Το πρόγραμμα απελάσεων σε τρίτες χώρες που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης κριτικής, καθώς σύμφωνα με εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ, εκθέτει τους απελαθέντες σε αυξημένο κίνδυνο παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως βασανιστήρια και διώξεις.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα προκαλεί «σωρεία παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», αυξάνοντας τον κίνδυνο βασανιστηρίων, κακομεταχείρισης και εξαναγκαστικής εξαφάνισης για τους απελαθέντες.
Σύμφωνα με διεθνή έρευνα που δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα από την κοινοπραξία Forbidden Stories, η αμερικανική κυβέρνηση έχει απελάσει περισσότερους από 25.000 ανθρώπους σε τρίτες χώρες, μέσω μυστικών συμφωνιών με 35 κράτη. Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ επισημαίνουν ότι ο μηχανισμός αυτός στοχεύει κυρίως αιτούντες άσυλο και μετανάστες, συχνά εκτός πλαισίου δημοκρατικού ελέγχου και ανεξάρτητης παρακολούθησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι εν λόγω συμφωνίες, σύμφωνα με τους ειδικούς, έχουν οδηγήσει σε περαιτέρω παραβιάσεις όπως αυθαίρετη και μυστική κράτηση, εξαφανίσεις, άρνηση εγγυήσεων για δίκαιη διαδικασία, διαχωρισμό οικογενειών, διακρίσεις, ακόμα και φαινόμενα δουλείας ή εμπορίας ανθρώπων.
Οι εμπειρογνώμονες, στους οποίους ανέθεσε το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να εξετάσουν το ζήτημα, τονίζουν ότι οι μετανάστες μεταφέρονται σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν κανέναν δεσμό, γεγονός που μπορεί να αποτελεί τραυματική εμπειρία. Επισήμαναν επίσης τον κίνδυνο βίας ή διακρίσεων λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού ή αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Όπως αναφέρουν, έχουν ήδη ενημερώσει τις ΗΠΑ και τις κυβερνήσεις των χωρών που συμμετέχουν στις συμφωνίες, όπως η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Ονδούρα, η Λιβερία, η Λιβύη και το Νότιο Σουδάν. Σε πολλές περιπτώσεις, οι τρίτες χώρες αντιμετωπίζουν και οι ίδιες σοβαρές κρίσεις ή πολέμους, χωρίς τη δυνατότητα προστασίας των δικαιωμάτων των μεταναστών που δέχονται.
Όσον αφορά τη στήριξη από υπηρεσίες του ΟΗΕ, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η παρέμβασή τους δεν μπορεί να νομιμοποιεί πρακτικές που εκθέτουν ανθρώπους σε σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων. Προειδοποιούν μάλιστα ότι η συμμετοχή σε τέτοια μέτρα μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνιστά συνενοχή.
Τέλος, οι ειδικοί καλούν όλες τις χώρες και τα εδάφη που συμμετέχουν στα συγκεκριμένα προγράμματα να τερματίσουν άμεσα αυτές τις διευθετήσεις, τονίζοντας ότι διακυβεύονται όχι μόνο ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής, αλλά και η ζωή, η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των ανθρώπων.