Η ολοκλήρωση των εργασιών στερέωσης και δομικής αποκατάστασης του ιστορικού πέτρινου γεφυριού στον ποταμό Κόσυνθο, στο 4ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Ξάνθης-Σταυρούπολης, φέρνει στο προσκήνιο ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορικής και αρχιτεκτονικής ταυτότητας της περιοχής. Σύμφωνα με ανακοίνωση της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (ΥΝΜΤΕ - ΑΜΘ) του υπουργείου Πολιτισμού, το έργο είχε ως στόχο τη στερέωση του σωζόμενου τμήματος της γέφυρας, την αντιμετώπιση των φθορών και την ανάδειξή της στο φυσικό περιβάλλον.
Το γεφύρι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και παλαιότερα σωζόμενα πέτρινα γεφύρια της Θράκης, χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής λιθόκτιστης γεφυροποιίας. Ως μνημείο της ιστορίας των μεταφορών και της τεχνικής γνώσης της περιοχής, συνέδεε το παλαιό οδικό δίκτυο με τους ορεινούς οικισμούς Μακάριο (Μάκαλαρ) και Πίλημα. Η σημερινή του μορφή αντανακλά τις απώλειες που υπέστη στο πέρασμα του χρόνου.
Από την αρχική κατασκευή διασώζονται δύο τόξα, καθώς οι φθορές και οι καταστροφές, κυρίως από υδραυλικές υπερβάσεις, περιόρισαν το αρχικό σώμα της γέφυρας. "Η αποκατάσταση δεν αφορά, επομένως, μόνο μία ιστορική τεχνική κατασκευή, αλλά ένα μνημείο που συνδέεται με την ιστορία των μετακινήσεων και των υποδομών στην περιοχή της Ξάνθης", επισημαίνει ο προϊστάμενος της ΥΝΜΤΕ - ΑΜΘ, Θόδωρος Πριγγόπουλος.
Τεχνικές παρεμβάσεις και ανάδειξη του γεφυριού
Το εναπομείναν τμήμα της γέφυρας έχει μήκος περίπου 35 μέτρων. Το μεγάλο τόξο φτάνει τα 12 μέτρα άνοιγμα και 6 μέτρα ύψος, ενώ το μικρότερο έχει άνοιγμα 8,50 μέτρων και ύψος 4,60 μέτρων. Το λιθόστρωτο κατάστρωμα έχει πλάτος 2,80 μέτρων. Το μνημείο είχε υποστεί διαδοχικές καταρρεύσεις από πλημμυρικά φαινόμενα, με τελευταία σημαντική απώλεια το 1996. Οι επεμβάσεις βασίστηκαν σε εξειδικευμένη μελέτη, με όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από το ΥΠΠΟ.
Στο πλαίσιο του έργου πραγματοποιήθηκαν καθαρισμοί επιφανειών, αρμολογήσεις με συμβατό κονίαμα και τοπικές αποκαταστάσεις της λιθοδομής. Εφαρμόστηκαν ενέματα στα κύρια τόξα, στα βάθρα και στο δυτικό ακρόβαθρο. Με χρήση ειδικού αναρτημένου ικριώματος έγινε δυνατή η πρόσβαση ακόμη και στα δυσπρόσιτα σημεία του μνημείου. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στη στερέωση και διατήρηση της υφιστάμενης δομής, προστατεύοντας το αυθεντικό ιστορικό υλικό.
Η ανάδειξη του μνημείου δεν περιορίστηκε στις εργασίες στη γέφυρα. Όπως αναφέρει ο κ. Πριγγόπουλος, "πραγματοποιήθηκαν ήπιες εργασίες εξυγίανσης και καθαρισμού του φυσικού μονοπατιού που οδηγεί σε πλάτωμα θέασης του μνημείου, ξεκινώντας από το σημείο εξόδου από την εθνική οδό Ξάνθης - Σταυρούπολης. Η διαδρομή περνά δίπλα από μια άλλη λίθινη γέφυρα, γνωστή ως γεφύρι του Αβδούλ Χαμίτ, η οποία κατασκευάστηκε περί το 1904, κατά την οθωμανική περίοδο".
Στο σημείο θέασης τοποθετήθηκαν σήμανση και ενημερωτική πινακίδα. Με αυτές τις παρεμβάσεις, η πρόσβαση στο μνημείο γίνεται σαφέστερη για τους επισκέπτες, ενώ η γέφυρα εντάσσεται οργανωμένα σε μια διαδρομή που συνδέει το φυσικό τοπίο με την ιστορική κληρονομιά της περιοχής. Το έργο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Next Generation EU.
Από τα ιστορικά γεφύρια στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες
"Η αξία του έργου της δομικής στερέωσης και αποκατάστασης του λίθινου γεφυριού στον Κόσυνθο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν περιορίζεται στη διάσωση ενός μεμονωμένου μνημείου, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης αντίληψης για την προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση των ιστορικών τεχνικών κατασκευών και τη σύνδεσή τους με ένα ευρύτερο μοντέλο τοπικής βιώσιμης ανάπτυξης που βασίζεται στις αρχές της Βιομηχανικής Κληρονομιάς", σημειώνει ο κ. Πριγγόπουλος.
"Στο πλαίσιο αυτό", συνεχίζει ο προϊστάμενος της ΥΝΜΤΕ - ΑΜΘ, "τα πέτρινα γεφύρια, ως τεκμήρια των ιστορικών δικτύων μεταφορών και επικοινωνίας, μπορούν να ενταχθούν, μαζί με άλλα στοιχεία της τεχνικής και βιομηχανικής κληρονομιάς, όπως οι σιδηρόδρομοι, τα καρνάγια, οι δρόμοι του καπνού, οι μεταλλευτικές διαδρομές και οι διαδρομές του μεταξιού, στη συγκρότηση ενός ευρύτερου δικτύου θεματικών πολιτιστικών διαδρομών. Η σύνδεση και η ανάδειξη αυτών των πόρων μπορεί να ενισχύσει μορφές ήπιου πολιτιστικού, βιομηχανικού και οικοτουριστικού ενδιαφέροντος, δημιουργώντας νέες αναπτυξιακές προοπτικές για τις τοπικές κοινωνίες".
"Επίσης, η εμπειρία του συγκεκριμένου έργου καταδεικνύει πως η διάσωση τέτοιων τεχνικών μνημείων είναι εφικτή όταν συνδυάζονται η επιστημονική τεκμηρίωση, η κατάλληλη χρηματοδότηση και η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων. Υπό την έννοια αυτή, η αποκατάσταση του γεφυριού στον Κόσυνθο αποτελεί παράδειγμα καλής πρακτικής για την προστασία της τεχνικής κληρονομιάς, χωρίς βεβαίως να υποκαθιστά τις αρμοδιότητες των φορέων που κατά περίπτωση οφείλουν να μεριμνούν για την προστασία και συντήρηση των ιστορικών γεφυριών", επισημαίνει ο Θόδωρος Πριγγόπουλος.
Η ΥΝΜΤΕ - ΑΜΘ αναπτύσσει τα τελευταία χρόνια σημαντικές πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της προβιομηχανικής και βιομηχανικής κληρονομιάς, όπως η δημιουργία Μουσείου Τεχνικού Πολιτισμού ΑΜΘ σε καπναποθήκη της Ξάνθης, η συγκρότηση Πανελλαδικού Δικτύου ΟΤΑ για τη βιομηχανική κληρονομιά και η υποβολή πρότασης το 2024 προς την Παγκόσμια Τράπεζα για αξιοποίηση ανενεργών καπναποθηκών σε στεγαστική πολιτική για νέους, καθώς και δράσεις θεματικών εκθέσεων και εργαστηρίων που ενισχύουν τη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την κοινωνία και την εκπαίδευση.
Σε κάθε περίπτωση, το πέτρινο γεφύρι στον Κόσυνθο παραμένει ένα μνημείο που φέρει τα ίχνη της ιστορίας και των αλλαγών του τοπίου. Η αποκατάστασή του δεν αναιρεί τις απώλειες του παρελθόντος ούτε επαναφέρει την αρχική του μορφή. Εξασφαλίζει όμως τη διατήρηση του σωζόμενου τμήματος και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέγγιση και κατανόηση του μνημείου. "Σε αυτή τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην αναζήτηση νέων τρόπων σύνδεσής της με την καθημερινή ζωή βρίσκεται η ουσία της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς", καταλήγει ο κ. Πριγγόπουλος.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
