Διακοπή κύησης: Νόμος, δικαιώματα και βιοηθικά όρια στο επίκεντρο συνεδρίου ΑΠΘ

Η διακοπή της κύησης αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα που συνδέουν τη νομική επιστήμη με τη βιοηθική. 

Όπως εξηγεί η ομότιμη καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και πρώτη διευθύντρια του Εργαστηρίου Μελέτης Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής, Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου, σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πρόκειται για πράξη που ρυθμίζεται αυστηρά από το νόμο και συνδέεται με θεμελιώδη δικαιώματα της γυναίκας. 

Η αφορμή για τη συζήτηση δόθηκε από το επετειακό διεθνές συνέδριο για τα δέκα χρόνια λειτουργίας του Εργαστηρίου, το οποίο διοργανώνεται προς τιμήν της, με θέμα «Το δίκαιο ως εργαλείο ελέγχου της αναπαραγωγής», στις 13-14 Μαρτίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ.

Σύμφωνα με την κ. Συμεωνίδου-Καστανίδου, η διακοπή της κύησης είναι αξιόποινη μόνο όταν πραγματοποιείται από μη ειδικούς ή εκτός των χρονικών ορίων που προβλέπει ο νόμος. 

Ο νόμος επιτρέπει τη διαδικασία όταν γίνεται από γιατρό, σε νοσοκομείο, με αναισθησιολόγο και εντός των καθορισμένων προθεσμιών. 

«Η γυναίκα δεν τιμωρείται ποινικά για τη διακοπή της κύησης, καθώς πρόκειται για πράξη αυτοπροσβολής», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι αποτελεί ταυτόχρονα θεμελιώδες δικαίωμα της γυναίκας να αποφασίζει για την εγκυμοσύνη της και να έχει πρόσβαση σε νόμιμη και δωρεάν διακοπή κύησης.

Το δικαίωμα άρνησης των γιατρών

Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια, ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας προβλέπει το δικαίωμα των γιατρών να αρνούνται την εκτέλεση ιατρικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένης της διακοπής κύησης, για λόγους συνείδησης. 

«Ο κάθε γιατρός δικαιούται να πει ότι δεν αναλαμβάνει μια επέμβαση με την οποία διαφωνεί για ηθικούς ή θρησκευτικούς λόγους», σημειώνει, διευκρινίζοντας ότι αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη άλλου ιατρού που μπορεί να αναλάβει την πράξη, ώστε να μην παραβιάζεται το δικαίωμα της γυναίκας.

Η ευρωπαϊκή νομολογία

Η συζήτηση για τους περιορισμούς στη διακοπή της κύησης έχει αναζωπυρωθεί διεθνώς, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 Στην Ευρώπη, όμως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αποφανθεί ότι μια πλήρης απαγόρευση της διακοπής κύησης παραβιάζει το δικαίωμα της γυναίκας στην ιδιωτική ζωή, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

 Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο έχει καταδικάσει την Πολωνία, κρίνοντας ότι τα κράτη οφείλουν να διασφαλίζουν τη δυνατότητα πρόσβασης των γυναικών σε νόμιμη διακοπή κύησης.

Η εξέλιξη της νομοθεσίας στην Ελλάδα

Η ελληνική νομοθεσία για τη διακοπή κύησης εξελίχθηκε σταδιακά. Από το 1950 έως το 1978 επιτρεπόταν μόνο σε περιπτώσεις βιασμού ή κινδύνου για τη ζωή της γυναίκας. 

Το 1978 προστέθηκε η ευγονική ένδειξη, ενώ το 1986 θεσπίστηκε η δυνατότητα δωρεάν διακοπής κύησης έως τη 12η εβδομάδα, χωρίς άλλη προϋπόθεση, εφόσον γίνεται σε νοσοκομείο.

Η κ. Συμεωνίδου-Καστανίδου εξηγεί ότι σήμερα η διακοπή κύησης γίνεται νόμιμα, ελεύθερα και δωρεάν έως τη 12η εβδομάδα. Μετά την 20ή εβδομάδα, χωρίς ιατρικό λόγο, η πράξη θεωρείται πλημμέλημα, ενώ μετά την 24η εβδομάδα τιμωρείται και η γυναίκα. 

Μέχρι πρόσφατα υπήρχε πρόβλημα, καθώς σοβαρά νοσήματα του εμβρύου διαπιστώνονταν μετά την 24η εβδομάδα, δημιουργώντας αδιέξοδο. 

Από το 2019 και μετά, η Ελλάδα υιοθέτησε το αυστριακό δίκαιο, επιτρέποντας τη διακοπή κύησης έως την 40ή εβδομάδα, εφόσον αποδειχθούν σοβαρά προβλήματα του παιδιού.

Τα νέα ζητήματα της βιοηθικής

Η πρόοδος της ιατρικής τεχνολογίας δημιουργεί νέα νομικά και ηθικά ζητήματα, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, η παρένθετη μητρότητα και η διαχείριση γενετικού υλικού. 

Η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει τη μεταθανάτια γονιμοποίηση υπό προϋποθέσεις. Τα γονιμοποιημένα ωάρια που φυλάσσονται σε εργαστήρια θεωρούνται νομικά αντικείμενα, επί των οποίων έχουν δικαιώματα και οι δύο σύζυγοι.

 Σε περίπτωση θανάτου του ενός, ο άλλος μπορεί να αποφασίσει για τη χρήση τους, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου.