ΓΔ: 877.94 0.13% Τζίρος: 5.98 εκ. € Τελ. ενημέρωση: 10:54:11 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Φωτο: Konstantinos Tsakalidis / SOOC

Ανθεκτικότητα επέδειξε η αγορά του βιβλίου απέναντι στην πανδημία

Στην Ευρώπη αυξήθηκαν σημαντικά οι πωλήσεις eBooks. Στην Ελ­λά­δα, με το άνοιγ­μα των βι­βλιο­πω­λεί­ων τον Δε­κέμ­βριο του 2020, ση­μειώ­θη­κε αύ­ξη­ση των πωλήσεων, η χρονιά όμως έκλεισε με ση­μα­ντι­κή πτώ­ση.

Οι περιορισμοί της υγειονομικής κρίσης έφεραν αύξη­ση στις πωλήσεις των eBooks και των audiobooks σχε­δόν σε όλες τις χώ­ρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυ­τό, από τη μια πλευ­ρά ση­μα­το­δό­τη­σε την ενί­σχυ­ση της θέ­σης των ψηφια­κών πλατ­φορ­μών, όπως η Amazon.

Από την άλ­λη όμως, μι­κρά, ανεξάρ­τη­τα βι­βλιο­πω­λεία, που κι­νή­θη­καν με ευ­ε­λι­ξία, ενι­σχύ­ο­ντας την ψη­φια­κή πα­ρου­σία τους ή επι­νο­ώ­ντας ευρη­μα­τι­κούς τρό­πους για την εκτέ­λε­ση των πα­ραγ­γε­λιών των αναγνωστών, κα­τά­φε­ραν να πε­ριο­ρί­σουν τις απώ­λειες και σε ορισμένες των πε­ρι­πτώ­σε­ων ακό­μα και να επι­τύ­χουν εντυ­πω­σια­κά αποτε­λέ­σμα­τα. Σε αυ­τό συ­νέ­βα­λε η στή­ρι­ξη των το­πι­κών κοι­νω­νιών, που κι­νη­το­ποι­ή­θη­καν στη­ρί­ζο­ντας τα βι­βλιο­πω­λεία της γειτονιάς.

Αυτά προκύπτουν από τη μελέτη της Ομο­σπον­δίας Ευ­ρω­παί­ων Εκ­δο­τών (FEP) σχετικά με την την κα­τά­στα­ση των ευ­ρω­παϊ­κών εκ­δο­τι­κών επιχει­ρή­σε­ων, για το έτος 2020, χρο­νιά της υγειο­νο­μι­κής κρί­σης, που δημοσιευτηκε σε ενημερωτική ηλεκτρονική έκδοση του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ). Η εν λό­γω με­λέ­τη βα­σί­ζε­ται στα στοι­χεία και στις εκτι­μή­σεις των με­λών της FEP.

Η ει­κό­να που προ­έ­κυ­ψε ανέ­δει­ξε την ανο­μοιο­γέ­νεια του το­πί­ου, αλ­λά και την πρό­θε­ση του κλά­δου να ξε­πε­ρά­σει τις δυ­σκο­λί­ες, κα­θώς εκδό­τες και βι­βλιο­πώ­λες επέ­δει­ξαν εντυ­πω­σια­κή προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τα στις νέ­ες συν­θή­κες, επι­νο­ώ­ντας και­νο­τό­μες λύ­σεις.

Κα­τά τη διάρ­κεια των πε­ριο­ρι­στι­κών μέ­τρων πολ­λοί ήταν εκεί­νοι οι ανα­γνώ­στες που ανα­κά­λυ­ψαν εξ αρ­χής το βι­βλίο, ως μέ­σο εκ­παί­δευ­σης και αυ­το­βελ­τί­ω­σης, αλ­λά και σαν διέ­ξο­δο δια­φυ­γής. Εί­ναι σα­φές, από τα ευ­ρή­μα­τα της με­λέ­της, ότι ο ρό­λος της πο­λι­τι­κής ηγε­σί­ας εί­ναι κα­τα­λυ­τι­κός για την ανά­καμ­ψη και τη βιω­σι­μό­τη­τα του κλά­δου. Απα­ραί­τη­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για τη με­τά­βα­ση στην επό­με­νη ημέ­ρα, είναι ένα δί­καιο νο­μο­θε­τι­κό πλαί­σιο για την προ­στα­σία των πνευματι­κών δι­καιω­μά­των, η συ­γκρά­τη­ση της πα­ντο­δυ­να­μί­ας των ψηφια­κών πλατ­φορ­μών και η κυβερ­νη­τι­κή υπο­στή­ρι­ξη.

Σύμ­φω­να με τη FEP, το 2020 ήταν μια εξαι­ρε­τι­κά δύ­σκο­λη χρο­νιά για το βι­βλίο, με πολ­λές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις και απο­κλί­σεις, ανά­λο­γα με τη χώ­ρα και την αγο­ρά, αλ­λά όχι κα­τα­στρο­φι­κή για τον κλά­δο, κα­θώς επέ­δει­ξε αξιο­ση­μεί­ω­τες ικα­νό­τη­τες αν­θε­κτι­κό­τη­τας. Μια πιο ενδελεχής όμως ανά­γνω­ση των αριθ­μών, όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά σημειώνε­ται στη με­λέ­τη, αφε­νός, κα­τα­δει­κνύ­ει τις τε­ρά­στιες διαφορο­ποι­ή­σεις εντός του οι­κο­συ­στή­μα­τος του βι­βλί­ου και αφετέρου, τον κίν­δυ­νο που ελ­λο­χεύ­ει σε βά­θος χρό­νου από τις επιπτώ­σεις της κρί­σης στην πο­λι­τι­στι­κή πο­λυ­μορ­φία.

Όπως προ­κύ­πτει από τη με­λέ­τη, το κα­λο­καί­ρι και το φθι­νό­πω­ρο του 2020 έδω­σαν μια ανά­σα στην αγο­ρά. Με το άνοιγ­μα των φυ­σι­κών καταστη­μά­των, το ανα­γνω­στι­κό κοι­νό στρά­φη­κε στα βι­βλιο­πω­λεία, στηρίζοντας μά­λι­στα ιδιαί­τε­ρα τα κα­τα­στή­μα­τα της γει­το­νιάς. Επιπλέ­ον, εκμεταλ­λευό­με­νοι την απο­κτη­θεί­σα από το πρώ­το lockdown εμπει­ρία, αρκετοί ήταν οι επι­χει­ρη­μα­τί­ες που επέν­δυ­σαν στο ηλεκτρο­νι­κό εμπό­ριο και σε εναλ­λα­κτι­κούς τρό­πους εξυ­πη­ρέ­τη­σης των πε­λα­τών, ενι­σχύ­ο­ντας τη βιω­σι­μό­τη­τά τους για τους επό­με­νους μήνες.

Το δεύ­τε­ρο κύ­μα της παν­δη­μί­ας επέ­βα­λε επι­πλέ­ον πε­ριο­ρι­στι­κά μέτρα, δια­φο­ρε­τι­κά ανά χώ­ρα, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις ση­μα­ντι­κές ανομοιο­γέ­νειες ανά­με­σα στις ευ­ρω­παϊ­κές αγο­ρές. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, οι σκαν­δι­να­βι­κές χώ­ρες ήταν ανά­με­σα στους «κερ­δι­σμέ­νους», παρουσιά­ζο­ντας αύ­ξη­ση από 8,7% έως 12%. Ση­μα­ντι­κό ρό­λο στην αύξηση έπαι­ξαν οι ηλεκτρονικές πω­λή­σεις και τα audiobooks. Η Ολλαν­δία και το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο ανή­κουν στην ίδια κα­τη­γο­ρία. Υπήρ­ξαν και χώ­ρες, όπως η Ιταλία, η Γαλ­λία, η Γερ­μα­νία, οι οποί­ες αν και δεν εί­χαν να επι­δεί­ξουν τό­σο εντυπωσιακά απο­τε­λέ­σμα­τα όσο οι σκαν­δι­να­βι­κές, δε­δο­μέ­νων των συνθη­κών, είχαν μια σχε­τι­κά κα­λή πο­ρεία. Στην Ελ­λά­δα, με το άνοιγ­μα των βι­βλιο­πω­λεί­ων τον Δεκέμβριο του 2020, ση­μειώ­θη­κε αύξηση των πω­λή­σε­ων, η χρο­νιά όμως έκλει­σε με ση­μα­ντι­κή πτώ­ση.

Επι­προ­σθέ­τως, ο αντί­κτυ­πος της παν­δη­μί­ας δια­φο­ρο­ποι­ή­θη­κε από χώ­ρα σε χώ­ρα, ανά­λο­γα με τα κα­νά­λια δια­νο­μής, τους εκ­δο­τι­κούς το­μείς, τα με­γέ­θη των εκ­δο­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων και τις θε­μα­τι­κές κα­τη­γο­ρί­ες των βιβλί­ων. Για πα­ρά­δειγ­μα, οι χώ­ρες που πα­ρου­σί­α­σαν αύ­ξη­ση, είτε εί­χαν ήδη μια ση­μα­ντι­κή πα­ρου­σία στο δια­δί­κτυο, εί­τε επιδεικνύ­ο­ντας αντανακλα­στι­κά, κα­τά­φε­ραν να προ­σαρ­μο­στούν εγκαίρως στις νέ­ες συνθή­κες.

Αυ­τό από τη μια πλευ­ρά ση­μα­το­δό­τη­σε την ενί­σχυ­ση της θέ­σης των ψηφια­κών πλατ­φορ­μών, όπως η Amazon. Από την άλ­λη όμως, μι­κρά, ανεξάρ­τη­τα βι­βλιο­πω­λεία, που κι­νή­θη­καν με ευ­ε­λι­ξία, ενι­σχύ­ο­ντας την ψη­φια­κή πα­ρου­σία τους ή επι­νο­ώ­ντας ευ­ρη­μα­τι­κούς τρό­πους για την εκτέ­λε­ση των πα­ραγ­γε­λιών των ανα­γνω­στών, κα­τά­φε­ραν να περιορίσουν τις απώ­λειες και σε ορι­σμέ­νες των πε­ρι­πτώ­σε­ων ακό­μα και να επι­τύ­χουν εντυ­πω­σια­κά απο­τε­λέ­σμα­τα. Σε αυ­τό συ­νέ­βα­λε η στή­ρι­ξη των το­πι­κών κοι­νω­νιών, που κι­νη­το­ποι­ή­θη­καν στη­ρί­ζο­ντας τα βι­βλιο­πω­λεία της γειτονιάς.

Αντι­θέ­τως, οι με­γά­λες αλυ­σί­δες αντι­με­τώ­πι­σαν ση­μα­ντι­κές δυσκολίες. Αυ­τό εν μέ­ρει οφεί­λε­ται στο γε­γο­νός ότι τα κα­τα­στή­μα­τά τους βρί­σκο­νται συ­νή­θως σε συ­γκρο­τή­μα­τα (malls), σε αε­ρο­δρό­μια ή στο εμπο­ρι­κό κέ­ντρο των πό­λε­ων, κο­ντά σε γρα­φεία, δη­λα­δή σε σημεία που εί­τε έκλει­σαν, εί­τε μειώ­θη­κε ση­μα­ντι­κά η επισκεψιμότητά τους. Επί­σης οι με­γά­λες αλυσί­δες, λό­γω του μεγέθους και της ορ­γα­νω­τι­κής δο­μής τους, δεν εί­χαν την ικα­νό­τη­τα άμε­σης προ­σαρ­μο­γής, συ­γκρι­τι­κά πά­ντα με τα μι­κρά κατα­στή­μα­τα.

Ση­μειω­τέ­ον, ότι ο βι­βλιο­πω­λι­κός κλά­δος ήταν με­τα­ξύ αυ­τών που δέχτηκαν ισχυ­ρό πλήγ­μα, κα­θώς ακό­μα και εκεί­νοι οι επι­χει­ρη­μα­τί­ες που κα­τά­φε­ραν να δια­τη­ρή­σουν τις πω­λή­σεις τους σε ένα ικανοποιητικό επίπε­δο, εί­δαν τα κέρ­δη τους να επη­ρε­ά­ζο­νται από τα αυ­ξη­μέ­να κόστη που απαι­τεί η επέν­δυ­ση στην ψη­φια­κή τε­χνο­λο­γία.

Όπως εί­ναι ανα­με­νό­με­νο, ανα­κα­τα­τά­ξεις πα­ρου­σιά­στη­καν στην αγοραστι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά και στα ανα­γνω­στι­κά κρι­τή­ρια του κοι­νού. Αύξη­ση πα­ρα­τη­ρή­θη­κε στις πω­λή­σεις των eBooks και των audiobooks σχε­δόν σε όλες τις χώ­ρες. Κι εδώ οι σκαν­δι­να­βι­κές χώ­ρες κα­τέ­χουν τα πρω­τεία. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή εί­ναι η πε­ρί­πτω­ση της Σου­η­δί­ας, όπου οι πω­λή­σεις των eBooks αυ­ξή­θη­καν κα­τά 12,1%, οι πω­λή­σεις των audiobooks κα­τά 41,5%, με τα τε­λευ­ταία να κα­τέ­χουν πο­σο­στό 90% επί των συ­νο­λι­κών ηλε­κτρο­νι­κών πω­λή­σε­ων. Οι πω­λή­σεις πολλαπλασιάστη­καν και στην Ελ­λά­δα, όπου ορι­σμέ­νοι εκ­δό­τες επανήλθαν στην αγο­ρά των eBooks, μετά από απου­σία ετών. Βέ­βαια το συ­νο­λι­κό με­ρί­διο αγο­ράς στη χώ­ρα πα­ρα­μέ­νει μι­κρό, πι­θα­νόν κά­τω του 1%, όπως και σε άλ­λες μι­κρές αγορές, π.χ. στην Πορ­το­γα­λία και τη Λε­το­νία. Με την εξαί­ρε­ση των σκανδι­να­βι­κών χω­ρών, στις υπόλοιπες χώ­ρες, η αύ­ξη­ση των πω­λή­σε­ων στα eBooks και στα audiobooks, δεν ήταν τέ­τοια ώστε να ισο­σκε­λί­σει τις απώ­λειες της χρο­νιάς.

Ση­μα­ντι­κές επί­σης δια­φο­ρές πα­ρα­τη­ρή­θη­καν και στις επι­πτώ­σεις που είχε η κρί­ση στα επι­μέ­ρους εί­δη βι­βλί­ων. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, αυξητι­κή ήταν η τά­ση στα παι­δι­κά βι­βλία, στα κό­μικς, στα βι­βλία αυ­το­βελ­τί­ω­σης, μα­γει­ρι­κής και δρα­στη­ριο­τή­των. Από την άλ­λη πλευρά, τα λο­γο­τε­χνι­κά βι­βλία, τα βι­βλία τέ­χνης και τα εικονογραφη­μέ­να επη­ρε­ά­στη­καν περισσό­τε­ρο, με δε­δο­μέ­νο ότι η προσω­πι­κή συμ­βου­λή του βι­βλιο­πώ­λη παί­ζει ση­μα­ντι­κό ρό­λο στην τελι­κή από­φα­ση του ανα­γνώ­στη. Όπως εί­ναι ανα­με­νό­με­νο, καταστροφικά ήταν τα απο­τε­λέ­σμα­τα για τα τα­ξι­διω­τι­κά βι­βλία. Η κα­τηγο­ρία των ευ­πώ­λη­των, κα­θώς και οι τί­τλοι γνω­στών και καθιερωμέ­νων συγ­γρα­φέ­ων επη­ρε­ά­στη­καν λι­γό­τε­ρο, συ­γκρι­τι­κά με τους νέ­ους τί­τλους, ει­δι­κά εκεί­νους που υπο­γρά­φουν πρω­το­εμ­φα­νι­ζό­με­νοι συγ­γρα­φείς.

Η κρί­ση ανέ­δει­ξε και ορι­σμέ­νες νέ­ες τά­σεις. Μια τέ­τοια ήταν η εντυ­πω­σια­κή αύ­ξη­ση του ηλε­κτρο­νι­κού δα­νει­σμού (e-lending), σε ορι­σμέ­νες χώ­ρες, όπως για πα­ρά­δειγ­μα στη Γαλ­λία, όπου ο δα­νει­σμός των eBooks, μέ­σω του προ­γράμ­μα­τος Prêt Numérique en Bibliothèque (PNB), αυ­ξή­θη­κε το 2020 κα­τά 78%, ξε­περ­νώ­ντας το ένα εκα­τομ­μύ­ριο.

Ση­μα­ντι­κή δυ­στυ­χώς ήταν και η αύ­ξη­ση των φαι­νο­μέ­νων πει­ρα­τεί­ας, ει­δι­κά κα­τά τη διάρ­κεια των lockdowns. Επί­σης η τά­ση ανα­βο­λής ή μα­ταί­ω­σης της κυ­κλο­φο­ρί­ας τί­τλων, που παρα­τη­ρή­θη­κε τον Ιού­λιο, επι­βε­βαιώ­θη­κε στο τέ­λος του 2020, στις περισ­σό­τε­ρες χώ­ρες, χω­ρίς να μπο­ρού­με ακό­μα να προσ­διο­ρί­σου­με της συ­νέ­πειες που θα έχει σε βά­θος χρό­νου για την πο­λι­τι­στι­κή πολυμορ­φία.

Συ­νο­ψί­ζο­ντας τα ευ­ρή­μα­τα της με­λέ­της, πα­ρά τη δια­πί­στω­ση ότι το βιβλίο επέ­δει­ξε αν­θε­κτι­κό­τη­τα και προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τα, πα­ρα­μέ­νει γε­γο­νός ότι οι συ­νέ­πειες στα επι­μέ­ρους τμή­μα­τα του εκ­δο­τι­κού κλάδου εί­ναι σε με­γά­λο βαθ­μό δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νες. Εκεί­νοι οι το­μείς που επλή­γη­σαν βαρύτε­ρα, αντι­με­τω­πί­ζουν ση­μα­ντι­κές δυ­σκο­λί­ες και τα προ­βλή­μα­τά τους μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σουν επι­πλο­κές στον ευ­ρύ­τε­ρο κλά­δο. Επί­σης είναι με­γά­λη η αβε­βαιό­τη­τα σχε­τι­κά με τη δυ­να­μι­κή και τη βιω­σι­μό­τη­τα των νέ­ων τά­σε­ων που ανα­δεί­χθη­καν το 2020, καθώς και για τις μα­κρο­χρό­νιες συ­νέ­πειες που μπο­ρεί να έχουν στην πο­λι­τι­στι­κή βιο­μη­χα­νία.

Το δε­δο­μέ­νο εί­ναι ότι η ανά­γκη για λή­ψη άμε­σων ενι­σχυ­τι­κών μέ­τρων από τις κυ­βερ­νή­σεις εί­ναι επι­τα­κτι­κή. Τα μέ­τρα αυ­τά θα πρέ­πει να εφαρμοστούν σε όλη την αλυ­σί­δα αξί­ας του βι­βλί­ου, από τους δημιουργούς και τους εκ­δό­τες έως και τους ανα­γνώ­στες, με στό­χο να προ­στα­τευ­θεί η πο­λυ­μορ­φία του κλά­δου εν γέ­νει.

Κα­θώς οι ευ­ρω­παϊ­κές κυ­βερ­νή­σεις θα ορι­στι­κο­ποιούν τα σχέ­δια ανάκαμ­ψης για τους πλη­γέ­ντες κλά­δους, κα­θώς τα ευ­ρω­παϊ­κά όρ­γα­να θα εξετάζουν τη ρύθ­μι­ση της λει­τουρ­γί­ας των ψη­φια­κών πλατ­φορ­μών, όπως σημειώνεται, οι δημό­σιες αρ­χές θα πρέ­πει να εστιά­σουν την προ­σο­χή τους σε εκεί­νους του παράγο­ντες του κλά­δου του βι­βλί­ου που επω­μί­στη­καν το βά­ρος της κρί­σης και να δια­σφα­λί­σουν τη βιωσιμό­τη­τά τους, ώστε να εί­ναι σε θέ­ση να συνεχίσουν να συμ­βά­λουν στην πο­λι­τι­στι­κή πο­λυ­μορ­φία που απο­τε­λεί ζητούμενο.

Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Να ανοίξουν τα βιβλιοπωλεία στις 7 Δεκεμβρίου ζητούν οι εκδότες

Όπως αναφέρουν σε επιστολή τους προς τους κ. Γεωργιάδη, Χαρδαλιά και Πέτσα «το άνοιγμα των βιβλιοπωλείων δεν θα αποτελέσει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, αντιθέτως θα ωφελήσει την ψυχική υγεία».