ΓΔ: 864.44 0.74% Τζίρος: 29.23 εκ. € Τελ. ενημέρωση: 17:20:00 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Φωτο: Menelaos Myrillas / SOOC

Οι άτυποι επενδυτές και ο ρόλος τους στη στήριξη νέων εγχειρημάτων

Για το ρόλο των αφανών επενδυτών στη χρηματοδότηση νέων μικρών επιχειρήσεων γράφει στο Business Daily ο Άγγελος Τσακανίκας, Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ.

Τις προηγούμενες ημέρες παρουσιάστηκε η Ετήσια Έκθεση για την Επιχειρηματικότητα 2019-2020 από το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), στο πλαίσιο της συμμετοχής του στο παγκόσμιο ερευνητικό πρόγραμμα Global Entrepreneurship Monitor. Σε αυτήν επισημάνθηκε η ισχυρή άνοδος της νέας επιχειρηματικότητας, για δεύτερη συνεχή χρονιά, καθώς το 8,2% του πληθυσμού ηλικίας 18-64 ετών της χώρας (περίπου 536 χιλ. άτομα), βρισκόταν στα αρχικά στάδια έναρξης μιας επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένης της αυτοαπασχόλησης, από 6,4% το 2018. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η άνοδος αυτή συνδέεται με τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος και την ενίσχυση των επενδυτικών προσδοκιών σε συνδυασμό με τη σταδιακή μακροοικονομική ισορροπία που είχε επιτευχθεί το 2019. Βεβαίως, αυτό το κλίμα αντανακλά ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον, αντιπροσωπεύοντας τον κόσμο πριν την πανδημική κρίση, καθώς η έρευνα είχε πραγματοποιηθεί στα τέλη του 2019.

Στο σημείωμα, όμως, αυτό θέλω να σχολιάσω ένα ενδιαφέρον σημείο της έκθεσης που αφορά στη χρηματοδότηση αυτών των νέων εγχειρημάτων και ίσως έχει πιο διαρθρωτικά χαρακτηριστικά. Όπως κάθε χρόνο έτσι και το 2019, στο πλαίσιο της έρευνας αξιολογείται η ύπαρξη στο εθνικό περιβάλλον ατόμων που λειτουργούν ως «άτυποι επενδυτές» (informal investors). Πρόκειται για άτομα, του κοντινού περιβάλλοντος του επίδοξου επιχειρηματία, που τον χρηματοδοτούν προκειμένου να υλοποιήσει μια νέα επιχειρηματική ιδέα, χωρίς όμως οι ίδιοι να εμπλέκονται ή να δραστηριοποιούνται άμεσα σε αυτή. Ουσιαστικά πρόκειται για άτομα που τελικά υποκαθιστούν τους επίσημους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, όπως τις τράπεζες, σε μια οικονομία. Είναι αυτοί που συνήθως στη σχετική βιβλιογραφία αναφέρονται και ως business angels. Αυτό συνήθως συμβαίνει στις περιπτώσεις όπου οι επίδοξοι επιχειρηματίες δεν μπορούν να αντλήσουν κεφάλαια από άλλους χρηματοδότες, είτε λόγω οικονομικών δυσχερειών, είτε ακόμα και λόγω έλλειψης κάποιου βιώσιμου πλάνου ανάπτυξης.

Αυτή η μορφή της άτυπης χρηματοδότησης ενισχύεται όταν μία οικονομία βρίσκεται σε συνθήκες πιστωτικής στενότητας, όπως συνέβαινε σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα λόγω της οικονομικής κρίσης. Η σημαντική μείωση των καταθέσεων, η αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, αλλά και η συνεχιζόμενη διαδικασία απομόχλευσης των επιχειρήσεων, περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες του τραπεζικού συστήματος να χρηματοδοτήσει νέες επιχειρήσεις. Αν και τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για την άμβλυνση του προβλήματος αυτού με διάφορες δράσεις και σχέδια, η διάρκεια της διευθέτησης και της διαχείρισης των δανείων υπό αυτό το πλαίσιο είναι ακόμα αβέβαιη. Από την άλλη πλευρά σαφώς, το σχετικό περιβάλλον χρηματοδότησης νεοφυών επιχειρήσεων έχει αρχίσει να βελτιώνεται τα τελευταία χρόνια (JEREMIE Fund, Equifund, ΤΕΠΙΧ ΙΙ, κτλ) και αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω και με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Ο Πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει συγκριτικά δεδομένα για το ποσοστό των άτυπων επενδυτών σε άλλες χώρες.

Ποσοστό «άτυπων επενδυτών» στο σύνολο του πληθυσμού ατόμων 18-64 ετών ανά χώρα (2018 και 2019)

Άτυποι επενδυτές ( % του πληθυσμού)

 20182019
Γαλλία3,4 
Γερμανία4,26,4
Ρωσία1,95,7
Ισραήλ5,65,1
Ελβετία6,310,2
Ελλάδα4,15,0
Ην. Βασίλειο2,92,9
Ιρλανδία4,15,8
Ισπανία3,83,3
Ιταλία3,71,0
Κροατία4,05,4
Κύπρος2,34,8
Λετονία 6,9
Λουξεμβούργο8,58,7
Νορβηγία 5,9
Ολλανδία4,65,1
Πολωνία5,13,6
Πορτογαλία 2,9
Σλοβακία7,17,4
Σλοβενία3,95,4
Σουηδία9,212,1

Πηγή: GEM, Entrepreneurship Monitor, Επεξεργασία στοιχείων: ΙΟΒΕ

Το 5,0% (περίπου 325 χιλιάδες άτομα) των ατόμων ηλικίας 18-64 ετών στην Ελλάδα το 2019 δήλωσε πως διαδραμάτισε ρόλο άτυπου επενδυτή για τη χρηματοδότηση ενός νέου εγχειρήματος που ξεκίνησε κάποιος άλλος με τον επενδυτή να μην έχει κάποια εμπλοκή στο εγχείρημα. Η επίδοση αυτή είναι ελαφρώς υψηλότερη του 2018 (4,1%) και φανερώνει ότι ο ρόλος των άτυπων επενδυτών για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας αρχικών σταδίων παραμένει ισχυρός στην Ελλάδα, όπως άλλωστε και σε άλλες χώρες.

Όμως, όπως έχει δείξει η σχετική έρευνα όλα αυτά τα χρόνια, είναι ότι αυτοί οι «άτυποι επενδυτές»  προέρχονται κυρίως από το στενό οικογενειακό περιβάλλον του επίδοξου επιχειρηματία. Όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα όπου καταγράφεται η σχέση που συνδέει αυτούς τους άτυπους επενδυτές με τους αποδέκτες της χρηματοδότησης, η οικογένεια παραμένει ο βασικός «άγγελος χρηματοδότησης» στην Ελλάδα.

Σχέση επιχειρηματιών αρχικών σταδίων και άτυπων επενδυτών στην Ελλάδα

Ποια ήταν η σχέση με το άτομο που χρηματοδοτήσατε;

 Κοντινό μέλος της οικογένειας (σύζυγος, αδελφός, παιδί, γονέας ή εγγόνι)Άλλος συγγενής ΣυνάδελφοςΦίλος ή γείτοναςΆγνωστος που είχε μια καλή επιχειρηματική ιδέα
201569,015,52,89,92,8
201675,48,40,211,94,3
201771,711,53,88,24,8
201862,912,64,814,25,4
201955,011,43,227,62,8

Πηγή: GEM, Entrepreneurship Monitor, Επεξεργασία στοιχείων: ΙΟΒΕ

Το προβληματικό σημείο σε αυτή τη σχέση έγκειται στο ότι είναι αρκετά πιθανόν η αξιολόγηση της βιωσιμότητας μιας επιχειρηματικής ιδέας να μην γίνεται με αντικειμενικά κριτήρια, αλλά περισσότερο με συναισθηματικά κριτήρια, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ποιότητα και τελικά τις πιθανότητες βιωσιμότητας και μεγέθυνσης των επιχειρηματικών εγχειρημάτων. Η οικογένεια ενός επίδοξου επιχειρηματία είναι λιγότερο πιθανό να αξιολογήσει ορθολογικά το business plan (αν υπάρχει…) του νέου εγχειρήματος, όπως τουλάχιστον θα το έκανε ένας φορέας από τον επίσημο χρηματοπιστωτικό τομέα ή έστω ένα «ψυχρός» επενδυτής.

Όμως το 2019 για τρίτη συνεχή χρονιά εξασθενεί σχετικά αυτός ο ρόλος της στενής οικογένειας (55,0%) και ενισχύεται το ευρύτερο φιλικό περιβάλλον. Ένα ποσοστό της τάξης του 66% των άτυπων επενδυτών είναι μέλη του στενότερου ή ευρύτερου οικογενειακού κύκλου, όταν στην προηγούμενη έρευνα το αντίστοιχο ποσοστό ανερχόταν στο 75%. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί θετική εξέλιξη, καθώς η άντληση κεφαλαίων για την υλοποίηση μια επιχειρηματικής ιδέας μπορεί να καλυφθεί και από ξένα κεφάλαια, εκτός οικογενειακού κύκλου, γεγονός που δείχνει ότι ενδεχομένως αυτά τα νέα εγχειρήματα πράγματι να συγκέντρωσαν κάποιους πιο «ορθολογικούς» επενδυτές.

Συνεπώς, αν και σε περιπτώσεις χρηματοπιστωτικής ένδειας ο ρόλος της οικογένειας στην προώθηση της επιχειρηματικότητας έχει αποδειχθεί σημαντικός, στόχος των σχετικών πολιτικών θα πρέπει να είναι η σταδιακή υποκατάσταση μέρους αυτής της χρηματοδότησης, με άλλα εργαλεία. Δεν πρέπει να την εκμηδενίζει, καθώς ο επιχειρηματίας οφείλει να χρησιμοποιήσει και ίδιους πόρους στο εγχείρημά του. Μάλιστα στις περισσότερες περιπτώσεις έχει διαπιστωθεί ότι μικρά ποσά, (μικροχρηματοδότηση), μπορούν να δώσουν στην επιχειρηματική ομάδα την απαραίτητη ώθηση που είναι απαραίτητη για να προχωρήσει πιο δυναμικά στην υλοποίηση των πρώτων βημάτων. Αυτά τα μικρά ποσά (microfinancing) μπορούν τελικά να αποδειχθούν εξαιρετικά κομβικά στην προώθηση της νέας επιχειρηματικότητα στην μετά COVID-19 εποχή.

Ο κ. Άγγελος Τσακανίκας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ, Διευθυντής Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ), και Επιστημονικός Υπεύθυνος Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικότητας ΙΟΒΕ.

Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η πανδημία ανέκοψε την επέλαση της γυναικείας επιχειρηματικότητας

Το 2019 οι Ελληνίδες μπήκαν για τα καλά στον επιχειρηματικό στίβο σημειώνοντας τα μεγαλύτερα ποσοστά διαχρονικά. Η πανδημία ωστόσο θύμισε σε όλους ότι δεν έχουμε τελειώσει με τις παραδοσιακές αντιλήψεις που θέλουν τη γυναίκα στο σπίτι.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ακόμα 7.473 επιχειρήσεις εντάσσονται στη Δράση «Επανεκκίνηση Εστίασης»

Η Δράση αφορά στην επιχορήγηση ΜμΕ και Μεγάλων Επιχειρήσεων του κλάδου της εστίασης για τη στήριξη της επανεκκίνησης της λειτουργίας τους, υπό το καθεστώς της πανδημίας της νόσου COVID-19.
Μαρίκα Λάμπρου
ΑΠΟΨΕΙΣ

Η εταιρική διακυβέρνηση... σε απλά ελληνικά: Γιατί είναι πολύτιμη

Οι οικογενειακές επιχειρήσεις κάνουν το λάθος να θεωρούν ότι η εταιρική διακυβέρνηση δεν τις αφορά, αλλά η διαφάνεια και η ορθολογική διαχείριση είναι σύμμαχοί τους. Γράφει η Μαρίκα Λάμπρου*.
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η επιχειρηματικότητα μετά την πανδημία: Στις 7/4 το συνέδριο της BNI

Το συνέδριο θα επιχειρήσει μια διευρυμένη ματιά στο πώς το επιχειρείν παγκοσμίως αντιμετωπίζει τη μετά την πανδημία εποχή και σε αυτό θα συμβάλλουν οι ομιλίες και εκλεκτών προσκεκλημένων από το εξωτερικό.
ΑΠΟΨΕΙΣ

Νέα εποχή στην αξιολόγηση επιχειρήσεων από επενδυτές και καταναλωτές

Η αξιολόγηση με κριτήρια Περιβαλλοντικά, Κοινωνικά και Εταιρικής Διακυβέρνησης δεν είναι μόνο ηθικά επωφελής, αλλά και όσον αφορά τη χρηματοοικονομική αξία της επένδυσης. Γράφουν: Δημήτρης Σαχινίδης, Ντίνος Ρόβλιας*.