Η Αθήνα υποβαθμίζει την τουρκο - αιγυπτιακή προσέγγιση, αλλά ανησυχεί

​Να υποβαθμίσει τη σημασία της ενισχυόμενης συνεργασίας Άγκυρας - Καΐρου και στον στρατιωτικό τομέα, περιλαμβανομένης της αμυντικής βιομηχανίας, επιχειρεί η Αθήνα, παρότι η τουρκοαιγυπτιακή προσέγγιση θέτει εν αμφιβόλω την περιφερειακή της στρατηγική.

«Εμείς παρακολουθούμε τα πάντα, όλες τις εξελίξεις και αξιολογούμε όλα τα δεδομένα. Δεν ετεροκαθορίζουμε την πολιτική μας και μόνη μας έγνοια είναι να ισχυροποιείται η χώρα». 

Αυτή ήταν η απάντηση του κυβερνητικού εκπροσώπου, Παύλου Μαρινάκη, στο ερώτημα του BusinessDaily αν η ελληνική κυβέρνηση ανησυχεί για τη μεταβολή της σχέσης των δύο γειτονικών της κρατών, υπό το πρίσμα των αμυντικών συμφωνιών που υπέγραψαν προσφάτως αλλά και της ολοένας και μεγαλύτερης σύγκλισής τους σε σειρά πεδίων.

Την περασμένη Δευτέρα, o υπουργός Άμυνας και Στρατιωτικής Παραγωγής της Αιγύπτου, αντιστράτηγος Άσραφ Σάλεμ Ζαχέρ, επισκέφθηκε την Άγκυρα, όπου συναντήθηκε με τον Τούρκο ομόλογό του, Γιασάρ Γκιουλέρ καθώς και με τον επικεφαλής της Προεδρίας Αμυντικής Βιομηχανίας (SSB), Χάλουκ Γκοργκούν​. 

Ήταν η πρώτη επίσκεψη Αιγύπτιου υπουργού Άμυνας στην Τουρκία μετά από 13 έτη. 

Ο αντιστράτηγος Ζαχέρ υπέγραψε δύο επιστολές πρόθεσης (LOI): μια για την αμυντική συνεργασίας μεταξύ των δύο χαρτοφυλακίων με τον κ. Γκιουλέρ και μια για τη συνεργασία του αιγυπτιακού υπουργείου Άμυνας (αρμόδιου και για την αμυντική βιομηχανία) με την SSB. 

Οι αναφορές του κ. Γκοργκούν στην «κοινή ανάπτυξη δυνατοτήτων» φαίνεται ότι περιλαμβάνουν συνεργασία στους τομείς των μη επανδρωμένων συστημάτων, την ολοκλήρωση και τη συντήρηση πλατφορμών (πλοία, τεθωρακισμένα), τα πυρομαχικά και άλλα.

Οι δύο LOI ακολουθούν την στρατιωτική συμφωνία - πλαίσιο που υπέγραψαν οι πρόεδροι των Αιγύπτου και Τουρκίας, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την επίσκεψη του δεύτερου στο Κάιρο, τον περασμένο Φεβρουάριο. 

Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η Αίγυπτος έχει ήδη αγοράσει μη επανδρωμένα αεροχήματα τύπου Bayraktar TB-2 από την τουρκική εταιρεία Baykar -έχοντας μάλιστα συμφωνήσει στη δημιουργία γραμμής παραγωγής τους στο έδαφός της- ενώ έχει ενταχθεί και στο πρόγραμμα του τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους πέμπτης γενιάς KAAN.

Η ρήξη του 2013

Διαχρονικά, Τουρκία και Αίγυπτος είχαν καλές σχέσεις. Η ρήξη τους, το 2013, είχε ως επίκεντρο την ανατροπή της κυβέρνησης του (ηγετικού στελέχους της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και υποστηριζόμενου από την Άγκυρα) Μοχάμεντ Μόρσι από τον στρατηγό Σίσι. 

Τότε, οι δύο χώρες αντάλλασσαν σκληρές ανακοινώσεις, υπήρξαν εκατέρωθεν απελάσεις των πρέσβεων τους και μια συνεχής ανταλλαγή πολεμικής ρητορικής.

Η σύγκρουση εντάθηκε και από άλλες παραμέτρους, όπως το αντίθετο στρατόπεδο με το οποίο τάχθηκαν στο λιβυκό: Η Τουρκία υποστήριξε τη διεθνώς αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης (με την οποία συνήψε και το τουρκολιβυκό μνημόνιο) και η Αίγυπτος στήριξε τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και την οικογένειά του που ελέγχουν την Ανατολική Λιβύη. 

Ενώ, το καταφύγιο που παρείχε η Άγκυρα στην ηγεσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας εξόργισε το Κάιρο.

Βοήθεια από Αθήνα

Έτερο πεδίο αντιπαράθεσης ήταν η Ανατολική Μεσόγειος, όπου η Αίγυπτος συνέπραξε με Ελλάδα και Κύπρο. 

Εξάλλου, η Αθήνα ήταν από τους βασικούς υποστηρικτές της Αιγύπτου εντός της ΕΕ, προωθώντας την αποκατάσταση των σχέσεων και την πολιτική συνεργασία μεταξύ Βρυξελλών και Καΐρου μετά την πραξικοπηματική απομάκρυνση του Μόρσι. 

Λίγους μήνες μετά την εκλογή Σίσι, πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2014 η πρώτη Σύνοδος Κορυφής Ελλάδος – Κύπρου – Αιγύπτου στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα.

Αποκατάσταση και πύκνωση επαφών

Το 2021 εκκίνησε η διαδικασία αποκατάστασης των πολιτικών σχέσεων Άγκυρας και Καΐρου, η οποία τα τελευταία τρία χρόνια έχει προχωρήσει με γοργούς ρυθμούς. Κάτι που αποτυπώνεται και στις αυξημένες διμερείς στρατιωτικές επαφές των τελευταίων μηνών.

Ο Αρχηγός Γενικού Επιτελείου Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Σελτζούκ Μπαϊρακτάρογλου, επισκέφθηκε τον περασμένο μήνα το Κάιρο, στο πλαίσιο της πέμπτης συνάντησης της Επιτροπής Στρατιωτικής Συνεργασίας Αιγύπτου - Τουρκίας. 

Πρόκειται για έναν μηχανισμό που αποσκοπεί στον συντονισμό των κοινών στρατιωτικών δραστηριοτήτων και την ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων των δύο χωρών.

Από τον Σεπτέμβριο του 2025, Αίγυπτος και Τουρκία έχουν μετάσχει από κοινού σε τουλάχιστον τέσσερις διμερείς ή πολυεθνικές ασκήσεις. Τον ίδιο μήνα πραγματοποίησαν την πρώτη κοινή ναυτική τους άσκηση στην Ανατολική Μεσόγειο μετά από 13 χρόνια.

Προ ημερών, οι ειδικές δυνάμεις των δύο χωρών ολοκλήρωσαν την κοινή στρατιωτική άσκηση "Golden Eagle 2026" στις εγκαταστάσεις εκπαίδευσης μάχης των Αιγυπτιακών Αερομεταφερόμενων Διοικήσεων. Η δε Αίγυπτος συμμετείχε στην πολυεθνική τουρκική άσκηση "EFES-2026" (Απρίλιος - Μάιος). 

Η άσκηση πραγματοποιήθηκε υπό τη διοίκηση της Στρατιάς του Αιγαίου και περιελάμβανε ευρείας κλίμακας σενάρια αποβατικών επιχειρήσεων, αεροπορικών επιδρομών και κατάληψης (ελληνικών) νησιών.

Κάιρο και Άγκυρα, μαζί με Ριάντ και Ισλαμαμπάντ είναι μέρος του R-4, ενός μηχανισμού συνεργασίας και συντονισμού των τεσσάρων σουνιτικών μουσουλμανικών χωρών. 

Μεταξύ των "αρμοδιοτήτων" τους, ο συντονισμός για την αποκλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή, η υλοποίηση του μνημονίου ΗΠΑ - Ιράν καθώς και χρονίζοντα περιφερειακά θέματα όπως το Παλαιστινιακό. Η τέταρτη υπουργική σύνοδος έγινε στο Κάιρο τον Ιούνιο.

Ελληνική ανησυχία

Η όλη τουρκοαιγυπτιακή χορογραφία ανησύχησε την Αθήνα. Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, επικοινώνησ τηλεφωνικώς δύο φορές με τον αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι σε σύντομο χρονικό διάστημα (24 Ιουνίου, 4 Ιουλίου).

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα, προκειμένου να εξισορροπήσει την τουρκική απειλή, έχτισε τα τελευταία 13 χρόνια μια πολιτική τριμερών και τετραμερών σχημάτων συνεργασίας σε Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή· αντιτουρκικών, όπως ισχυρίζεται η Άγκυρα. 

Το Ισραήλ και η Αίγυπτος ήταν οι βασικοί άξονες στην περιφερειακή προσέγγιση της Αθήνας, ενώ ακολούθησαν στρατηγικές συμφωνίες, εμπεριέχουσες ρήτρες αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής, με Άμπου Ντάμπι και Παρίσι.

Ο αρχαίος Ρωμαίος ιστορικός Σαλλούστιος υποστήριζε ότι οι συμμαχίες είναι πραγματικά ισχυρές όταν σχηματίζονται από φόβο για έναν κοινό εχθρό. 

Όπως παραδέχονταν ανώτατοι διπλωματικοί αξιωματούχοι, η προϋπόθεση (Τουρκία) πληρούται για Αθήνα και Ιερουσαλήμ. Στην περίπτωση του Καΐρου (όσον αφορά στην Άγκυρα) τα πράγματα πλέον είναι διαφορετικά. 

Η σημασία της σχέσης με την Αίγυπτο

Για πλείστους λόγους, η Αίγυπτος είχε σημαντικό ρόλο στην περιφερειακή στρατηγική της Αθήνας. Η μερική οριοθέτηση της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ (ολοκληρώνεται στον 28ο μεσημβρινό που τέμνει τη Ρόδο στη μέση) τον Αύγουστο του 2020 θεωρήθηκε ως τομή που ακυρώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. 

Παρότι, για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, η Ελλάδα φέρεται να αποδέχθηκε μειωμένη επήρεια σε νησιά. 

Πέραν της ΑΟΖ, το Κάιρο απέρριψε και μονομερώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αποτελεί, επιπλέον, έναν κρίσιμο εταίρο για την Ελλάδα στο Λιβυκό. 

Ενώ σημαντικός θεωρείται ο ρόλος της Αιγύπτου και στη συγκράτηση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη, το ταξίδι των οποίων έχει ως πρώτη στάση την Ελλάδα.

Η Αθήνα, από πλευρά της, έχει στηρίξει χρηματοδοτικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία προς την Αίγυπτο αλλά και θέματα ενδιαφέροντός της για το Κέρας της Αφρικής (Φράγμα της Αναγέννησης στην Αιθιοπία κλπ). 

Και όλα αυτά παρά την αρπαγή της περιουσίας της ελληνορθόδοξης Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο όρος Σινά από το αιγυπτιακό δημόσιο, καθώς και τη ρηματική διακοίνωση του Καΐρου το θέρος του 2025, με την οποία αμφισβήτησε τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, όπως αυτά αποτυπώθηκαν στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της Ελλάδος. 

Ζητήματα που η Αθήνα είχε επιχειρήσει να υποβαθμίσει επικοινωνιακά.  

Από τη σκοπιά της Άγκυρας, Τούρκοι αναλυτές εκτιμούν ότι η αυξανόμενη συνεργασία της χώρας τους με την Αίγυπτο μπορεί να αντισταθμίσει την τριμερή συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ. Κατά την Άγκυρα, ο τριμερής άξονας έχει στόχο την περικυκλωση της (Σύνδρομο των Σεβρών).

Κοινά σημεία

Τουρκία και Αίγυπτος φαίνεται ότι έχουν καταλήξει σε μια κοινή κατανόηση για την ανάγκη πολιτικής σταθεροποίησης της Λιβύης, ενώ υπάρχει κοινή δυσαρέσκεια για την ισραηλινή πολιτική στην περιοχή. 

Ακόμα, η τουρκική επιρροή στο Κέρας της Αφρικής, είναι χρήσιμη στο Κάιρο, καθώς αποτελεί περιοχή ύψιστου ενδιαφέροντός του. Σημειώνεται και ο διαμεσολαβητικός ρόλος που είχαν οι δύο χώρες στον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Μπορεί η Αθήνα να ανακόψει την τουρκο-αιγυπτιακή προσέγγιση; Είναι διασφαλισμένη ότι -παρά τις αιγυπτιακές διαβεβαιώσεις στο παρασκήνιο- η νέα κατάσταση δεν επηρεάζει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο; Τα ερωτήματα θα κληθούν να τα απαντήσουν οι καθ΄ ύλην αρμόδιοι για τη χάραξη της εξωτερικής (και αμυντικής) πολιτικής. 

Το βασικότερο δίδαγμα που οφείλει να αντλήσει η Αθήνα αφορά στο τι συνιστά μια (πραγματική) στρατηγική σχέση και πόσο γρήγορα τρέχουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις. 

Οι στρατηγικές σχέσεις απαιτούν συνεχή επένδυση και δεν αποτελούν μόνιμη εγγύηση σύμπλευσης, όσο στενή κι αν υπήρξε η συνεργασία στο παρελθόν. Πόσο μάλλον σε ένα γεωστρατηγικό περιβάλλον όπως το συγκεκριμένο.