Να λοιπόν και ένας χώρος όπου η χώρα μας πρωτεύει!
Η Ελλάδα ανακηρύχθηκε ο καλύτερος προορισμός στον κόσμο για συνταξιοδότηση για το 2026, σύμφωνα με το Global Retirement Index του International Living. Άλμα από την 7η θέση πέρσι στην κορυφή, πρώτη φορά σε 35 χρόνια ύπαρξης του δείκτη.
Οι διεθνείς εκδόσεις —CNN, Condé Nast Traveler, Travel+Leisure— δημοσίευσαν φωτογραφίες με ηλιόλουστα ελληνικά νησιά και άρθρα-ύμνους για το κλίμα, το φαγητό, την όμορφη ζωή που κυλάει αργά.
Όλα καλά μέχρι εδώ.
Κανείς νομίζω δεν αμφιβάλλει ότι ζούμε σε μια από τις πιο όμορφες χώρες του κόσμου.. το ερώτημα είναι ποιον αφορά τελικά αυτή η πρωτιά.
Η απάντηση, όσο κι αν ενοχλεί, είναι απλή: αφορά όποιον έρχεται στην Ελλάδα κουβαλώντας εισόδημα από αλλού. Όχι, σε γενικές γραμμές, όποιον ζει εδώ και πληρώνεται από εδώ.
Τα νούμερα που προβληματίζουν
Την ίδια στιγμή που η Ελλάδα ανακυρήσσεται παγκόσμια πρωταθλήτρια ευζωίας για συνταξιούχους, η πλειοψηφία των Ελλήνων συνταξιούχων παίρνει λιγότερα από 1.000 ευρώ τον μήνα. Ένας στους τρεις παίρνει σύνταξη κάτω από 700 ευρώ μικτά.
Με αυτά τα δεδομένα, η ίδια ακριβώς αγορά —τα ίδια σουπερμάρκετ, τα ίδια ενοίκια, τα ίδια ιατρεία— λειτουργεί ταυτόχρονα ως παράδεισος και ως παγίδα, ανάλογα με το πού βρίσκεται η πηγή του εισοδήματός σου.
Για έναν συνταξιούχο από Γερμανία, Σκανδιναβία, Ελβετία ή Ηνωμένες Πολιτείες, το κόστος ζωής στην Ελλάδα είναι κυριολεκτικά σε έκπτωση. Για έναν πρώην κατώτερο δημόσιο υπάλληλο ή εργάτη που συνταξιοδοτήθηκε στην Καλαμάτα ή στη Λάρισα ή ακόμα χειρότερα στην Αθήνα, το ίδιο κόστος ζωής είναι καθημερινή ασφυξία.
Ο όρος που χρησιμοποιούν πλέον ανοιχτά οι ειδικοί για να περιγράψουν αυτήν την κατάσταση είναι «ασημένια οικονομία» (silver economy): ένα αναπτυξιακό μοντέλο χτισμένο γύρω από την προσέλκυση της αγοραστικής δύναμης ηλικιωμένων με χρήματα απ' έξω.
Είναι ουσιαστικά επιλογή πολιτικής, με νικητές και χαμένους ξεκάθαρα προδιαγεγραμμένους.
Ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό
Η προσέλκυση εύπορων ξένων συνταξιούχων επηρεάζει πολλαπλά την εγχώρια αγορά. Τροφοδοτεί τη ζήτηση ακινήτων σε νησιά, ιστορικά κέντρα και παραθαλάσσιους οικισμούς, ανεβάζοντας τις τιμές αγοράς και ενοικίασης σε περιοχές όπου ζουν, δουλεύουν και γερνούν και Έλληνες με πολύ πιο περιορισμένα εισοδήματα.
Το αποτέλεσμα είναι μια μετατόπιση πόρων: η γη και η στέγη αποτιμώνται πλέον με βάση την τσέπη του πιο εύπορου αγοραστή, όχι με βάση τις ανάγκες του μόνιμου κατοίκου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επένδυση ξένου κεφαλαίου είναι εγγενώς κακή —ενισχύει την αγορά ακινήτων, τον τουρισμό ποιότητας, την τοπική οικονομία σε συγκεκριμένες περιοχές.
Σημαίνει όμως ότι χωρίς αντισταθμιστική πολιτική, η ωφέλεια συγκεντρώνεται σε μια μερίδα ανθρώπων, ενώ το κόστος —υψηλότερα ενοίκια, ακριβότερη καθημερινότητα— μοιράζεται σε όλους, ανεξαρτήτως αν επωφελούνται ή όχι.
Το ασφαλιστικό «ρολόι» που μετράει αντίστροφα
Αν η αντίφαση που περιγράψαμε ήταν το μόνο πρόβλημα, θα μπορούσε κανείς να την δει ως ζήτημα αναδιανομής. Δεν είναι όμως το μόνο πρόβλημα — είναι το επιφανειακό στρώμα πάνω από μια πολύ βαθύτερη ρωγμή: το δημογραφικό.
Η υπογεννητικότητα είναι πλέον ένα φαινόμενο πλέον δεν αφορά μόνο απομακρυσμένα χωριά, αλλά και τις μεγάλες πόλεις της χώρας μας. Στο πρώτο τετράμηνο της χρονιάς καταγράφηκαν πάνω από 35.500 θάνατοι, με την αναλογία γεννήσεων προς θανάτους να πλησιάζει το ένα προς δύο. Η Ελλάδα δεν απλώς γερνάει· αδειάζει.
Το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας παραμένει σε μεγάλο βαθμό διανεμητικό: οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων.
Όσο λιγοστεύουν οι νέοι που μπαίνουν στην αγορά εργασίας και πληθαίνουν όσοι αποχωρούν, η εξίσωση γίνεται όλο και πιο δυσβάσταχτη. Δεν είναι σύμπτωση που ήδη συζητείται σοβαρά νέα αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης για την περίοδο 2029-2030.
Οι αναλυτές το λένε ανοιχτά: χωρίς μαζική μετανάστευση εργατικού δυναμικού ή τεχνολογικό άλμα παραγωγικότητας πιθανά μέσω τεχνητής νοημοσύνης, δεν υπάρχει ρεαλιστικό σενάριο όπου το σύστημα κρατάει την ισορροπία του με τους σημερινούς όρους.
Η ειρωνεία που κλείνει τον κύκλο
Και εδώ βρίσκεται η πραγματικά αιχμηρή ειρωνεία της υπόθεσης: η ίδια χώρα που δεν μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπές εισόδημα στους δικούς της ηλικιωμένους, και που ταυτόχρονα αδυνατεί να αναπαράγει τον πληθυσμό της, επενδύει μέρος της αναπτυξιακής της στρατηγικής στην προσέλκυση ξένων συνταξιούχων — δηλαδή σε ανθρώπους που έρχονται εδώ ακριβώς για να καταναλώσουν, όχι για να δουλέψουν, να γεννήσουν παιδιά ή να πληρώσουν εισφορές στο ασφαλιστικό.
Ενισχύουν την οικονομία σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, αλλά δεν λύνουν —αντιθέτως, επιδεινώνουν, μέσω της πίεσης στη στέγη— ακριβώς το πρόβλημα που θα έπρεπε να λυθεί πρώτο: έτσι ώστε να μπορούν οι νέοι άνθρωποι στην Ελλάδα να ζήσουν, να νοικιάσουν ένα σπίτι, και να αποφασίσουν να κάνουν οικογένεια.
Με άλλα λόγια: η χώρα πανηγυρίζει επί τω προκειμένω επειδή είναι ελκυστική για όσους έρχονται από αλλού για να περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους εδώ, τη στιγμή που δεν καταφέρνει να κρατήσει —ή να αναπαράγει— τους δικούς της ανθρώπους.
Στο δια ταύτα.
Το ζήτημα δεν είναι να σταματήσει η Ελλάδα να προσελκύει ξένους συνταξιούχους —είναι πραγματικό οικονομικό όφελος όταν το διαχειρίζεσαι σωστά.
Το πρόβλημα έγκειται στο ότι η στρατηγική αυτή δεν συνοδεύεται από τα αντίβαρα που θα την έκανε βιώσιμη για το σύνολο της κοινωνίας: ουσιαστική αύξηση των χαμηλών συντάξεων, στεγαστική πολιτική που να προστατεύει τους μόνιμους κατοίκους από τον ανταγωνισμό με εισοδήματα του εξωτερικού, και —πάνω απ' όλα— πολιτικές στήριξης της οικογένειας που να αντιστρέφουν, έστω μερικώς, μια δημογραφική πορεία που αυτή τη στιγμή μοιάζει μονόδρομος προς τα κάτω.
Χωρίς αυτά, το «Νο1 στον κόσμο για συνταξιοδότηση» θα παραμένει ένας τίτλος, βολικότατος για τους ξένους — και μια ακόμα υπενθύμιση, για τους Έλληνες, του πόσο μακριά βρίσκεται η χώρα που διαφημίζεται – όχι μόνο για συνταξιοδότηση, αλλά και για διακοπές- από τη χώρα που πραγματικά ζουν.
* Ο κ. Δημήτρης Πασχαλέρης, B.Sc. (Econ), M.Sc.Management Science, DIC / Ειδικός Συνεργάτης, WIP Architecture & Urban Planning.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
