Το πώς ο νόμος μπορεί να αντισταθεί στο κύμα των fake news και της παραπληροφόρησης που εξαπλώνεται με αστραπιαία ταχύτητα στο διαδίκτυο αποτέλεσε το κεντρικό ερώτημα συζήτησης στη δεύτερη ημέρα του Athens Alitheia Forum, με τη συμμετοχή του υπουργού Δικαιοσύνης.
Ο Γιώργος Φλωρίδης, ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος, η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου και ο συγγραφέας-αρθρογράφος Σάκης Μουμτζής αντάλλαξαν απόψεις για το αν και πώς μπορεί να προστατευθεί η Δικαιοσύνη, η ενημέρωση και η Δημοκρατία από την ανεξέλεγκτη διάδοση της παραπληροφόρησης.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επάρκεια του νομικού πλαισίου για την αντιμετώπιση του φαινομένου των ψευδών ειδήσεων και στις επιπτώσεις του στην κοινή γνώμη και τους θεσμούς.
Η τοποθέτηση του Γιώργου Φλωρίδη
Ο κ. Φλωρίδης, ο οποίος αποχώρησε νωρίτερα λόγω σύσκεψης υπό τον πρωθυπουργό για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, εξήγησε τη φιλοσοφία του νομικού πλαισίου έναντι της αλήθειας και του ψεύδους.
«Ο νόμος δεν μπορεί να προστατεύσει την αλήθεια. Ο νόμος μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις του ψεύδους», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι είναι εσφαλμένη η αντίληψη πως οι νομοθετικές ρυθμίσεις μπορούν να επιλύσουν όλα τα προβλήματα.
Αναφέρθηκε στις αλλαγές του Ποινικού Κώδικα, που κατήργησαν το αδίκημα της απλής δυσφήμησης και της δυσφήμησης ενώπιον κρατικού οργάνου, με στόχο την «απελευθέρωση δυνάμεων» και την ενίσχυση του δημοσιογραφικού έργου.
Όπως είπε, η απλή δυσφήμηση οδηγούσε συχνά σε καταδίκες ακόμη και για αποκαλύψεις αλήθειας, με τη Δικαιοσύνη να αποφασίζει: «Αλήθεια λες, αλλά δεν έπρεπε να την πεις».
Παρουσίασε στατιστικά στοιχεία για τις αγωγές SLAPP κατά δημοσιογράφων το 2023, αναφέροντας ότι από τις 265 αγωγές έγιναν δεκτές οι 69 σε πρώτο βαθμό και μόλις 13 σε δεύτερο, ενώ τα ποσά που επιδικάζονται είναι περίπου το 1/10 των αιτούμενων. «Δεν έχουμε εδώ βιομηχανία παραγωγής τέτοιων αγωγών», σημείωσε.
Αναλύοντας το φαινόμενο των ψευδών ειδήσεων, ο κ. Φλωρίδης υπογράμμισε ότι η προπαγάνδα υπήρχε ανέκαθεν, αλλά η τεχνολογία επιτρέπει τη μαζική εξάπλωσή της.
Κατά την άποψή του, τα fake news ευδοκιμούν «όταν έχουμε υποβαθμισμένο κοινωνικό και πολιτικό λόγο». Χαρακτήρισε την τραγωδία των Τεμπών ως «μια κλασική ιστορία fake news» με στόχο την παραγωγή πολιτικού αποτελέσματος.
Οι παρεμβάσεις των συμμετεχόντων
Η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου επισήμανε ότι τα fake news επηρεάζουν τις δικαστικές αποφάσεις, καθώς δημιουργούν βεβαιότητες στην κοινή γνώμη πριν αποφανθούν τα δικαστήρια.
Ανέφερε ως παράδειγμα την υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό, όπου οι αντιδράσεις εκτός δικαστηρίου ενδέχεται να επηρέασαν τους δικαστές. Προειδοποίησε ότι όταν η Δικαιοσύνη αποφασίζει διαφορετικά από τις «βεβαιότητες» της κοινωνίας, κλονίζεται η αξιοπιστία του θεσμού.
Ο Σάκης Μουμτζής χαρακτήρισε τη σημερινή τοξικότητα «παιδική χαρά» σε σχέση με τη δεκαετία του ’80 και προειδοποίησε ότι τα fake news οδηγούν στην απογοήτευση και την αποστασιοποίηση των πολιτών.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την υπόθεση της «Μαρίας του Έβρου», μια απολύτως κατασκευασμένη είδηση, και σημείωσε ότι το 58% των ερωτηθέντων σε πρόσφατη δημοσκόπηση εξακολουθεί να πιστεύει ότι το τρένο στα Τέμπη μετέφερε παράνομα εύφλεκτο υλικό.
Ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος υποστήριξε ότι «η αλήθεια επικρατεί» στα δικαστήρια, χαρακτηρίζοντας το νομικό πλαίσιο επαρκές για την προστασία της αλήθειας.
Εξήγησε ότι η διάδοση ψευδών ειδήσεων που προκαλούν βλάβη στην οικονομία, την άμυνα ή την υγεία ποινικοποιείται, ενώ η απλή δυσφήμηση έχει πάψει να αποτελεί ποινικό αδίκημα. Ωστόσο, η συκοφαντική δυσφήμηση παραμένει τιμωρητέα με ποινές έως πέντε έτη.
Εξέφρασε τη διαφωνία του με τις ποινές φυλάκισης δύο ετών και μίας ημέρας για δημοσιογράφους, καθώς αυτές εκτίονται, οδηγώντας σε πραγματική στέρηση ελευθερίας.
«Εάν αρχίσουμε και βάζουμε στη φυλακή με δύο χρόνια και μία ημέρα τους δημοσιογράφους, νομίζω ότι δεν βοηθάμε την καταπολέμηση του ψεύδους», τόνισε.
Η πρόκληση της αλήθειας στην ψηφιακή εποχή
Η συζήτηση στο Athens Alitheia Forum ανέδειξε την πολυπλοκότητα της σχέσης μεταξύ νόμου, αλήθειας και ενημέρωσης. Παρά την εξέλιξη του νομικού πλαισίου, παραμένουν έντονοι οι προβληματισμοί για την αυτολογοκρισία των δημοσιογράφων και την ανάγκη για θεσμικά υπεύθυνο δημόσιο λόγο.
Η επίδραση των ψευδών ειδήσεων στην κοινή γνώμη και την αξιοπιστία των θεσμών εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμη πρόκληση, που απαιτεί συντονισμένες ενέργειες από την Πολιτεία, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
