Οι εποχές μπορεί να περνούν, αλλά τα ίχνη τους δεν σβήνουν ποτέ ολοκληρωτικά. Παραμένουν σε μαρτυρίες, φωτογραφίες, ερείπια και, κάποιες φορές, στους ήχους. Σε αυτή τη διάσταση, η μουσική αναλαμβάνει να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη, να μεταφέρει τον πόνο, την απώλεια και την ελπίδα από γενιά σε γενιά.
Αυτό το νήμα ανάμεσα στην ιστορία και την τέχνη φωτίζει το βιβλίο του Τζέρεμι Άικλερ (Jeremy Eichler) «Η ηχώ του χρόνου - Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το Ολοκαύτωμα και η μουσική της μνήμης», που παρουσιάστηκε στο Βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας (MIET) στη Θεσσαλονίκη. Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν το ΜΙΕΤ και το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Το έργο του Άικλερ δεν αντιμετωπίζει τη μουσική ως διακοσμητικό στοιχείο της ιστορίας, αλλά ως ζωντανό φορέα της. Ο βραβευμένος Αμερικανός μουσικός κριτικός και ιστορικός του πολιτισμού εξετάζει πώς τέσσερις κορυφαίοι συνθέτες –ο Ρίχαρντ Στράους, ο Άρνολντ Σένμπεργκ, ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς και ο Μπέντζαμιν Μπρίτεν– βίωσαν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα και μετέτρεψαν τις εμπειρίες τους σε έργα που αντηχούν μέχρι σήμερα.
Η μουσική ως μνημείο και αρχείο μνήμης
«Είναι η μουσική η ηχώ του χρόνου;», διερωτήθηκε η Ρίκα Μπενβενίστε, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, θέτοντας το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου. Όπως τόνισε, ο συγγραφέας αντιμετωπίζει τη μουσική ως μνημείο «λαξεμένο σε ήχους», που υποδέχεται το πένθος των ζωντανών και τιμά τους νεκρούς με τρόπο διαφορετικό από τα γλυπτά μνημεία.
Η ίδια σημείωσε πως το βιβλίο συναρπάζει όχι μόνο για το θέμα του, αλλά και για τη δομή και τη γραφή του. «Ο Άικλερ συνθέτει αριστοτεχνικά την αφήγησή του», ανέφερε, επισημαίνοντας τη σύνδεση ιστορίας, μουσικής και κοινωνικών αναφορών μέσα από ένα πολυεπίπεδο αφηγηματικό ύφος.
Η μεσόφωνος και επιστημονική συνεργάτιδα του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Μαριάντζελα Χατζησταματίου, χαρακτήρισε το βιβλίο «άτυπο σύμμαχο», καθώς «επιτέλους κάποιος ξανανοίγει το θέμα της μουσικής και το φέρνει στο προσκήνιο του δημοσίου διαλόγου». Εξήγησε ότι κανένα έργο τέχνης δεν δημιουργείται αποκομμένο από τον κόσμο του δημιουργού του, αφού ιστορικά γεγονότα, κοινωνικές εξελίξεις και προσωπικές εμπειρίες χαράζουν το αποτύπωμά τους πάνω στη μουσική.
Η Δρ Ξένια Ελευθερίου, επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, περιέγραψε το βιβλίο ως «πολυτροπικό έργο» όπου συνυπάρχουν η ιστορία, η μουσική, η φιλοσοφία και η λογοτεχνία. Μέσα από τις ιστορίες Γερμανοεβραίων διανοουμένων, ο Άικλερ αποκαλύπτει το βαθύ ψυχικό τραύμα της αποβολής των καλλιτεχνών από τον πολιτισμικό ιστό της Γερμανίας, μια εμπειρία που οδήγησε σε πολιτισμική εξορία.
Η μουσική μνήμη της Θεσσαλονίκης
Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος και του Μουσείου Ολοκαυτώματος Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ, χαιρέτισε την εκδήλωση, τονίζοντας πως αποτέλεσε «ουσιαστική αφορμή στοχασμού για τη δύναμη της μουσικής που διατηρεί ζωντανές τις πιο τραυματικές στιγμές της ανθρώπινης εμπειρίας».
Αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες της Ισραηλιτικής Κοινότητας και του Εβραϊκού Μουσείου στον τομέα της μουσικής μνήμης, όπως το πρόγραμμα «Τα τραγούδια του Ολοκαυτώματος των Ελλήνων Εβραίων» και το «Άγνωστοι μουσικοί θησαυροί των Ελλήνων Εβραίων», καθώς και στο ψηφιακό αποθετήριο «Ιώσηπος» με σπάνιες ηχογραφήσεις και μαρτυρίες. «Η μνήμη του Ολοκαυτώματος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ταυτότητα της πόλης μας», υπογράμμισε.
«Αντιό Σαλονίκο»: συμφωνία αφιερωμένη στο Ολοκαύτωμα
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ανακοινώθηκε η συνεργασία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης με τον πιανίστα και συνθέτη Γιώργο Εμμανουήλ Λαζαρίδη για τη δημιουργία μιας μεγάλης κλίμακας σύνθεσης αφιερωμένης στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, με τίτλο «Αντιό Σαλονίκο».
Ο συνθέτης αποκάλυψε ότι το έργο έχει ολοκληρωθεί και περιλαμβάνει τέσσερα μέρη, διάρκειας περίπου 55 λεπτών, που ακολουθούν τη διαδρομή των Ελλήνων Εβραίων της Θεσσαλονίκης από την αθωότητα έως την απελευθέρωση και την επιστροφή σε μια αλλαγμένη πόλη. Το έργο καταλήγει στο θέμα «Adio Kerida», συμβολίζοντας την ελπίδα και τη δύναμη επιβίωσης.
«Οι ίδιοι οι επιζήσαντες μιλούν μέσα στο έργο», ανέφερε ο κ. Λαζαρίδης, εξηγώντας ότι οι μαρτυρίες τους ενσωματώνονται στη συμφωνική σύνθεση μέσα από προηχογραφημένο λόγο, δημιουργώντας έναν συγκλονιστικό διάλογο ανάμεσα στη μουσική και τη μνήμη.
Το βιβλίο «Η ηχώ του χρόνου - Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το Ολοκαύτωμα και η μουσική της μνήμης», έκδοσης του ΜΙΕΤ, κυκλοφορεί σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
