Η παραπληροφόρηση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη σύγχρονη δημοκρατία, επηρεάζοντας τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και τη λειτουργία των θεσμών. Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών 2026, όπου εκπρόσωποι της Πολιτείας, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των μέσων ενημέρωσης ανέλυσαν τις διαστάσεις του φαινομένου και τη σύνδεσή του με τη δημοκρατική ανθεκτικότητα. Τη συζήτηση συντόνισε ο Αιμίλιος Περδικάρης, στέλεχος ΜΜΕ, μέλος του ΔΣ της ΕΑΝΑ και πρώην πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, με τη συμμετοχή του γενικού γραμματέα Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρη Κιρμικίρογλου, της επίκουρης καθηγήτριας του ΕΚΠΑ Λαμπρινής Ρόρη και του αναπληρωτή καθηγητή Επικοινωνίας στο Vrije Universiteit Brussel, Αντώνη Καλογερόπουλου.
Η κρίση της αλήθειας και η ανάγκη για κριτική σκέψη
Ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου συνέδεσε το φαινόμενο της παραπληροφόρησης με θεμελιώδεις έννοιες της αρχαίας ελληνικής σκέψης, τονίζοντας ότι «το γνώθι σαυτόν είναι η βάση της κριτικής σκέψης». Όπως σημείωσε, η ικανότητα του πολίτη να αξιολογεί την πληροφορία αποτελεί «την πρώτη μάχη που πρέπει να δώσουμε».
Αναφέρθηκε στην έννοια της παρρησίας, δηλαδή της ελεύθερης και υπεύθυνης έκφρασης, ως θεμελιώδους στοιχείου της δημοκρατικής συμμετοχής. Υπογράμμισε ότι «αυτές οι αξίες σήμερα δοκιμάζονται», καθώς οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε και επικοινωνούμε.
Παρουσιάζοντας ερευνητικά στοιχεία, επεσήμανε ότι «περίπου το 70% των Ελλήνων δεν μπορεί να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμα», ενώ «το 87%-90% θεωρεί την παραπληροφόρηση σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αλγόριθμοι συχνά ενισχύουν τον τοξικό λόγο και τη ρητορική μίσους.
Η Ελλάδα πιο ευάλωτη στην παραπληροφόρηση
Ο Αντώνης Καλογερόπουλος τόνισε ότι «η Ελλάδα είναι μια χώρα αρκετά ευάλωτη στην παραπληροφόρηση» λόγω της εκτεταμένης χρήσης των κοινωνικών δικτύων για ενημέρωση. Όπως είπε, «περίπου το 60%-70% των Ελλήνων χρησιμοποιεί τα social media για να ενημερωθεί, όταν στη Βρετανία το ποσοστό είναι 35% και στην Ιταλία 40%», γεγονός που αυξάνει την έκθεση σε μη αξιόπιστο περιεχόμενο.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις στην Ελλάδα παραμένει η χαμηλότερη στην Ευρώπη, ενισχύοντας την προσφυγή σε εναλλακτικές πηγές ενημέρωσης. «Δεν υπάρχει ένα μέσο που η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών να εμπιστεύεται για να ξεχωρίσει τι είναι αληθινό και τι όχι», δήλωσε.
Σύμφωνα με συγκριτικές έρευνες, η Ελλάδα κατατάσσεται «προτελευταία μεταξύ 17 δυτικών χωρών ως προς την ανθεκτικότητα στην παραπληροφόρηση», με τις σκανδιναβικές χώρες να εμφανίζουν τα υψηλότερα επίπεδα ανθεκτικότητας.
Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί πίσω από την παραπληροφόρηση
Η Λαμπρινή Ρόρη παρουσίασε ευρήματα ερευνών που αναδεικνύουν τους ψυχολογικούς μηχανισμούς αποδοχής ψευδών ειδήσεων. Όπως εξήγησε, «όταν δεν μοιραζόμαστε ένα κοινό έδαφος αξιόπιστων γεγονότων, υπονομεύεται η ίδια η αποτελεσματικότητα της δημοκρατίας».
Παρέθεσε ενδεικτικά παραδείγματα, όπως ότι «το 55% των ερωτηθέντων συμφώνησε με τη ψευδή είδηση ότι δεν γνωρίζουμε τα πλήρη συστατικά των εμβολίων», ενώ «το 60% πίστεψε ότι οι μεγάλες πυρκαγιές στη χώρα συνδέονται με επενδυτικά συμφέροντα για ανεμογεννήτριες».
Σύμφωνα με την κα Ρόρη, η ροπή προς την παραπληροφόρηση δεν σχετίζεται με ηλικία, φύλο ή μόρφωση, αλλά με τον πολιτικό προσανατολισμό, τη χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς και την πεποίθηση ότι «η αλήθεια βρίσκεται στα social media».
Από την κρίση εμπιστοσύνης στην έκρηξη της παραπληροφόρησης
Ο Αντώνης Καλογερόπουλος συνέδεσε τη σημερινή κατάσταση με την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, επισημαίνοντας ότι η διάδοση του διαδικτύου συνέπεσε με την κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό και μιντιακό σύστημα. «Όταν ο κόσμος απέρριψε το πολιτικό και μιντιακό σύστημα, στράφηκε σε εναλλακτικές πηγές ενημέρωσης», ανέφερε, προσθέτοντας ότι κάποιες από αυτές είναι αξιόπιστες, ενώ άλλες «πολύ χειρότερες από το προηγούμενο σύστημα».
Οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες και η ολιστική προσέγγιση
Ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου παρουσίασε μια «ολιστική προσέγγιση» που αναπτύσσει η Πολιτεία για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, με τέσσερις βασικούς άξονες: συντονισμό δημόσιων πολιτικών, προστασία της ακεραιότητας του πληροφοριακού χώρου, ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και προώθηση της κοινωνικής ανθεκτικότητας μέσω εκπαίδευσης.
Έκανε ειδική αναφορά στα deepfake περιεχόμενα που θα πρέπει να φέρουν ειδική σήμανση, καθώς και στην ανάγκη προστασίας της δημοσιογραφίας με «πρόσωπο και ευθύνη». Παράλληλα, τόνισε ότι «το κράτος δεν μπορεί να ορίσει την αλήθεια», προειδοποιώντας πως η ασυδοσία στον δημόσιο λόγο αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία.
Η εκπαίδευση ως καρδιά του προβλήματος
Η κα Ρόρη στάθηκε στον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης, υπογραμμίζοντας ότι «εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος». Όπως είπε, η έλλειψη εμπιστοσύνης στην επιστημονική γνώση δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά και η εκπαίδευση πρέπει να διδάσκει «όχι τι ξέρεις, αλλά πώς έχεις μάθει να σκέφτεσαι».
Επισήμανε ακόμη ότι η ενίσχυση της διαφάνειας στα μέσα ενημέρωσης, μέσω της σαφούς παρουσίασης των κανόνων δεοντολογίας, μπορεί να ενδυναμώσει την εμπιστοσύνη του κοινού.
Ο ρόλος του δημοσιογράφου στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Αναφερόμενος στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι δημοσιογράφοι, ο Αντώνης Καλογερόπουλος σημείωσε ότι το σημερινό περιβάλλον είναι «πολύ δύσκολο», υπενθυμίζοντας πως η βασική αρχή της δημοσιογραφίας παραμένει η ίδια: «η διασταύρωση των πληροφοριών».
Το μεγάλο στοίχημα της δημοκρατίας
Κλείνοντας, ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου υπογράμμισε ότι η αλήθεια δεν ηττάται όταν κερδίζει το ψέμα, αλλά όταν ο πολίτης αδυνατεί να τις διακρίνει. «Και νομίζω ότι αυτό είναι το μεγάλο μας στοίχημα», κατέληξε.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
