Στη Βουλή συζητήθηκε το ζήτημα της επιστροφής των 53 ελληνικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία, με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη να διευκρινίζει πως «ουδεμία δήλωση δεν έχει γίνει εκ μέρους των αρμοδίων της βουλγαρικής κυβέρνησης ότι η παραχώρηση των 53 κειμηλίων είναι προσωρινή». Η τοποθέτηση αυτή δόθηκε ως απάντηση σε επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή της «Νίκης» Γιώργου Ρούντα, ο οποίος έθεσε το θέμα της οριστικότητας της παράδοσης των οστών του Σαμουήλ και των ελληνικών κειμηλίων.
Η υπουργός ανέφερε ότι, μετά από 109 χρόνια, πολύτιμα αντικείμενα της ορθόδοξης πίστης και της πολιτιστικής κληρονομιάς επαναπατρίστηκαν, αποκαθιστώντας ιστορικούς δεσμούς. Όπως σημείωσε, με το μνημόνιο που υπογράφηκε, επέστρεψαν στη χώρα 53 κειμήλια ανεκτίμητης αξίας, τα οποία είχαν μεταφερθεί το 2017 στη Σόφια και συνδέονται με την τοπική ιστορία και κοινότητα.
Η κ. Μενδώνη τόνισε ότι η Ελλάδα δεν είχε καταφέρει στο παρελθόν να ανακτήσει τέτοιο αριθμό κειμηλίων, καθώς συνήθως μόνο μεμονωμένα αντικείμενα επαναπατρίζονταν μέσω της αγοράς τέχνης ή άλλων οδών. Παράλληλα, το μνημόνιο προβλέπει πρόσβαση Ελλήνων επιστημόνων σε μουσεία και ιδρύματα της Βουλγαρίας για περαιτέρω τεκμηρίωση έργων και χειρογράφων, καθώς οι υπάρχουσες περιγραφές δεν είναι πλήρεις και απαιτείται επιστημονική εργασία για την ταυτοποίηση αντικειμένων.
Σύμφωνα με την υπουργό, η Ελλάδα παρέδωσε τα λείψανα που εντοπίστηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, τα οποία έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας. Η κατάθεσή τους στη Βουλγαρία συνάδει με τη διεθνή πρακτική που αναγνωρίζει τη σημασία των ανθρώπινων καταλοίπων ως στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς και ιστορικής συνέχειας.
Η κ. Μενδώνη επισήμανε πως η επιστροφή των κειμηλίων ωφελεί την Εκκλησία, ενισχύει την ορθόδοξη πίστη και την πολιτιστική κληρονομιά, συμβάλλοντας στο συμφέρον της χώρας. Απέρριψε κατηγορηματικά ότι υπάρχει επίσημη δήλωση από τη Βουλγαρία περί προσωρινής παραχώρησης ή αμφισβήτησης της ελληνικότητας των κειμηλίων.
Αναφερόμενη στη ρήτρα εμπιστευτικότητας, σημείωσε ότι τέτοιοι όροι είναι συνήθεις σε μνημόνια και συμφωνίες και υπόκεινται σε γραπτή συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών για οποιαδήποτε αλλαγή. Τόνισε επίσης πως για τα οστά του Σαμουήλ και τα εκκλησιαστικά κειμήλια χρησιμοποιείται ο όρος «κατάθεση», ώστε να ξεπεραστούν νομικά και πρακτικά εμπόδια, και ότι οποιαδήποτε μεταβολή θα απαιτούσε κοινή γραπτή συμφωνία.
Η υπουργός αποκάλυψε πως η Βουλγαρία είχε θέσει επιπλέον αιτήματα κατά τη διαπραγμάτευση τα οποία δεν έγιναν αποδεκτά από την ελληνική πλευρά. Επισήμανε επίσης την ενεργή συμμετοχή της Εκκλησίας της Ελλάδος, του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων στη διαδικασία.
Από την πλευρά του, ο βουλευτής Γιώργος Ρούντας υποστήριξε ότι υπάρχουν δηλώσεις Βούλγαρων αξιωματούχων που εγείρουν ερωτήματα για το περιεχόμενο της συμφωνίας. Ζήτησε την κατάθεση του πλήρους κειμένου στη Βουλή, για να διαπιστωθεί αν τα οστά του Σαμουήλ παραδόθηκαν οριστικά και αν τα 53 κειμήλια παραχωρήθηκαν προσωρινά στην Ελλάδα. Εξέφρασε επίσης αντιρρήσεις για τη ρήτρα εμπιστευτικότητας και έθεσε το ζήτημα της επιστροφής και άλλων κλαπέντων κειμηλίων από τη Βουλγαρία.