Όσο αυξάνεται το εισόδημα, μειώνεται η χρήση του AI για ψυχολογική στήριξη

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αποκτά αυξανόμενη σημασία στον χώρο της υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψυχική υγεία. Σύμφωνα με πρόσφατες οδηγίες της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας και πιλοτικά προγράμματα στις ΗΠΑ, δίνεται προτεραιότητα στην ασφαλή και αξιόπιστη χρήση της AI από οργανισμούς υγείας. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της ασφαλούς πλοήγησης, καθώς δεν έχει διαμορφωθεί ενιαίο πλαίσιο προστασίας για τους χρήστες.

Η συμβουλευτική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Γλυκερία Αποστολοπούλου, μέλος της American Psychological Association, αναφέρει ότι περίπου το 21% των Ελλήνων διαθέτει λογαριασμό στο ChatGPT, με τη χρήση να είναι ιδιαίτερα αυξημένη στους νέους ηλικίας 18-24 ετών (44%). Στις ΗΠΑ, το 34% των ενηλίκων έχει χρησιμοποιήσει το ChatGPT, με το 58% των χρηστών να είναι κάτω των 30 ετών.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το 35% των χρηστών του ChatGPT αναζητά συναισθηματική υποστήριξη μέσω της πλατφόρμας, με τις γυναίκες να εμφανίζουν αυξημένη τάση χρήσης για ψυχολογικούς λόγους.

Το εισόδημα φαίνεται να επηρεάζει τη χρήση της AI για ψυχική υποστήριξη, καθώς άτομα με χαμηλότερο εισόδημα καταφεύγουν σε τέτοιες λύσεις σε ποσοστό 39%, έναντι 30% για τα άτομα με υψηλότερο εισόδημα. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει το ζήτημα της προσβασιμότητας στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Η στάση των επαγγελματιών και οι κίνδυνοι

Σε επίπεδο επαγγελματιών ψυχικής υγείας, μόνο το 29% έχει χρησιμοποιήσει εργαλεία AI τον τελευταίο χρόνο, ενώ το 11% τα αξιοποιεί συστηματικά. Παράλληλα, το 52% των ψυχολόγων εκφράζει ανησυχία για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, εκπαίδευση και πιστοποίηση.

Η υπερβολική χρήση της AI ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις γνωστικές λειτουργίες. Επιπλέον, περιστατικά όπως η αυτοκτονία εφήβου στην Καλιφόρνια μετά από συνομιλίες με το ChatGPT αναδεικνύουν την επικινδυνότητα της αλόγιστης χρήσης, ειδικά σε ευάλωτες ομάδες.

Η κ. Αποστολοπούλου επισημαίνει ότι εργαλεία όπως το ChatGPT δεν έχουν σχεδιαστεί για παροχή ψυχολογικής υποστήριξης και η χρήση τους πρέπει να γίνεται μόνο συμπληρωματικά, πάντα σε συνεννόηση με ειδικούς ψυχικής υγείας. Τονίζει επίσης την ανάγκη ενίσχυσης του τεχνολογικού αλφαβητισμού μέσω προγραμμάτων πρόληψης και εκπαίδευσης για ασφαλή χρήση της AI.

Κατευθυντήριες οδηγίες και προοπτικές

Στις ΗΠΑ, η American Psychological Association έχει εκδώσει οδηγίες για την ασφαλή χρήση της AI, δίνοντας έμφαση στη σημασία της ψυχολογικής έρευνας και του ελέγχου από έμπειρους κλινικούς. Το φθινόπωρο του 2025, η Joint Commission σε συνεργασία με την Coalition for HealthAI θα θέσει σε εφαρμογή πιλοτικό πρόγραμμα πιστοποίησης, που θα καλύψει πάνω από το 80% των οργανισμών υγείας στις ΗΠΑ, διασφαλίζοντας ενιαία και αυστηρά πρότυπα για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της υγείας.

Η AI μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά οφέλη τόσο στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας όσο και στους θεραπευόμενους. Διευκολύνει την πρόσβαση σε επιστημονικά δεδομένα, ενισχύει την ψυχοεκπαίδευση και μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε θεραπευτικά πρωτόκολλα, όπως η χρήση τεχνολογιών εικονικής πραγματικότητας (VR) για την αντιμετώπιση φοβιών.

Η συνεργασία σχολείου και οικογένειας, καθώς και η ένταξη προγραμμάτων ψηφιακής αγωγής στην εκπαίδευση, θεωρούνται κρίσιμες για την προετοιμασία ώριμων και υπεύθυνων ψηφιακών πολιτών, ειδικά εν όψει των προκλήσεων που δημιουργεί η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους εφήβους.