Ιράν: Έντονες αντιδράσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας για το snapback

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πραγματοποίησε ανοικτή ενημέρωση σχετικά με το έργο της Επιτροπής Κυρώσεων 1737 για το Ιράν. Η συνεδρίαση ξεκίνησε με ένσταση της Ρωσίας ως προς τη νομιμότητα της συζήτησης, η οποία απορρίφθηκε με 11 ψήφους, επιτρέποντας τη συνέχιση των εργασιών.

Ιστορικό και θεσμικό πλαίσιο

Η Επιτροπή Κυρώσεων 1737 δημιουργήθηκε με το Ψήφισμα 1737 της 23ης Δεκεμβρίου 2006, το οποίο προέβλεπε την υποβολή τριμηνιαίων εκθέσεων στο Συμβούλιο Ασφαλείας σχετικά με τις δραστηριότητές της. Πριν από τη συμφωνία JCPOA του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (Ψήφισμα 2231 της 20ής Ιουλίου 2015), οι ενημερώσεις της Επιτροπής πραγματοποιούνταν υπό το θέμα «Μη Διάδοση-Non Proliferation».

Με το Ψήφισμα 2231, που ενέκρινε τη JCPOA, ανεστάλησαν όλα τα προηγούμενα ψηφίσματα κυρώσεων κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του Ψηφίσματος 1737, καθιστώντας ανενεργή την Επιτροπή.

Η ενεργοποίηση του μηχανισμού snapback

Τον Σεπτέμβριο 2025, οι τρεις ευρωπαϊκές χώρες-μέλη της JCPOA, δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενεργοποίησαν τον μηχανισμό snapback της συμφωνίας, επιδιώκοντας την επαναφορά των κυρώσεων του ΟΗΕ κατά του Ιράν, που είχαν ανασταλεί με τη JCPOA και το Ψήφισμα 2231.

Η Κίνα και η Ρωσία αμφισβήτησαν τη νομική και διαδικαστική βάση αυτής της ενέργειας, υποστηρίζοντας ότι όλες οι κυρώσεις έπαψαν να ισχύουν στις 18 Οκτωβρίου 2025, ημερομηνία λήξης του πλαισίου της JCPOA και του Ψηφίσματος 2231.

Σύμφωνα με το Ψήφισμα 2231, εφόσον δεν είχε ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός snapback, το Συμβούλιο θα τερμάτιζε την εξέταση του ιρανικού πυρηνικού φακέλου και το θέμα «Μη Διάδοση» θα αφαιρούνταν από την ατζέντα. Η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν θεωρούν ότι αυτό έχει ήδη συμβεί.

Διπλωματικές τοποθετήσεις και αντιπαραθέσεις

Αντίθετα, οι τρεις ευρωπαϊκές χώρες της JCPOA και άλλα μέλη του Συμβουλίου υποστηρίζουν ότι η ενεργοποίηση του μηχανισμού snapback ήταν έγκυρη, με αποτέλεσμα να έχουν επανενεργοποιηθεί όλα τα προηγούμενα μέτρα κυρώσεων του ΟΗΕ κατά του Ιράν. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρούν ότι έχουν αποκατασταθεί τόσο η Επιτροπή Κυρώσεων 1737 όσο και η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων που τη στηρίζει.

Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας, πρέσβυς Αγ. Μπαλτά, τόνισε ότι η Ελλάδα θεωρεί την επαναφορά της Επιτροπής 1737 έγκυρη και νόμιμη. Παράλληλα, εξέφρασε την έντονη ανησυχία της χώρας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Η πρέσβυς επανέλαβε τη σταθερή δέσμευση της Ελλάδας στο καθεστώς Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) και τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) ως βασικούς θεσμικούς πυλώνες.

Οι ΗΠΑ επισήμαναν ότι η Ρωσία και η Κίνα συνεχίζουν να εμποδίζουν το έργο της Επιτροπής στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με το ιρανικό καθεστώς. Οι ευρωπαϊκές χώρες του Συμβουλίου επανέλαβαν τις ανησυχίες τους για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και ζήτησαν διαβεβαιώσεις για τον αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα του προγράμματος, υποστηρίζοντας παράλληλα την ανάγκη αποκλιμάκωσης και επιστροφής στη διπλωματία.

Από την άλλη πλευρά, Κίνα και Ρωσία απέρριψαν τη νομική βάση του μηχανισμού snapback, υποστηρίζοντας ότι η επαναφορά κυρώσεων υπονομεύει τις προοπτικές πολιτικής διευθέτησης.