Περίπου δύο στους τρεις Έλληνες συνδέουν αυτόματα τον άνδρα με την καριέρα και τη γυναίκα με την οικογένεια, σύμφωνα με νέα έρευνα του ΚΜΟΠ – Κέντρου Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας για τα μη συνειδητά έμφυλα στερεότυπα.
Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 1.145 άτομα ηλικίας 18-70 ετών από όλη την Ελλάδα, κατέδειξε ότι το 67% των ερωτηθέντων πραγματοποιεί αυτή τη σύνδεση χωρίς συνειδητή σκέψη. Το δείγμα περιλάμβανε άνδρες και γυναίκες από διαφορετικά εκπαιδευτικά και επαγγελματικά υπόβαθρα, με το 55% να είναι γυναίκες.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί μέσω «συντομεύσεων» για να επεξεργάζεται τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που λαμβάνει καθημερινά. Αυτές οι συντομεύσεις οδηγούν σε αυτόματες συσχετίσεις που βασίζονται σε κοινωνικά ερεθίσματα και στερεότυπα, τα οποία έχουν εσωτερικευθεί με την πάροδο του χρόνου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι το 42% των ατόμων που δήλωσαν πως δεν συνδέουν το φύλο με την καριέρα ή την οικογένεια, εμφάνισαν ωστόσο μη συνειδητά παραδοσιακά στερεότυπα κατά τη διάρκεια του τεστ.
«Το εύρημα αυτό αναδεικνύει το χάσμα που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στο επίπεδο των συνειδητών δηλώσεων και στο επίπεδο των αυτόματων συσχετίσεων. Οι κοινωνικές αντιλήψεις μεταβάλλονται, όμως ορισμένες βαθύτερες μη συνειδητές συνδέσεις μπορεί να παραμένουν ενεργές. Δεν πρόκειται για αντίφαση ή υποκρισία, αλλά για τη συνύπαρξη δύο επιπέδων επεξεργασίας: του συνειδητού και του αυτόματου», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ Γιάννης Παππάς, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του ΚΜΟΠ.
Τα ευρήματα της ανάλυσης
Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσης εξηγούν μόλις το 2,5% των διαφορών στον βαθμό μη συνειδητών στερεοτύπων. Το υπόλοιπο 97,5% φαίνεται να οφείλεται σε κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, γεγονός που δείχνει ότι οι προκαταλήψεις αυτές διαπερνούν όλες τις κοινωνικές ομάδες.
«Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι οι μη συνειδητές προκαταλήψεις διατρέχουν οριζόντια την κοινωνία. Παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, το επίπεδο εκπαίδευσης και ο τόπος διαμονής εξηγούν μόλις περίπου 2–3% της διακύμανσης που καταγράφεται στο τεστ», επισημαίνει ο κ. Παππάς.
Παράλληλα, οι γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν σημαντικά υψηλότερη προσήλωση στην επαγγελματική τους εξέλιξη σε σχέση με τους άνδρες: το 76% των γυναικών θεωρεί την καριέρα «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική, έναντι 56% των ανδρών. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στις προσωπικές επιδιώξεις και στα κοινωνικά στερεότυπα που εξακολουθούν να λειτουργούν σε μη συνειδητό επίπεδο.
Η μέθοδος του τεστ και τα συμπεράσματα
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο Τεστ Μη Συνειδητών Συσχετίσεων (IAT), που αναπτύχθηκε το 1998 από ερευνητές του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Το τεστ μετρά την ταχύτητα των αυτόματων αντιδράσεων των συμμετεχόντων, αποκαλύπτοντας τις ασυνείδητες συνδέσεις μεταξύ εννοιών.
Όπως εξηγεί ο κ. Παππάς, η μέθοδος αυτή «δεν μετρά “κρυφές πεποιθήσεις” ούτε αποκαλύπτει προθέσεις. Καταγράφει τη σχετική ευκολία με την οποία ο εγκέφαλος συνδέει έννοιες, μέσω διαφορών στους χρόνους αντίδρασης». Το εργαλείο αυτό «είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την ανίχνευση και κατανόηση κοινωνικών τάσεων και προτύπων σε επίπεδο ομάδων και πληθυσμών».
Το ΚΜΟΠ δραστηριοποιείται σταθερά σε θέματα ισότητας, έμφυλων διακρίσεων και κοινωνικών ρόλων μέσω ευρωπαϊκών και εθνικών προγραμμάτων. Σύμφωνα με τον κ. Παππά, «καταγράφεται συχνά ένα χάσμα ανάμεσα στις ρητά διατυπωμένες θέσεις υπέρ της ισότητας και στα κοινωνικά πρότυπα που εξακολουθούν να επηρεάζουν αποφάσεις και πρακτικές. Το χάσμα αυτό δεν υποδηλώνει κακή πρόθεση, αλλά τη λειτουργία βαθύτερων αυτόματων γνωστικών μηχανισμών που έχουν διαμορφωθεί κοινωνικά εδώ και χρόνια».
Η συμμετοχή στην έρευνα παραμένει ανοιχτή, ενώ το ΚΜΟΠ συνεχίζει τη συλλογή δεδομένων με στόχο τη χαρτογράφηση των μη συνειδητών στερεοτύπων στην ελληνική κοινωνία. Το τεστ είναι διαθέσιμο στον σύνδεσμο https://iat.kmop.org/career-family.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news