Το αστικό πράσινο και τα δέντρα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την ποιότητα ζωής στις πόλεις, ιδιαίτερα υπό το βάρος της κλιματικής κρίσης. Στην Αθήνα, όπου η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, η ανάγκη για νέες φυτεύσεις είναι επιτακτική. Πώς επιλέγονται τα κατάλληλα είδη; Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζονται και πώς μπορεί να βελτιωθεί η υφιστάμενη κατάσταση;
Σε σχετικό ρεπορτάζ του ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησαν η Σταυρούλα Κατσογιάννη, γεωπόνος-αρχιτέκτονας Τοπίου και πρόεδρος της ΠΕΕΓΕΠ, η αρχιτέκτονας Τοπίου Ελένη Σπαντιδάκη και ο Γιάννης Γεωργουσάκης, προϊστάμενος της Διεύθυνσης Πρασίνου και Αστικής Πανίδας του δήμου Αθηναίων.
«Το πράσινο δεν αποτελεί καλλωπιστικό στοιχείο, αλλά υποδομή και περιουσιακό στοιχείο της πόλης, που προσφέρει περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται», τονίζει η κ. Κατσογιάννη. Ωστόσο, όπως σημειώνει, η Αθήνα «δεν έχει μόνο μικρό ποσοστό πρασίνου· το πράσινο που διαθέτει είναι άνισα κατανεμημένο, μη ποιοτικό και μη συνδεδεμένο».
Επιλογή νέων δέντρων και προκλήσεις
Σύμφωνα με την κ. Σπαντιδάκη, η ανθεκτικότητα στις δύσκολες κλιματικές συνθήκες της Αθήνας –καύσωνας, έλλειψη νερού, μόλυνση αέρα και περιορισμένος χώρος ανάπτυξης ριζών– είναι καθοριστικός παράγοντας επιλογής. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας είναι επίσης κρίσιμη ώστε να αποφεύγονται μαζικές προσβολές, όπως στην περίπτωση της μουριάς.
Η κ. Κατσογιάννη υπενθυμίζει ότι στο παρελθόν έγιναν λανθασμένες επιλογές ειδών και αποστάσεων φύτευσης, γεγονός που δεν πρέπει να επαναληφθεί. «Το “σωστό δέντρο στη σωστή θέση” είναι το δόγμα μας», εξηγεί. Ο κ. Γεωργουσάκης αναφέρει ότι χρησιμοποιούνται κυρίως μεσογειακά ή προσαρμοσμένα είδη, όπως νεραντζιά, κουτσουπιά, ελιά, χαρουπιά και μουριά, ενώ η ενσωμάτωση θάμνων και ποωδών φυτών ενισχύει τη βιοποικιλότητα και προστατεύει το έδαφος.
Καθοριστικής σημασίας είναι η ποιότητα του εδάφους. «Υγιή, δομημένα εδάφη με επαρκή οργανική ουσία και ενεργή μικροχλωρίδα αυξάνουν τη διηθητικότητα των ομβρίων και τη διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων», επισημαίνει ο κ. Γεωργουσάκης.
Δυσκολίες στην ανάπτυξη δενδροστοιχιών
Η εγκατάσταση και διατήρηση δέντρων στο οδικό περιβάλλον της Αθήνας αποτελεί τεχνική και διαχειριστική πρόκληση. Η νομοθεσία για την προσβασιμότητα περιορίζει τις θέσεις φύτευσης, ενώ τα στενά πεζοδρόμια και η παράνομη στάθμευση συμπιέζουν το έδαφος και καταστρέφουν συχνά νεοφυτευμένα δέντρα. Επιπλέον, τα υπόγεια δίκτυα κοινής ωφέλειας, συχνά ανεπαρκώς χαρτογραφημένα, μειώνουν τον διαθέσιμο χώρο ριζοστρώματος.
Οι υψηλές θερμοκρασίες, η έντονη ηλιακή ακτινοβολία και η στενότητα των δρόμων δυσχεραίνουν τη συντήρηση. Παρά τις δυσκολίες, η Αθήνα διατηρεί αξιόλογο αριθμό δενδροστοιχιών συγκριτικά με άλλες πόλεις, σημειώνει ο κ. Γεωργουσάκης.
Οι λόφοι της Αθήνας και η ανάγκη προστασίας
Οι λόφοι της Αθήνας, όπως ο Λυκαβηττός, ο Στρέφης και ο Φιλοπάππου, αποτελούν σημαντικά οικοσυστήματα και κοινωνικά αγαθά, σύμφωνα με τον κ. Γεωργουσάκη. Ωστόσο, η κ. Κατσογιάννη επισημαίνει ότι «τα τελευταία 30 χρόνια παρατηρείται σταδιακή υποβάθμιση των υποδομών και μείωση της βλάστησης», με αυξανόμενη θνησιμότητα δέντρων λόγω ξηρασίας, πυρκαγιών και προσβολών.
Απαιτείται προστασία των εδαφών από διάβρωση, ενίσχυση της βιοποικιλότητας και συντήρηση των υποδομών άρδευσης, υπογραμμίζει η ίδια.
Προς ένα δίκτυο πράσινων και μπλε υποδομών
«Η βελτίωση απαιτεί ανάπτυξη δικτύου πράσινων και μπλε υποδομών που να συνδέει χώρους πρασίνου, δενδροστοιχίες και μικρούς θύλακες βλάστησης με μεγαλύτερους, όπως λόφους, άλση και περιαστικά δάση», δηλώνει ο κ. Γεωργουσάκης. Παράλληλα, πρέπει να αυξηθούν οι διαπερατές επιφάνειες και να αξιοποιηθούν μικροί ελεύθεροι χώροι εντός του αστικού ιστού.
Η κ. Κατσογιάννη προτείνει τη δημιουργία νέων πάρκων και πλατειών με λύσεις βασισμένες στη φύση, αποσφράγιση του εδάφους από σκληρά υλικά και ενίσχυση των υδατοπερατών επιφανειών. Αναφέρει επίσης τα «γραμμικά πάρκα» σε σιδηροδρομικές γραμμές ή ρέματα και τα Πάρκα Τσέπης ως παραδείγματα προς ενίσχυση του αστικού πρασίνου.
Τα δέντρα του δήμου Αθηναίων
Ο δήμος Αθηναίων διαχειρίζεται 93.891 δέντρα στις δενδροστοιχίες και σχεδιάζει τη δημιουργία συστηματικού μητρώου για καλύτερη συντήρηση. Υπάρχει δέσμευση για φύτευση τουλάχιστον 5.000 δέντρων ετησίως, στόχος που έχει επιτευχθεί, σύμφωνα με τον κ. Γεωργουσάκη. Οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τις φυτεύσεις μέσω της ιστοσελίδας athenstrees.cityofathens.gr.
Στην πόλη κυριαρχούν είδη όπως η νεραντζιά, η μουριά, η κουτσουπιά και οι γιακαράντες, ενώ στους λόφους και τα πάρκα συναντώνται πεύκα, κυπαρίσσια και ελιές, προσαρμοσμένα στα ασβεστολιθικά εδάφη και την περιορισμένη υγρασία.
«Χιλιάδες δέντρα θυσιάζονται στο όνομα των αναπλάσεων»
«Είναι χιλιάδες τα δέντρα που θυσιάζονται στο όνομα των αναπλάσεων, των κατασκευών και της κακοδιαχείρισής τους στις ελληνικές πόλεις κάθε χρόνο», τονίζει η κ. Κατσογιάννη. Η ισοπέδωση υφιστάμενων δέντρων συμβαίνει σε έργα όπως σταθμοί μετρό, πλατείες και πεζοδρόμια. «Οι ομάδες μελέτης συχνά σχεδιάζουν πάνω σε λευκό καμβά, αγνοώντας τα υπάρχοντα δέντρα», επισημαίνει.
Καταλήγει ότι η απουσία συνεργασίας μεταξύ τεχνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών Πρασίνου, καθώς και η δυνατότητα μη σχετικών ειδικοτήτων να εκπονούν φυτοτεχνικές μελέτες, οδηγούν σε λανθασμένες παρεμβάσεις που επιβαρύνουν το αστικό περιβάλλον.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
