Με σκοπό να αντιμετωπιστεί η μεγάλη έλλειψη προσιτών κατοικιών προς ενοικίαση και πώληση στην Ελλάδα, η κυβέρνηση έχει ρίξει στο «τραπέζι» σειρά μέτρων για το στεγαστικό, ανάμεσα στα οποία βρίσκονται και ειδικές ρυθμίσεις που για πρώτη φορά επιχειρούν να δημιουργήσουν απόθεμα από κοινωνικές κατοικίες.
Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου η κοινωνική κατοικία λειτουργεί ως σταθεροποιητικός μηχανισμός της αγοράς, στην Ελλάδα το σχετικό απόθεμα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο και οι σχετικές παρεμβάσεις για αύξηση της προσφοράς κρίνονται απαραίτητες.
Η νέα Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, με φορέα υλοποίησης το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, αντιμετωπίζει το στεγαστικό πρόβλημα της χώρας από όλες τις πλευρές και όχι μονοδιάστατα, με τη φιλοδοξία να αντιστρέψει τις στρεβλώσεις που έχει υποστεί η ελληνική αγορά ακινήτων τα τελευταία χρόνια και να δώσει μια ουσιαστική «ανάσα» στους πολίτες.
Μάλιστα, αρκετά από τα μέτρα περιλαμβάνουν φορολογικά και πολεοδομικά κίνητρα για την ανέγερση κατοικιών με κοινωνικό πρόσημο, προκειμένου να κινητοποιήσουν τον ιδιωτικό τομέα να συμμετάσχει μέσα από τη δημιουργία και διαχείριση τέτοιων συγκροτημάτων.
Τα νέα μέτρα για κοινωνικές κατοικίες
Η αύξηση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης, ιδίως σε περιοχές όπου η ζήτηση υπερβαίνει σταθερά τη διαθέσιμη προσφορά.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, κρίνεται απαραίτητο να δοθούν στοχευμένα κίνητρα σε ιδιώτες και εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία ανάπτυξης νέου οικιστικού αποθέματος, αλλά και να καταστεί ελκυστική και αποδοτική η ανάπτυξη κοινωνικών κατοικιών.
- Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών
Σκοπός του μέτρου για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος οικοδομικών αδειών είναι η επιτάχυνση, απλοποίηση και μεγαλύτερη διαφάνεια της διαδικασίας αδειοδότησης και στοχεύει σε ενοικιαστές, αγοραστές κατοικίας και ιδιοκτήτες ακινήτων που κατασκευάζουν κατοικίες για αυτοστέγαση.
Παράλληλα, η ρύθμιση προβλέπει την αναβάθμιση υφιστάμενων ψηφιακών εργαλείων, όπως το σύστημα e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, καθώς και την αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Δόμησης, ώστε οι απαιτούμενοι έλεγχοι να γίνονται ταχύτερα.
Ως φορέας υλοποίησης ορίζεται το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Παρόμοιες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη στην Πορτογαλία και στην Εσθονία, αποδεικνύοντας πως ο ψηφιακός μετασχηματισμός των οικοδομικών αδειών μπορεί να αναδειχθεί σε κρίσιμο εργαλείο αύξησης της προσφοράς κατοικίας.
- Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές
Με στόχο να ωφελήσει νοικοκυριά που πιέζονται έντονα από το κόστος στέγασης, προτείνεται η παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε στοχευμένες περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση.
Το «μπουκέτο» κινήτρων περιλαμβάνει χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, ώστε να μειωθεί το κόστος ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθεται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης και να αυξηθεί το κέρδος για τις εταιρείες ακινήτων.
Το εν λόγω μέτρο θα χρηματοδοτηθεί κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς. Συναφής πρακτική έχει εφαρμοστεί στην Τσεχία, όπου η ΕΤΕπ έχει χρηματοδοτήσει τη δημιουργία 700 νέων διαμερισμάτων, σε συνεργασία με τοπική τράπεζα
- Παραχώρηση γης σε νησιά για κάλυψη αναγκών στέγασης
Ειδικά για νησιωτικές περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα και αυξημένη στεγαστική πίεση, σχεδιάζεται ειδικό μέτρο για την αξιοποίηση της δημόσιας γης, μέσω παραχώρησης για την ανάπτυξη κατοικιών που διατίθενται σε εργαζόμενους σε δημόσιες υπηρεσίες έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.
Μέσω σχήματος παραχώρησης, ο ιδιώτης ανάδοχος θα αναλαμβάνει την ανάπτυξη κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας και χρήσης, ώστε να διασφαλιστεί η βελτίωση των στεγαστικών συνθηκών για τους εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες.
Το μέτρο επιδιώκει να «ανακουφίσει» τις νησιωτικές περιοχές όπου η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών, η εποχικότητα, η πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση και η αύξηση των ενοικίων δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε προσιτή στέγη, ειδικά για τους δημόσιους υπαλλήλους.
Από εξειδικευμένη μελέτη προκύπτει πως οι περιοχές με αυτά τα χαρακτηριστικά πάσχουν από αυξημένες ανάγκες στέγασης για κρίσιμες ειδικότητες, όπως ιατρούς, νοσηλευτές, πληρώματα ΕΚΑΒ, αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, αστυνομικούς, λιμενικούς, πυροσβέστες και λοιπούς δημοσίους ή δημοτικούς υπαλλήλους, με τις συνολικές ανάγκες να ανέρχονται σε 3.086 για την περίοδο 2024–2025, ενώ η υφιστάμενη κάλυψη από δημοτικές πρωτοβουλίες εκτιμήθηκε μόλις σε 233 στεγασμένους υπαλλήλους, δηλαδή περίπου στο 8% των αναγκών.
- Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας
Σε επιλεγμένες περιοχές θα παρέχονται πολεοδομικές ευελιξίες, εφόσον μέρος της ανάπτυξης προορίζεται για κατοικίες που θα διατεθούν ως κοινωνικές. Ανάμεσα στα κίνητρα περιλαμβάνονται ενδεικτικά η αύξηση του συντελεστή δόμησης και η επιτάχυνση των διαδικασιών για την επανάχρηση ανενεργών κτιρίων σε εντός ή εκτός σχεδίου περιοχές, συνδυαστικά με ανταποδοτικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες των κτιρίων αυτών.
Με τον τρόπο αυτό, η πρόσθετη αναπτυξιακή δυνατότητα ευνοεί άμεσα τους μισθωτές με χαμηλό εισόδημα, αλλά και τους ιδιοκτήτες των ακινήτων.
Το μέτρο μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στα προάστια του αστικού ιστού, όπου υπάρχουν ακόμη μεγάλες οικοδομήσιμες εκτάσεις γης, αλλά και εντός της πόλης, όπου αρκετά μεγάλα έργα έχουν «κολλήσει» και η κατασκευή ή αξιοποίησή τους δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς ειδικές πολεοδομικές ρυθμίσεις.
Χώρες όπως η Κύπρος και η Ισπανία χρησιμοποιούν παρόμοιες πρακτικές, όπου πολεοδομικά, φορολογικά και αδειοδοτικά εργαλεία αξιοποιούνται για την αύξηση της προσφοράς προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.
- Μείωση ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών
Για να αυξηθεί το απόθεμα κατοικιών με κοινωνικό πρόσημο, προτείνεται η παροχή φορολογικών κινήτρων σε κατασκευαστικές εταιρείες, οι οποίες θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα τις νεόδμητες κατοικίες. Φορέας υλοποίησης του μέτρου ορίζεται το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Το μέτρο ακολουθεί συναφείς πρακτικές που εντοπίζονται στην Ευρώπη. Για παράδειγμα, στην Πορτογαλία παρέχεται μειωμένος συντελεστής 6%, εφόσον το ακίνητο πωλείται για ιδιοκατοίκηση ή προορίζεται για οικονομικά προσιτή μίσθωση κατοικίας, ενώ στη Γαλλία 10% και συνδυάζεται με άλλα φορολογικά κίνητρα, όπως η απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
