Ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων έχει παρουσιάσει ολοκληρωμένες προτάσεις για τη βελτίωση των μετακινήσεων, οι οποίες καλύπτουν άμεσα μέτρα, μεσοπρόθεσμες παρεμβάσεις και μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό. Παρά το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα μέτρα είναι ήδη γνωστά και σε μεγάλο βαθμό θεσμοθετημένα, η υλοποίησή τους παραμένει διαχρονικό ζητούμενο. Η πρόσφατη πρωτοβουλία για διυπουργική συνεργασία στο ζήτημα των μετακινήσεων στην Αττική αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, αναγνωρίζοντας ότι το πρόβλημα δεν επιδέχεται αποσπασματικές λύσεις. Το βασικό ερώτημα παραμένει αν αυτή η διαδικασία θα αποκτήσει μόνιμο επιχειρησιακό χαρακτήρα ή αν θα περιοριστεί σε έναν κύκλο συζητήσεων χωρίς ουσιαστική συνέχεια.
Η κυκλοφοριακή συμφόρηση στην Αττική συγκαταλέγεται στα σοβαρότερα και πλέον επίμονα προβλήματα της καθημερινότητας, με άμεσες επιπτώσεις τόσο στο βιοτικό επίπεδο όσο και στην οικονομία. Πίσω από τις σημαντικές καθυστερήσεις στο οδικό δίκτυο εντοπίζεται η χρόνια αποεπένδυση στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και στα περιφερειακά οδικά δίκτυα, καθώς και η απουσία μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας των ΙΧ και ενίσχυσης της βιώσιμης κινητικότητας. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν οφείλεται μόνο στις οικονομικές ή υγειονομικές κρίσεις.
Παρά το γεγονός ότι πολλές πολιτικές για τη βελτίωση των μετακινήσεων είναι θεσμοθετημένες, διαχρονικά απουσιάζει η συνέπεια και η πολιτική βούληση για την καθολική εφαρμογή τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το ήδη ανεπαρκές σύστημα μετακινήσεων να λειτουργεί σημαντικά κάτω από τις πραγματικές του δυνατότητες.
Η καθημερινότητα στους δρόμους της πρωτεύουσας αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος: αγνόηση ωραρίων τροφοδοσίας, εκτεταμένη παράνομη στάθμευση και διπλοπαρκαρίσματα, λεωφορειολωρίδες που μετατρέπονται σε χώρους στάθμευσης, παράνομη χρήση της Λωρίδας Έκτακτης Ανάγκης, απόσπαση προσοχής λόγω κινητών τηλεφώνων, εισιτηριοδιαφυγή στα ΜΜΜ, αλλά και κυκλοφορία οχημάτων χωρίς πινακίδες, ασφάλιση, τέλη κυκλοφορίας ή έγκυρο ΚΤΕΟ. Ενδεικτικό είναι ότι σε χώρες με νεότερο στόλο οχημάτων, το ποσοστό αποτυχίας στον τεχνικό έλεγχο είναι υψηλότερο από ό,τι στην Ελλάδα.
Εμπόδια στη βιώσιμη κινητικότητα και εφαρμογή των μέτρων
Μέτρα που ευνοούν τη βιώσιμη κινητικότητα, όπως το ελάχιστο αποδεκτό πλάτος πεζοδρομίου στα 1,50 μέτρα, συχνά δεν εφαρμόζονται ακόμα και όπου υπάρχει διαθέσιμος χώρος. Τα πεζοδρόμια καταλαμβάνονται από εμπόδια ή παράνομα σταθμευμένα οχήματα, υπονομεύοντας την πεζή μετακίνηση και ενισχύοντας την εξάρτηση από το ΙΧ. Η ανεξέλεγκτη παράνομη στάθμευση δυσχεραίνει τη δημιουργία νέων χώρων στάθμευσης εκτός οδού, διατηρώντας έναν φαύλο κύκλο.
Η προτεραιότητα του πεζού στις διαβάσεις παραμένει κυρίως θεωρητική. Πολιτικές για καθαρό περιβάλλον και προστασία ευάλωτων χρηστών εξαντλούνται συχνά σε διακηρύξεις, χωρίς συστηματική εφαρμογή.
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί και ο τρόπος υλοποίησης έργων στο οδικό δίκτυο. Παρατηρείται έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου στην τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών, στην ποιότητα των κατασκευών και στα χρονοδιαγράμματα, με αποτέλεσμα πρόχειρες διαγραμμίσεις και προσωρινές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που εξυπηρετούν κυρίως την κατασκευή και όχι τη λειτουργία της πόλης.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση ή στην προτεραιοποίηση έργων. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 είχε επισημανθεί η ανάγκη σημαντικών υποδομών, όπως ο αυτοκινητόδρομος Ελευσίνας–Θήβας και η ολοκλήρωση εξωτερικών δακτυλίων και μέσων σταθερής τροχιάς. Η γραφειοκρατία και τα νομικά προσκόμματα που καθυστερούν τις συμβάσεις αποτελούν διαχρονικό εμπόδιο.
Κοινωνικές αντιλήψεις και ανάγκη πολιτικής βούλησης
Από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, αρχές όπως η ισονομία, η αξιοκρατία και η ισοπολιτεία τίθενται σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά η εφαρμογή τους στην καθημερινότητα παραμένει ανεπαρκής. Το γεγονός αυτό επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των μετακινήσεων και της πόλης.
Οι νόμοι και οι ρυθμίσεις υπάρχουν αλλά δεν τηρούνται, υπονομεύοντας την αξιοπιστία του κράτους και το πλαίσιο σχεδιασμού των πολιτικών μεταφορών. Ακόμη και μέτρα όπως ο δακτύλιος, που θεωρούνται παρωχημένα, αναδεικνύουν την αδυναμία μετάβασης σε πιο αποτελεσματική και δίκαιη διαχείριση κυκλοφορίας.
Έχει διαμορφωθεί μια γενικευμένη κοινωνική ανοχή στην αλόγιστη χρήση του ΙΧ και στις σχετικές παραβάσεις, με την προσδοκία ότι διευκολύνεται η καθημερινότητα. Στην πραγματικότητα, το κόστος επιστρέφει με περισσότερη συμφόρηση, χαμένο χρόνο και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων τονίζει πως τα μέτρα δεν αρκούν από μόνα τους. Απαιτούνται σταθερές δομές, σαφείς αρμοδιότητες, μηχανισμοί επίλυσης προβλημάτων και κατάλληλα στελέχη με γνώση και επιχειρησιακή επάρκεια, μακριά από αγκυλώσεις ή συμφέροντα.
Η πρόσφατη διυπουργική συνεργασία για το κυκλοφοριακό αποτελεί αναγνώριση της ανάγκης για συντονισμένη δράση. Η επιτυχία της εξαρτάται από το αν θα αποκτήσει διαρκή επιχειρησιακό χαρακτήρα ή αν θα περιοριστεί σε θεωρητικές συζητήσεις.
Ο ρόλος της πολιτικής βούλησης αναδεικνύεται καθοριστικός. Η εμπειρία δείχνει ότι τα κυκλοφοριακά προβλήματα δεν αποτυγχάνουν λόγω έλλειψης γνώσης, αλλά λόγω απροθυμίας σύγκρουσης με παγιωμένες πρακτικές και τη διατήρηση της ανοχής και των εξαιρέσεων.
Η πολιτική για την οδική ασφάλεια το 2025 αποτελεί παράδειγμα επιτυχούς στρατηγικού σχεδιασμού και εφαρμογής, παρά τις αρχικές αντιδράσεις και το πολιτικό κόστος. Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα μετρήσιμα, με σημαντική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων, αποδεικνύοντας ότι όταν υπάρχει βούληση και συνέπεια, τα οφέλη γίνονται σύντομα ορατά και κοινωνικά αποδεκτά.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν έχουν ωριμάσει οι συνθήκες ώστε μια ανάλογη προσέγγιση να εφαρμοστεί και στο κυκλοφοριακό πρόβλημα των ελληνικών πόλεων. Πρόκειται για ένα ζήτημα που απαιτεί αποφάσεις, εφαρμογή και συνέπεια, καθώς η σύγκρουση με τις παθογένειες αποτελεί προϋπόθεση για μια πόλη που επιδιώκει την ευημερία. Η ευθύνη είναι συλλογική, καθώς αφορά τον επιστημονικό κόσμο, το πολιτικό σύστημα, τη δημόσια διοίκηση και την κοινωνία συνολικά. Το ζητούμενο είναι αν υπάρχει η συλλογική βούληση για αλλαγή πορείας ή αν θα συνεχιστεί η αποδοχή πρακτικών που τελικά υπονομεύουν την ποιότητα ζωής.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
