Το 2025, τουλάχιστον στα σούπερ μάρκετ, οι τιμές του ελαιολάδου κατέγραψαν σημαντική μείωση, καθώς σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η μέση τιμή στο ράφι έχει υποχωρήσει έως και 34% σε σχέση με το 2024.
Για πρώτη φορά μετά από δύο δύσκολα χρόνια, ο καταναλωτής βλέπει μια πραγματική - και όχι οριακή - ανάσα.
Όμως αυτή η εξέλιξη δεν αναιρεί το βασικό ερώτημα, πρόκειται για μόνιμη διόρθωση ή απλώς για μια ανάπαυλα; Τα νέα στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου (IOC) και οι δύο εκτενείς μελέτες της Επιτροπής Ανταγωνισμού δείχνουν ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα, και το πώς διαμορφώνονται οι τιμές, μπορεί να μην εκδηλώθηκε φέτος, αλλά οι συνθήκες για να επανεμφανιστεί παραμένουν.
Γιατί έπεσαν οι τιμές το 2025
Η αποκλιμάκωση του 2025 δεν ήρθε τυχαία. Η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου αυξήθηκε κατά 38% την περίοδο 2024/25, φτάνοντας τους 3,57 εκατ. τόνους, με την Ισπανία να καταγράφει άλμα 66%. Ταυτόχρονα, οι τιμές παραγωγού στις βασικές αγορές της Μεσογείου υποχώρησαν αισθητά.
Σε αυτό το περιβάλλον αφθονίας, τα σούπερ μάρκετ αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν. Η έντονη σύγκριση τιμών, η κόπωση των καταναλωτών και ο φόβος απώλειας μεριδίων αγοράς οδήγησαν σε επιθετικότερες μειώσεις, ιδιαίτερα στα ευρείας κυκλοφορίας brands. Το αποτέλεσμα ήταν μια πραγματική, μετρήσιμη πτώση των τιμών στο ράφι.
Ωστόσο όμως η μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού δείχνει ότι αυτή η αποκλιμάκωση δεν σημαίνει πως άλλαξε ο τρόπος λειτουργίας της αγοράς. Αντίθετα η γεωγραφία ισχύος παραμένει η ίδια.
Η Ισπανία εξακολουθεί να λειτουργεί ως ο βασικός διαμορφωτής των τιμών. Η Ιταλία συνεχίζει να λειτουργεί ως φίλτρο ανάμειξης, branding και επανεξαγωγής, πολλαπλασιάζοντας τη βραχυχρόνια μεταβλητότητα.
Και η Ελλάδα παραμένει ο παίκτης που προσαρμόζεται, με τις τιμές να ευθυγραμμίζονται ταχύτερα στις ανοδικές παρά στις καθοδικές κινήσεις.
Με άλλα λόγια, η αγορά ηρέμησε, αλλά το σύστημα δεν άλλαξε.
Πώς θα πάει η παραγωγή ελαιολάδου 2025-2026
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από τις χώρες και εκτιμήσεις της Εκτελεστικής Γραμματείας του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου (IOC), η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου για το έτος 2025/26 αναμένεται να κυμανθεί γύρω στις 3.440.000 τόνους, σημειώνοντας πτώση 4% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι εισαγωγές και οι εξαγωγές εκτιμάται ότι θα υπερβούν τους 1,2 εκατομμύρια τόνους.
Οι χώρες παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπουν παραγωγή 2.056.000 τόνων (−3%), ενώ οι άλλες χώρες μέλη του ΔΟΕ αναμένεται να παράγουν 1.211.000 τόνους (−6%).
Η παγκόσμια κατανάλωση θα μπορούσε να φθάσει τους 3.248.000 τόνους, που θα αντιπροσώπευε αύξηση 1% σε σχέση με την προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο.
Όταν ο φόβος επιστρέψει
Αυτή η εικόνα από μόνη της δεν συνιστά κρίση. Όμως, σε μια αγορά που έχει ήδη βιώσει έντονη μεταβλητότητα, ακόμη και μια ήπια μείωση της παραγωγής, σε συνδυασμό με αυξανόμενη κατανάλωση, αρκεί για να αλλάξει τις προσδοκίες. Και στην αγορά του ελαιολάδου, οι προσδοκίες έχουν αποδειχθεί εξίσου ισχυρές με τα πραγματικά μεγέθη.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα των μελετών της Επιτροπής Ανταγωνισμού όμως δεν αφορά το σήμερα, αλλά το αύριο. Οι ανατιμήσεις στο ελαιόλαδο δεν ενεργοποιούνται μόνο όταν μειώνεται πραγματικά η παραγωγή. Αντίθετα ενεργοποιούνται όταν εμφανίζεται η προσδοκία της έλλειψης.
Ένα νέο κύμα ξηρασίας, ένας καύσωνας στην Ανδαλουσία ή απλώς αρνητικές προβλέψεις για τη σοδειά αρκούν για να επανεκκινήσουν τον μηχανισμό. Η αγορά τιμολογεί τον φόβο γρήγορα. Αντίθετα, η αποκλιμάκωση χρειάζεται χρόνο, αποθέματα και ανταγωνισμό.
Στην Ελλάδα, ο κίνδυνος ενισχύεται από τη δομή της αγοράς. Χιλιάδες μικροπαραγωγοί, υψηλή εγχώρια κατανάλωση και περιορισμένη δυνατότητα άμεσης αύξησης της προσφοράς σημαίνουν ότι ένα διεθνές σοκ μπορεί να μετατραπεί ταχύτερα σε εγχώριο πρόβλημα.
Ακόμη κι αν το 2025 κύλησε ομαλά, η αγορά παραμένει ευάλωτη. Αν οι παραγωγοί κρατήσουν αποθέματα ή αν οι διεθνείς τιμές κινηθούν ανοδικά, η ελληνική αγορά δύσκολα θα λειτουργήσει ως «μαξιλάρι».
Το ράφι ως εργαλείο πολιτικής τιμών
Η δεύτερη μελέτη δείχνει ότι τα σούπερ μάρκετ δεν είναι απλοί μεταφορείς κόστους. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, το ελαιόλαδο γίνεται εργαλείο τιμολόγησης και συγκράτησης κερδών. Όταν πέφτουν, η μείωση περνά επιλεκτικά και σταδιακά.
Όπως αναφέρεται στη μελέτη εξετάζει τις τιμές του έξτρα παρθένου ελαιολάδου σε τέσσερις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ και δείχνει ότι η αγορά δεν λειτουργεί με όρους συμμετρικού ανταγωνισμού. Οι τιμές δεν κινούνται με τον ίδιο τρόπο για όλους, ούτε αντιδρούν το ίδιο σε αυξήσεις και μειώσεις.
Αντίθετα, παρατηρούνται ασύμμετρες σχέσεις τιμολόγησης: ορισμένες αλυσίδες φαίνεται να λειτουργούν ως «σημεία αναφοράς» για τις υπόλοιπες, οι οποίες προσαρμόζουν τις τιμές τους αναλόγως. Το αποτέλεσμα δεν είναι οριζόντιος ανταγωνισμός, αλλά ένα πλέγμα άνισων πιέσεων και εξαρτήσεων.
Το βασικό συμπέρασμα ουσιαστικά είναι ότι η αγορά ελαιολάδου, δεν λειτουργεί ως πλήρως ανταγωνιστική, χαρακτηρίζεται από ηγετικές τιμολογιακές πρακτικές, και παρουσιάζει επίμονες στρεβλώσεις που κρατούν τις τιμές ψηλά.
Για τον καταναλωτή, αυτό μεταφράζεται σε περιορισμένες επιλογές και μικρό όφελος από τη διεθνή αποκλιμάκωση τιμών. Για την πολιτεία και τις αρχές ανταγωνισμού, η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης αγορών όπου η δομή – και όχι απαραίτητα η παρανομία – δημιουργεί προβλήματα.
Η περσινή πτώση δείχνει ότι, υπό πίεση, το σύστημα μπορεί να διορθώσει. Δεν εγγυάται όμως ότι θα το κάνει και την επόμενη φορά και πόσο γρήγορα θα το κάνει αυτό.
Το 2025 έδειξε ότι το ελαιόλαδο μπορεί να φθηνύνει όταν η παραγωγή επανέρχεται και ο ανταγωνισμός λειτουργεί. Δεν έδειξε, όμως, ότι λύθηκε το πρόβλημα.
Η «μηχανή» των τιμών παραμένει στη θέση της. Και όσο αυτή υπάρχει, το ερώτημα δεν είναι αν θα ξαναδούμε ανατιμήσεις, αλλά πότε και με ποια αφορμή.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
