Κίνδυνος πρόωρης γήρανσης από λίγο ή υπερβολικό ύπνο

Οι πολύ λίγες ώρες ύπνου, αλλά και οι υπερβολικά πολλές, ενδέχεται να επιταχύνουν τη γήρανση του εγκεφάλου, της καρδιάς, των πνευμόνων και του ανοσοποιητικού συστήματος, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature. Η μελέτη συνδέει τη διάρκεια του ύπνου με ένα ευρύ φάσμα ασθενειών, επισημαίνοντας τη σημασία του για τη συνολική υγεία.

Η ερευνητική ομάδα, υπό την καθοδήγηση του Κολεγίου Ιατρών και Χειρουργών του Πανεπιστημίου Κολούμπια, ανέπτυξε ψηφιακά βιολογικά ρολόγια για συγκεκριμένα όργανα του σώματος. Τα ρολόγια αυτά, που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, αξιοποιούν βιολογικά δεδομένα για να εκτιμήσουν τον ρυθμό γήρανσης κάθε ατόμου σε σχέση με τη χρονολογική του ηλικία. Ο ύπνος αποτέλεσε κεντρικό αντικείμενο μελέτης, καθώς θεωρείται ολοένα και πιο κρίσιμος δείκτης υγείας.

Για τη δημιουργία των «ρολογιών γήρανσης», οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από περίπου μισό εκατομμύριο συμμετέχοντες της βρετανικής βάσης UK Biobank. Μέσω μηχανικής μάθησης εντόπισαν τα βιολογικά «αποτυπώματα» της γήρανσης σε κάθε όργανο και συνέδεσαν τα ευρήματα με τη διάρκεια ύπνου που δήλωσαν οι συμμετέχοντες. Η ανάλυση βασίστηκε σε 23 ρολόγια γήρανσης που αντιστοιχούσαν σε 17 όργανα του σώματος.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο ο σύντομος ύπνος (λιγότερες από έξι ώρες) όσο και ο παρατεταμένος ύπνος (πάνω από οκτώ ώρες) σχετίζονται με ταχύτερη γήρανση. Η πιο ευνοϊκή διάρκεια ύπνου εντοπίστηκε μεταξύ 6,4 και 7,8 ωρών ημερησίως. Οι ερευνητές διευκρίνισαν ότι η διάρκεια του ύπνου δεν αποτελεί απαραίτητα αιτία επιτάχυνσης ή επιβράδυνσης της γήρανσης, αλλά μπορεί να λειτουργεί ως δείκτης γενικότερης κατάστασης υγείας.

Σύνδεση ύπνου με ψυχική και σωματική υγεία

Η μελέτη υπογραμμίζει τη στενή σχέση μεταξύ ύπνου και ασθενειών, αποκαλύπτοντας μια σύνθετη διασύνδεση εγκεφάλου και σώματος. Ο ανεπαρκής ύπνος συνδέθηκε με αυξημένα περιστατικά κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών, ενώ σχετίστηκε και με παθήσεις όπως παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, ισχαιμική καρδιοπάθεια και καρδιακές αρρυθμίες.

Παράλληλα, τόσο ο λίγος όσο και ο υπερβολικός ύπνος συσχετίστηκαν με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα και πεπτικές διαταραχές, όπως γαστρίτιδα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Τα εξειδικευμένα «ρολόγια γήρανσης» αποδείχθηκαν χρήσιμα εργαλείο για την κατανόηση της σχέσης ύπνου και συγκεκριμένων παθήσεων, όπως η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία.

Αν και η μελέτη δεν αποδεικνύει αν η διάρκεια ύπνου προκαλεί κατάθλιψη ή το αντίστροφο, η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι ο ανεπαρκής ύπνος μπορεί να επηρεάζει άμεσα το φορτίο της νόσου. Αντίθετα, ο υπερβολικός ύπνος φαίνεται να συνδέεται με την κατάθλιψη μέσω μηχανισμών που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου και του λιπώδους ιστού.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι διαφορετικοί βιολογικοί μηχανισμοί ενδέχεται να δρουν στους ανθρώπους που κοιμούνται λίγο και σε εκείνους που κοιμούνται πολύ, οδηγώντας ωστόσο στο ίδιο αποτέλεσμα: αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης στην τρίτη ηλικία.