Οι ψευδείς αφηγήσεις και η εσκεμμένη παραπληροφόρηση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν την κοινή γνώμη σε θέματα όπως η γεωπολιτική σταθερότητα, η πολιτική, η κλιματική κρίση, η υγεία και η μετανάστευση.
Πόσο εύκολα πείθεται το κοινό από ένα ψευδές αφήγημα και κατά πόσο αναζητά επιβεβαίωση της πληροφορίας; Αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει σειρά ερευνών που ξεκινούν φέτος σε Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα, στο πλαίσιο του Μεσογειακού Παρατηρητηρίου Ψηφιακών Μέσων (MedDMO), με διάρκεια έως το 2028.
Στόχος των ερευνών είναι η εις βάθος κατανόηση του φαινομένου της παραπληροφόρησης στη Μεσόγειο. Οι πολίτες μπορούν να συμμετάσχουν συμπληρώνοντας διαδικτυακά ερωτηματολόγια, συμβάλλοντας έτσι στην καταπολέμηση ενός φαινομένου που απειλεί τη δημοκρατία.
Όπως ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Ανδρέας Βέγλης, οι ερευνητές επιδιώκουν να προσελκύσουν ανθρώπους κάθε ηλικίας και επαγγέλματος.
Η συμμετοχή τους θα βοηθήσει στην κατανόηση και αντιμετώπιση της εσκεμμένης παραπληροφόρησης μέσα από διαδοχικές φάσεις ερευνών.
Σύμφωνα με τη μεταδιδακτορική ερευνήτρια Θεοδώρα Σαρίδου, στη δεύτερη φάση οι συμμετέχοντες θα κληθούν να ξεχωρίσουν το αληθινό από το ψευδές στην πράξη, όπως για παράδειγμα να αποφασίσουν αν ένα βίντεο είναι αυθεντικό ή όχι.
Οι θεματικές ενότητες και ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η έρευνα επικεντρώνεται σε οκτώ βασικές θεματικές: κλιματική αλλαγή και περιβάλλον, δημόσια υγεία (εμβόλια, πανδημίες), εκλογές και πολιτικές εκστρατείες, μετανάστευση και πρόσφυγες, οικονομία και κόστος ζωής, τιμές ενέργειας και ενεργειακή ασφάλεια, εγκληματικότητα και δημόσια ασφάλεια, καθώς και ισότητα φύλων και ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μελέτη του ρόλου της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημιουργία παραπλανητικού περιεχομένου και στον τρόπο που αυτή επηρεάζει την αντίληψη των πολιτών για την αυθεντικότητα των πληροφοριών.
Το έργο και η αποστολή του MedDMO
Το MedDMO αποτελεί συμμαχία μεταξύ fact-checkers, ακαδημαϊκών ερευνητών και ειδικών στον ψηφιακό γραμματισμό. Με στόχο την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, επικεντρώνει τις δράσεις του σε Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα.
Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν τον συστηματικό έλεγχο γεγονότων για την επαλήθευση ειδήσεων και ισχυρισμών που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, από πολιτικές δηλώσεις έως σύνθετα deepfakes και ψηφιακές απάτες. Παράλληλα, προωθεί την παιδεία στα μέσα μέσω εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών, ενισχύοντας την κριτική σκέψη των πολιτών.
Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αποτελεί μέρος του ευρύτερου δικτύου του EDMO, που στοχεύει στην προστασία της κοινωνίας από τις σύγχρονες ψηφιακές απειλές.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συμμετάσχουν στην έρευνα συμπληρώνοντας το διαδικτυακό ερωτηματολόγιο στη διεύθυνση: https://newsurveys.jour.auth.gr/index.php/777482?newtest=Y&lang=el. Η διαδικασία έχει εγκριθεί από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας του ΑΠΘ.