Τα φαινόμενα παραπληροφόρησης στην Ελλάδα και οι παράγοντες που ενισχύουν τη δυσπιστία απέναντι σε θεσμούς και μέσα ενημέρωσης βρέθηκαν στο επίκεντρο συζήτησης σε πάνελ του Athens Alitheia Forum, με τίτλο «Οικοσυστήματα δυσπιστίας: παραπληροφόρηση σε μια δημοκρατία διαδοχικών κρίσεων». Το φόρουμ διοργανώθηκε από τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και είχε ως θέμα την «αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων και του τοξικού λόγου».
Στη συζήτηση συμμετείχαν η επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Λαμπρινή Ρόρη, και ο αναπληρωτής καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, Αντώνης Καλογερόπουλος. Τον συντονισμό είχε ο δημοσιογράφος Γιώργος Σιαδήμας.
Η παραπληροφόρηση ως απειλή για τη δημοκρατία
Παρουσιάζοντας την έρευνα, η κ. Ρόρη τόνισε ότι στόχος της μελέτης ήταν να διερευνηθούν οι βαθύτεροι παράγοντες που οδηγούν στην παραπληροφόρηση, πέρα από τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά των πολιτών. Όπως υπογράμμισε, η παραπληροφόρηση αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τη δημοκρατία, καθώς η απουσία κοινού πλαισίου αξιόπιστων γεγονότων υπονομεύει τη λειτουργία του δημοκρατικού συστήματος.
Η χαμηλή εμπιστοσύνη στις ειδήσεις
Ο κ. Καλογερόπουλος παρουσίασε το ευρύτερο πλαίσιο του φαινομένου στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι η χώρα εμφανίζει διαχρονικά πολύ χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στις ειδήσεις. Σύμφωνα με μακροχρόνια έρευνα του Reuters Institute for the Study of Journalism στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά τελευταία μεταξύ δεκάδων χωρών ως προς την εμπιστοσύνη στην ενημέρωση. Περίπου το 80% των Ελλήνων δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται τις ειδήσεις που λαμβάνει.
Η δυσπιστία αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, συνδέεται με την αντίληψη ότι πίσω από τις ειδήσεις βρίσκονται πολιτικά και επιχειρηματικά συμφέροντα. Παράλληλα, αυξάνεται η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ενημέρωση, καθώς περίπου το 64% των Ελλήνων δηλώνει ότι ενημερώνεται μέσω social media — ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η ανθεκτικότητα απέναντι στη διαδικτυακή παραπληροφόρηση
Σε διεθνείς συγκριτικές μελέτες για την ανθεκτικότητα των χωρών απέναντι στη διαδικτυακή παραπληροφόρηση, η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά. Το γεγονός αυτό αποδίδεται σε παράγοντες όπως η πολιτική πόλωση, ο λαϊκισμός και η χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Αντίθετα, οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, λόγω της υψηλής εμπιστοσύνης στα μέσα ενημέρωσης και στους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς.
Τα αποτελέσματα της έρευνας
Η έρευνα βασίστηκε σε δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε το 2023 μέσω τηλεφωνικών και διαδικτυακών συνεντεύξεων. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν σειρά ψευδών ειδήσεων που είχαν κυκλοφορήσει στο ελληνικό διαδίκτυο και είχαν διαψευστεί από οργανισμούς fact-checking, όπως τα Ellinika Hoaxes.
Από την ανάλυση των απαντήσεων προέκυψε ότι κοινωνικά χαρακτηριστικά όπως η ηλικία, το φύλο ή το μορφωτικό επίπεδο δεν συνδέονται άμεσα με την πιθανότητα να πιστέψει κάποιος ψευδείς ειδήσεις. Αντίθετα, σημαντικό ρόλο παίζουν παράγοντες όπως ο ριζοσπαστικός ή αντιδραστικός πολιτικός προσανατολισμός, η χαμηλή διαπροσωπική εμπιστοσύνη, η συχνή κατανάλωση ειδήσεων από εναλλακτικές ιστοσελίδες και η πεποίθηση ότι στα κοινωνικά δίκτυα αποκαλύπτονται πληροφορίες που αποκρύπτουν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης.
Η ανάγκη αποκατάστασης της εμπιστοσύνης
Κλείνοντας, η κ. Ρόρη υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στον έλεγχο της ακρίβειας των ειδήσεων. Το βασικό πρόβλημα, όπως είπε, είναι η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς τις πηγές ενημέρωσης. «Πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στο πώς παράγεται η ενημέρωση και πώς χτίζεται η αξιοπιστία», ανέφερε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για διαφορετική επικοινωνιακή προσέγγιση με πολίτες που έχουν διαφορετικούς πολιτικούς προσανατολισμούς και αντιλήψεις για τους θεσμούς.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
