Η φετινή έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα αποτελεί μία από τις σοβαρότερες των τελευταίων ετών, με δεκάδες θανάτους και περισσότερους από 200 ασθενείς που εμφάνισαν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων, οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες αναμένεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση των κρουσμάτων τις επόμενες εβδομάδες, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο είναι εφικτός ο έγκαιρος εντοπισμός των εστιών πριν εμφανιστούν τα πρώτα ανθρώπινα περιστατικά.
Όπως τονίζει ο καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Πέτρος Λυγοξυγκάκης, οι ψεκασμοί αποτελούν σημαντικό μέτρο καταπολέμησης, αλλά δεν αρκούν από μόνοι τους. Απαραίτητη είναι η συνεχής επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών και των εστιών αναπαραγωγής τους. Η καταπολέμηση πρέπει να ξεκινά μήνες πριν την εμφάνιση των πρώτων κρουσμάτων, με εντοπισμό των περιοχών που ευνοούν την αναπαραγωγή των κουνουπιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική παρακολούθηση των εντόμων στη χώρα, καθώς μέσω αυτής μπορεί να εντοπιστεί εγκαίρως η αύξηση του κινδύνου. Ο καθηγητής επισημαίνει επίσης την ανάγκη διερεύνησης του ενδεχομένου ο ιός να έχει καταστεί ενδημικός στην Ελλάδα, κάτι που μπορεί να διαπιστωθεί με επιδημιολογικές μελέτες και ανίχνευση αντισωμάτων στον πληθυσμό.
Σχετικά με την πραγματική έκταση της διασποράς, ο κ. Λυγοξυγκάκης εξηγεί ότι τα σοβαρά περιστατικά που φτάνουν στα νοσοκομεία αποτελούν ένα μικρό ποσοστό των συνολικών λοιμώξεων, καθώς το 80% είναι ασυμπτωματικές και λιγότερο από 1% εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο. Τα καταγεγραμμένα περιστατικά, όπως αναφέρει, είναι «την κορυφή ενός πολύ μεγάλου παγόβουνου».
Η αυξημένη ευαισθησία των ηλικιωμένων οφείλεται, σύμφωνα με τον ίδιο, στον μηχανισμό της ανοσολογικής γήρανσης, καθώς με την ηλικία μειώνεται η ανανέωση των κυττάρων που αντιμετωπίζουν ιικές ασθένειες.
Πρόβλεψη και αντιμετώπιση με τεχνολογία και επιστημονικά εργαλεία
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι η μετάβαση από την καταγραφή των κρουσμάτων στην πρόβλεψη της επιδημίας. Μαθηματικά μοντέλα μπορούν να συνδυάσουν δεδομένα για θερμοκρασία, βροχοπτώσεις, στάσιμα νερά, πληθυσμό κουνουπιών, παρουσία του ιού στα έντομα, προηγούμενα κρούσματα και ανοσία του πληθυσμού, προκειμένου να εντοπιστούν οι περιοχές με αυξημένο κίνδυνο και να επιτραπεί η έγκαιρη παρέμβαση.
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Λυγοξυγκάκη, διαθέτει το επιστημονικό δυναμικό και τις υποδομές για την ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν ευρωπαϊκή σημασία, καθώς παρόμοιοι κίνδυνοι απασχολούν την Ιταλία, τη Νότια Γαλλία και την Ισπανία.
Προκλήσεις στη θεραπεία και την πρόληψη
Στο πεδίο της θεραπείας, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ειδικό φάρμακο για την πρόληψη της εξέλιξης της λοίμωξης σε εγκεφαλίτιδα, ούτε διαθέσιμο εμβόλιο για τον γενικό πληθυσμό. Η ανάπτυξη εμβολίου δυσχεραίνεται λόγω της σποραδικής και απρόβλεπτης εμφάνισης του ιού, ωστόσο η τεχνολογία mRNA προσφέρει νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων στο μέλλον.
Ένα επιπλέον ζήτημα αποτελεί η προσαρμοστικότητα των κουνουπιών, τα οποία μπορούν να αναπαραχθούν ακόμη και σε υφάλμυρα νερά. Αυτή η προσαρμογή ενδέχεται να αλλάξει τον χάρτη των ασθενειών που μεταδίδονται στην Ευρώπη, ιδιαίτερα αν οι αλλαγές είναι γενετικές και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα φέρει τα υφάλμυρα νερά πιο κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Εκτιμήσεις για το μέλλον και η σημασία της ατομικής προστασίας
Ο κίνδυνος από τα κουνούπια και τις ασθένειες που μεταδίδουν αναμένεται να αυξηθεί έως το 2035, εάν δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή και δεν υπάρξει καλύτερη διαχείριση των αλλαγών στη χρήση γης. Η γεωγραφική εξάπλωση των φορέων και η αύξηση των εστιών αναπαραγωγής ενδέχεται να καταστήσουν τις ασθένειες αυτές ενδημικές σε όλη τη Νότια Ευρώπη, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία.
Μέχρι να αναπτυχθούν πιο αποτελεσματικά συστήματα πρόβλεψης, η ατομική προστασία παραμένει κρίσιμη, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους. Η χρήση μακριών ρούχων, εντομοαπωθητικών και η αποφυγή στάσιμων νερών συνιστώνται ως βασικά μέτρα πρόληψης.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news