιών στα σχολεία και συνοδεύεται συχνά από μια ποικιλία συναισθημάτων: ενθουσιασμό, ανυπομονησία, αλλά και ανησυχία ή άγχος απέναντι στο νέο ξεκίνημα.

 Τα συναισθήματα αυτά θεωρούνται απολύτως φυσιολογικά και, για τα περισσότερα παιδιά, εξομαλύνονται γρήγορα. Κάποια παιδιά, ωστόσο, μπορεί να χρειαστούν μεγαλύτερη υποστήριξη από το οικογενειακό και εκπαιδευτικό περιβάλλον. Η σωστή προετοιμασία των γονέων και των φροντιστών είναι καίριας σημασίας για να διαχειριστούν αυτήν τη μεταβατική περίοδο με επιτυχία.

Η επιστημονική ομάδα του Μαζί για το Παιδί συνέταξε έναν ολοκληρωμένο οδηγό με πρακτικές συμβουλές, προκειμένου να υποστηρίξει τους γονείς και τους φροντιστές στη διαχείριση της επιστροφής των παιδιών στο σχολείο – είτε πρόκειται για μετάβαση σε νέα τάξη, είτε για αλλαγή εκπαιδευτικής βαθμίδας.

Τα παιδιά συχνά αντιμετωπίζουν ανησυχίες που σχετίζονται τόσο με την κοινωνική όσο και με τη μαθησιακή τους προσαρμογή, όπως:

• η δημιουργία και διατήρηση φιλιών,
• η αλλαγή δασκάλων και εκπαιδευτικού περιεχομένου,
• η προσαρμογή σε αυξημένες σχολικές απαιτήσεις.

Συχνά, το άγχος εκδηλώνεται με σωματικά συμπτώματα (πονοκεφάλους, δυσκολία στην αναπνοή, τρέμουλο), είτε με συμπεριφορικές αλλαγές όπως μειωμένη ομιλητικότητα, απόσυρση ή τάση για αποφυγή του σχολείου.

Πρακτικές στρατηγικές υποστήριξης του παιδιού

Γενικές οδηγίες:

• Προετοιμασία: Ενημερώστε το παιδί για το πώς θα μοιάζουν οι πρώτες ημέρες στο σχολείο και βοηθήστε το να διαμορφώσει μια ρουτίνα προσαρμογής. Η εξοικείωση μειώνει το άγχος και διευκολύνει την μετάβαση.
• Επιλέξτε ήρεμες στιγμές για να συζητήσετε τα συναισθήματά του σχετικά με την επιστροφή στο σχολείο. Προτιμήστε ανοιχτού τύπου ερωτήσεις όπως «Πώς αισθάνεσαι;» ή «Τι σε προβληματίζει;», που ενθαρρύνουν το παιδί να εκφράσει ελεύθερα τις σκέψεις του.
• Αποδεχτείτε και αναγνωρίστε κάθε συναίσθημα του παιδιού, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως «Καταλαβαίνω πως λυπάσαι που τελείωσε το καλοκαίρι» ή «Κατανοώ τον φόβο σου για το νέο ξεκίνημα».
• Ενθαρρύνετε τη διατήρηση των φιλιών κατά τη διάρκεια των διακοπών, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια στις κοινωνικές σχέσεις.
• Μοιραστείτε τις δικές σας εμπειρίες και ανησυχίες γύρω από τις αλλαγές, για να καθησυχάσετε το παιδί ότι δεν είναι μόνο του στις ανησυχίες αυτές.
• Αναλογιστείτε το δικό σας άγχος και τις προσδοκίες σας: παραμένετε ρεαλιστικοί και δώστε έμφαση στην ενθάρρυνση, την ψυχραιμία και την αναγνώριση των προσπαθειών του παιδιού.
• Εστιάστε στις θετικές πτυχές του σχολείου (συναναστροφή, δραστηριότητες, εκδρομές, αθλήματα).
• Ορίστε συγκεκριμένο χρόνο για σχετικές συζητήσεις και ενθαρρύνετέ το να ασχοληθεί με ευχάριστες δραστηριότητες – οι ατέρμονες συζητήσεις επιτείνουν το άγχος.

Ενισχύοντας την προετοιμασία λίγο πριν την επιστροφή

Την τελευταία εβδομάδα πριν το άνοιγμα των σχολείων:

• Περιγράψτε με απλό τρόπο το πώς θα εξελιχθούν οι πρώτες ημέρες και δημιουργήστε μαζί ένα βασικό ημερήσιο πρόγραμμα.
• Εάν το παιδί αισθάνεται έντονο άγχος, προτείνετε μια δοκιμαστική διαδρομή προς το σχολείο.
• Ρυθμίστε το ωράριο ύπνου ώστε να προσεγγίζει σταδιακά το σχολικό πρόγραμμα.
• Επιλέξτε μαζί σχολική τσάντα και βασικό εξοπλισμό, ενισχύοντας το αίσθημα νέας αρχής και συμμετοχής στη διαδικασία.
• Ενισχύστε τις επαφές και δραστηριότητες με φίλους, υπογραμμίζοντας τη σημασία της φιλίας και της αλληλεπίδρασης.

Στήριξη κατά την 1η μέρα και τις πρώτες εβδομάδες

• Ξεκινήστε το πρωινό νωρίτερα, αποφεύγοντας την πίεση της τελευταίας στιγμής.
• Περιορίστε τη χρήση οθονών πριν τον ύπνο.
• Αν το παιδί ανησυχεί για πρακτικά ζητήματα (πχ. τάξη, θέση, αργοπορία), συζητήστε μαζί του εναλλακτικές λύσεις και αποφύγετε τους ακραίους ελέγχους.
• Αφήστε το να διαλέξει τα ρούχα του από το προηγούμενο βράδυ.
• Δώστε προτεραιότητα στον επαρκή ύπνο και στην ισορροπημένη καθημερινή ρουτίνα.
• Ολοκληρώνετε το διάβασμα νωρίς το απόγευμα, αποφεύγοντας το διάβασμα της τελευταίας στιγμής.
• Εγγράψτε το παιδί σε ομαδικές δραστηριότητες (αθλήματα, χορός) για την ενίσχυση της κοινωνικοποίησής του.

Συχνές ερωτήσεις γονέων

Το παιδί μου αρνείται να επιστρέψει στο σχολείο – τι να κάνω;
Σε κάθε περίπτωση, μην υποχωρείτε και μην καταφεύγετε σε τιμωρίες ή απειλές. Αναγνωρίστε τα συναισθήματά του, δείξτε κατανόηση στις δυσκολίες και εξηγήστε τη σημασία της τήρησης των σχολικών υποχρεώσεων. Η άρνηση επιστροφής ενέχει κινδύνους για τη συναισθηματική και ακαδημαϊκή του πορεία – όσο περισσότερο παρατείνεται η αποχή, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η επιστροφή στο σχολείο.

Πώς να προετοιμάσω το παιδί μου για τη νέα σχολική χρονιά;
Επενδύστε στη χρήση εκπαιδευτικών βιβλίων διακοπών με παιδαγωγικό χαρακτήρα και εστιάστε σε θέματα που αποτέλεσαν πηγή δυσκολίας την προηγούμενη χρονιά. Μέσα από δημιουργική επανάληψη, περιορίζονται πιθανά μαθησιακά κενά και το παιδί προετοιμάζεται με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Ποιο είναι το βέλτιστο πρόγραμμα ύπνου;
Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες, τα παιδιά δημοτικού χρειάζονται 9-11 ώρες ύπνου, ενώ οι έφηβοι 8-10 ώρες καθημερινά (Chaput κ.α., 2018). Σταθερό πρόγραμμα ύπνου σε καθημερινή βάση – ακόμη και τα Σαββατοκύριακα – είναι θεμέλιο για την ψυχική και σωματική υγεία.

Πώς να προστατέψω το παιδί μου από τον σχολικό εκφοβισμό;
Το σχολείο έχει την ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών εντός των χώρων του. Διατηρείτε τακτική επικοινωνία με εκπαιδευτικούς και σχολικούς συμβούλους για την έγκαιρη διαχείριση του οποιουδήποτε περιστατικού. Εάν διαπιστώσετε ασυνήθιστη ή ανησυχητική συμπεριφορά, απευθυνθείτε άμεσα στη σχολική ψυχολόγο ή στον κοινωνικό λειτουργό.

Πώς παρακολουθώ την πρόοδο του παιδιού χωρίς υπερβολή;
Χτίστε σχέση εμπιστοσύνης με τους εκπαιδευτικούς και ενημερωθείτε για την καθημερινότητα του παιδιού χωρίς πιεστικές ερωτήσεις. Ενισχύστε την αυτονομία του παιδιού στη μελέτη και δώστε βοήθεια μόνο όταν τη ζητήσει.

Με ποιους τρόπους να στηρίξω την κοινωνικοποίησή του;
Ενθαρρύνετε τη συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες, εκτός και εντός σχολείου, όπως αθλήματα ή δημιουργικές ομάδες, και δώστε ευκαιρίες για συναντήσεις με φίλους εκτός σχολείου (π.χ. εξορμήσεις, θεατρικές/κινηματογραφικές εξόδους).

Πότε να αναζητήσετε εξειδικευμένη βοήθεια

Όλα τα παιδιά, με τη σωστή υποστήριξη, μπορούν να διαχειριστούν την επιστροφή στο σχολείο με επιτυχία. Αν όμως παρατηρηθούν έντονες και επίμονες σωματικές ενοχλήσεις (π.χ. επίμονος πόνος στην κοιλιά, δυσκολία στον ύπνο, μειωμένη όρεξη, απομόνωση), καλό είναι να ζητήσετε τη γνώμη ενός ειδικού ψυχικής υγείας, καθώς αυτά μπορεί να αποτελούν ενδείξεις έντονου άγχους. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται και ειδικά όταν οδηγούν σε αποφυγή του σχολείου, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε άμεσα σε ειδικό.

Για άμεση υποστήριξη, μη διστάσετε να καλέσετε στη Δωρεάν Τηλεφωνική Γραμμή 11525 του Μαζί για το Παιδί (Δευτέρα-Παρασκευή, 09:00-19:00), ή να συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό της επιλογής σας.

Πηγές - βιβλιογραφία:

• Chaput, J. P., Dutil, C., & Sampasa-Kanyinga, H. (2018). Sleeping hours: what is the ideal number and how does age impact this?. Nature and science of sleep, 421-430.
• Chedzoy, S. M., & Burden, R. L. (2005). Making the move: Assessing student attitudes to primary-secondary school transfer. Research in education, 74(1), 22-35.
• Maunder, R., & Monks, C. P. (2019). Friendships in middle childhood: Links to peer and school identification, and general self‐worth. British Journal of Developmental Psychology, 37(2), 211-229.
• Szuhany, K. L., & Simon, N. M. (2022). Anxiety disorders: a review. Jama, 328(24), 2431-2445.
• Tobbell, J. (2003). Students' experiences of the transition from primary to secondary school. Educational and Child Psychology.
• Wasik, B. A., & Hindman, A. H. (2013). Realizing the Promise of Open‐Ended Questions. The Reading Teacher, 67(4), 302-311.

Γραμμή 115 25 & Συμβουλευτικό Κέντρο «Μαζί για το Παιδί»

Από το 2009, η Συμβουλευτική Γραμμή 11525 του "Μαζί για το Παιδί" προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες συμβουλευτικής σε γονείς, εφήβους και εκπαιδευτικούς πανελλαδικά, παρέχοντας στήριξη σε οικογένειες με παιδιά έως 18 ετών.

Μέλος του διεθνούς δικτύου Child Helpline International, η γραμμή 11525 λειτουργεί από Δευτέρα έως Παρασκευή, 9:00-19:00, παρέχοντας ανώνυμη και εμπιστευτική στήριξη. Οι κλήσεις είναι δωρεάν και δεν καταγράφονται, ενώ η επιστημονική της ομάδα διαθέτει μακρόχρονη εμπειρία και κλινική εποπτεία.

Στο πλαίσιο της υπηρεσίας προσφέρονται εξατομικευμένες και ομαδικές συνεδρίες συμβουλευτικής και ψυχοεκπαιδευτικά σεμινάρια για γονείς, εφήβους και εκπαιδευτικούς. Περισσότερες πληροφορίες στο www.mazigiatopaidi.gr, στο τηλέφωνο 11525 ή μέσω email στο 11525@mazigiatopaidi.gr.

Το έργο του «Μαζί για το Παιδί»

Ο οργανισμός «Μαζί για το Παιδί» δραστηριοποιείται από το 1996, προωθώντας την προστασία και την ισότητα στην πρόσβαση των παιδιών της Ελλάδας σε βασικές υπηρεσίες, όπως η υγεία, η ψυχική υγεία και η εκπαίδευση, προσφέροντας ευκαιρίες σε ευάλωτους πληθυσμούς και στηρίζοντας σωματεία-μέλη αλλά και πληγέντες από φυσικές καταστροφές. Ο οργανισμός λειτουργεί με διαφάνεια και χρηματοδοτείται από δωρεές, χορηγίες, εκδηλώσεις και εταιρική ευθύνη.

Για περισσότερες πληροφορίες και επικοινωνία:
Αγ. Θωμά 14, Αθήνα 115 27 | Τηλ.: 210 7482690 | E-mail: info@mazigiatopaidi.gr | www.mazigiatopaidi.gr

Ακολουθήστε μας σε Facebook, Twitter,