Ελληνικό Πάσχα και social media: ανάμεσα στην αυθεντική εμπειρία και την ψηφιακή αφήγηση. Αν το ελληνικό Πάσχα είχε «feed», θα γέμιζε με slow motion αρνιά, λαχταριστά τσουρέκια και stories με κεριά που τρεμοπαίζουν λίγο πριν το «Χριστός Ανέστη». Αν υπήρχε και αλγόριθμος, θα πρόβαλλε το πιο «δυνατό» τσούγκρισμα αυγών ή το πιο καλοστημένο οικογενειακό τραπέζι. Ανάμεσα στην παράδοση και την προβολή, η πιο αυθεντική ελληνική γιορτή αποκτά μια δεύτερη διάσταση: εκείνη της ψηφιακής συμμετοχής. Δεν πρόκειται για αντικατάσταση, αλλά για μια νέα μορφή εμπειρίας, όπου το «είμαι εκεί» συνυπάρχει με το «ανεβάζω ότι είμαι εκεί».
Στο νέο αυτό περιβάλλον, τα πασχαλινά έθιμα δεν χάνονται· επαναπροσδιορίζονται. Άλλοτε με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, άλλοτε με ανάγκη για αποδοχή ή με τη σοβαρότητα της πολιτισμικής συνέχειας. Μέσα από τις οπτικές των influencer, της ψυχολογίας και της λαογραφίας, αναδεικνύεται το ερώτημα της εποχής: ζούμε την παράδοση ή τη σκηνοθετούμε;
Από το έθιμο στο viral – όταν η παράδοση γίνεται περιεχόμενο
Στην εποχή της ψηφιακής προβολής, το Πάσχα δεν βιώνεται μόνο· καταγράφεται, επιμελείται και διαμοιράζεται. Ο influencer Ευθύμιος Κάλφας, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, αποτυπώνει με χιούμορ αυτή τη μετάβαση: «αν το Πάσχα ήταν trend στο TikTok, ξεκάθαρα το τσούγκρισμα αυγών θα γινόταν viral πρώτο. Γιατί είναι το μόνο έθιμο που έχει ξεκάθαρο νικητή και χαμένο. Έχει content, drama και ανταγωνισμό».
Όπως εξηγεί, το παραδοσιακό έθιμο μετατρέπεται σε «παιχνίδι» με κανόνες engagement. Τίτλοι όπως «Πώς να κερδίζεις πάντα στο τσούγκρισμα» ή φράσεις όπως «το αυγό δεν είναι θέμα τύχης, είναι mindset» δείχνουν τη νέα performance εκδοχή της παράδοσης. Ακόμη και το πασχαλινό τραπέζι ακολουθεί άτυπους «κανόνες»: «το ιδανικό είναι μέχρι τέσσερα stories. Ένα για το ‘έφτασα χωριό’, ένα για τη μαγειρίτσα, ένα για το αρνί σε slow motion και ένα για τον περίεργο θείο. Πάνω από τέσσερα, δεν είσαι creator, είσαι το catering», σημειώνει χαριτολογώντας ο Ευθύμιος Κάλφας.
Το χιούμορ όμως αποκαλύπτει μια αλήθεια· η εμπειρία μετατρέπεται σε αφήγηση και η αφήγηση σε προϊόν. «Τα social δεν αλλοιώνουν την παράδοση, απλά τη σκηνοθετούν. Από τη μία βλέπεις έθιμα, συνταγές, ιστορίες. Από την άλλη, στήνουμε το τραπέζι πιο πολύ για το reel παρά για να φάμε. Δηλαδή, η γιαγιά μου έφτιαχνε τσουρέκια για την οικογένεια. Εμείς τα φτιάχνουμε για να γράψουμε ‘’recipe in bio’’», λέει χαρακτηριστικά.
Η ψυχολογία της προβολής – ταυτότητα και επιβεβαίωση
Η ψυχολόγος Βάνα Παπακίτσου αναλύει το φαινόμενο από ψυχοκοινωνική σκοπιά. Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ, «παραδοσιακές δραστηριότητες δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικά βιωματικές εμπειρίες, αλλά μετατρέπονται σε μέσα αυτοπαρουσίασης και κοινωνικής επιβεβαίωσης».
«Τα likes και οι προβολές λειτουργούν ως μηχανισμοί ανταμοιβής, ενισχύοντας τη συμπεριφορά της συνεχούς έκθεσης. Η παράδοση εντάσσεται ενεργά στη διαμόρφωση της ταυτότητας: η προβολή εθίμων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργεί ως ένδειξη πολιτισμικής συνέχειας και κοινωνικής ένταξης», εξηγεί. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από επιλεκτική παρουσίαση της πραγματικότητας, καθώς τα άτομα υιοθετούν ρόλους και προβάλλουν εξιδανικευμένες εκδοχές του εαυτού τους.
Η κ. Παπακίτσου τονίζει πως αυτή η πρακτική έχει ψυχολογικό κόστος: «Η συνεχής έκθεση σε ‘τέλειες’ εικόνες μπορεί να οδηγήσει σε άγχος ή αίσθημα ανεπάρκειας. Η παράδοση, αντί να αποτελεί πηγή χαράς, μπορεί να γίνει πεδίο αξιολόγησης. Η συμμετοχή στα έθιμα δεν καθοδηγείται πλέον από εσωτερικά κίνητρα, αλλά και από την ανάγκη για αναγνώριση».
Παράδοση και τεχνολογία – εργαλείο, όχι υποκατάστατο
Η λαογράφος Δρ Αικατερίνη Πολυμέρου – Καμηλάκη, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τοποθετεί το ζήτημα σε ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο. Για εκείνη, τα social media δεν είναι απειλή, αλλά εργαλείο: «Τα κοινωνικά δίκτυα είναι μέσα που ενισχύουν και προβάλλουν τον πολιτισμό, όχι φορείς και δημιουργοί του».
Υπενθυμίζει ότι η αλλοίωση της παράδοσης δεν ξεκίνησε με το Instagram, αλλά ήδη από την εποχή της τηλεόρασης. Η ψηφιοποίηση μουσειακών συλλογών και δρωμένων, όπως σημειώνει, συμβάλλει στη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς. «Η παρουσίαση στο διαδίκτυο επιτρέπει την πρόσβαση του παγκόσμιου κοινού σε παραδοσιακά δρώμενα που διαφορετικά δεν θα μπορούσε να βιώσει».
Η Δρ Πολυμέρου – Καμηλάκη αναφέρεται και στη στροφή προς την τοπικότητα, μετά την υπογραφή της Σύμβασης για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά από το ΥΠΠΟ το 2006. Όπως εξηγεί, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα ενισχύεται η συλλογική εμπειρία, ιδίως των νεότερων, καθώς η αλυσίδα μετάδοσης του παραδοσιακού πολιτισμού έχει διακοπεί εδώ και δεκαετίες.
Θέτει όμως ένα σαφές όριο: «Τα κοινωνικά δίκτυα δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη βιωματική συμμετοχή σε ζωντανά έθιμα. Όσο για την εμπορευματοποίηση, αν συμβάλλει στην τοπική ανάπτυξη μέσω του τουρισμού, είναι θεμιτή εφόσον γίνεται με σεβασμό». Το «σαν» της ψηφιακής εμπειρίας, όπως λέει, δεν μπορεί να αντικαταστήσει το «είναι».
«Η κατάνυξη και τα βαθιά συναισθήματα των ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδας, η χαρμολύπη του Θείου Πάθους και της Ανάστασης δεν μπορούν να μεταδοθούν μέσα από οθόνες, παρά μόνο με τη βιωματική συμμετοχή», υπογραμμίζει η ίδια.
Ανάμεσα σε δύο κόσμους – η νέα γενιά και η επανανοηματοδότηση
«Οι νέοι δεν απορρίπτουν την παράδοση· τη μεταφράζουν στη δική τους γλώσσα», σημειώνει ο Ευθύμιος Κάλφας. «Θα πάνε εκκλησία, αλλά θα βγάλουν και story με το κερί σε slow motion. Η εμπειρία είναι διπλή – βιωματική και ψηφιακή – και δεν είναι απαραίτητα αντιφατική. Είναι μια νέα μορφή συμμετοχής, όπου το “ζω τη στιγμή” συνυπάρχει με το “τη μοιράζομαι”».
Παρά τις αλλαγές, η ουσία της παράδοσης παραμένει ανθεκτική. Δεν βρίσκεται στην τελειότητα της εικόνας, αλλά στη ζωντανή εμπειρία. «Δεν χρειάζεται να τα ζήσεις τέλεια για να έχουν αξία. Αρκεί να είσαι εκεί. Σε έναν κόσμο όπου η εικόνα κυριαρχεί, η παρουσία γίνεται πράξη αντίστασης», τονίζει ο Κάλφας.
Το Πάσχα στην εποχή των social media δεν χάνει τη σημασία του· μετασχηματίζεται. Από συλλογική εμπειρία γίνεται και ατομική αφήγηση. Από βίωμα και θύμηση, γίνεται βίωμα που αποτυπώνεται και σε εικόνα. Οι τρεις οπτικές συγκλίνουν σε ένα κοινό σημείο: τα social media είναι εργαλείο. Μπορούν να διατηρήσουν, να προβάλλουν και να επανασυστήσουν την παράδοση — αλλά όχι να την αντικαταστήσουν.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
