Τρία χρόνια συμπληρώνονται από τα ακραία καιρικά φαινόμενα «Daniel» και «Elias» που έπληξαν κυρίως τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές σε οικισμούς, επιχειρήσεις και αγροτικές καλλιέργειες. Τα γεγονότα αυτά ανέδειξαν σοβαρούς προβληματισμούς για την ανθεκτικότητα του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος της περιοχής απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Αμέσως μετά τις καταστροφές, το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΤΜΧΠΠΑ) της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κατέθεσε έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη δράσεων. Οι προτάσεις επικεντρώνονται στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Θεσσαλίας, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες βροχομετρικές και υδρογραφικές συνθήκες που επιβάλλει η κλιματική αλλαγή.
Οι επιστημονικές αναλύσεις επισημαίνουν ότι η κλιματική αλλαγή, ως αποτέλεσμα φυσικών διεργασιών και ανθρώπινων δραστηριοτήτων, έχει οδηγήσει σε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις για το περιβάλλον και την ανθρώπινη ζωή. Η ένταση των ανθρωπογενών παρεμβάσεων και η αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων έχουν συντελέσει στην αύξηση της θερμοκρασίας και στην εμφάνιση ακραίων φαινομένων.
Μελέτες δείχνουν ότι μια από τις βασικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως πλημμύρες, καύσωνες και πυρκαγιές. Στη Θεσσαλία, τρία μεγάλα μετεωρολογικά χαμηλά («Ιανός», «Daniel», «Elias») προκάλεσαν καταστροφές την τελευταία τριετία, με πλημμύρες, θυελλώδεις ανέμους και ιδιαίτερα έντονες βροχοπτώσεις.
Ιδιαίτερα το φαινόμενο «Daniel» προκάλεσε τεράστιες ζημιές σε αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, καταστρέφοντας πάνω από 1 εκατομμύριο στρέμματα, γέφυρες, οδικές υποδομές και το βασικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Πολλοί οικισμοί πλημμύρισαν, με σημαντικές απώλειες σε περιουσίες, εξοπλισμό και ανθρώπινες ζωές.
Υδρολογικά δεδομένα και χωρικός σχεδιασμός
Τα υδρολογικά στοιχεία για το φαινόμενο «Daniel» καταδεικνύουν την ένταση των μεταβολών. Στη Ζαγορά Πηλίου καταγράφηκαν 754 mm βροχής σε 24 ώρες και 1.092 mm σε 48 ώρες, τιμές που υπερβαίνουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ. Παρόμοια ακραία ύψη βροχόπτωσης σημειώθηκαν και σε άλλες περιοχές, ξεπερνώντας τις προβλέψεις των αρμόδιων επιστημονικών φορέων.
Σύμφωνα με το ΤΜΧΠΠΑ, η διαχείριση των πλημμυρικών φαινομένων πρέπει να μετατοπιστεί από την αντιμετώπιση των συνεπειών στην πρόληψη, ενσωματώνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών στον στρατηγικό σχεδιασμό της περιοχής. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν θεσμικά και οργανωτικά μέτρα για την προσαρμογή και τον μετριασμό των επιπτώσεων.
Σχεδιασμός ανθεκτικών πόλεων και υποδομών
Το ΤΜΧΠΠΑ προτείνει:
(i) Τη διερεύνηση μετεγκατάστασης οικισμών που βρίσκονται σε ζώνες υψηλού κινδύνου, αξιοποιώντας ιστορικά παραδείγματα οικιστικής τοποθέτησης.
(ii) Την εφαρμογή ειδικών όρων δόμησης, όπως απαγόρευση υπογείων και υπερύψωση ισογείων στους πεδινούς και παρόχθιους οικισμούς, καθώς και κατασκευή οικοδομών επί pilotis σε αστικές περιοχές με αυξημένο κίνδυνο.
(iii) Την ανάπτυξη πράσινων και μπλε υποδομών, όπως υδατοδιαπερατά υλικά, κήποι βροχής, πράσινες στέγες και αποκατάσταση ρεμάτων.
Στον τομέα των συγκοινωνιακών υποδομών, προτείνεται η ενίσχυση των υφιστάμενων και ο σχεδιασμός νέων με βάση τα νέα υδρολογικά δεδομένα, καθώς και ο καθορισμός πλημμυρικών ζωνών όπου θα αποφεύγεται η χωροθέτηση νέων έργων.
Αντιπλημμυρικά φράγματα και ορεινά έργα
Η μακροπρόθεσμη λύση για την προστασία της θεσσαλικής πεδιάδας, σύμφωνα με τους επιστήμονες, προϋποθέτει τη συγκράτηση των υδάτων στα ορεινά μέσω της άμεσης κατασκευής τεσσάρων μεγάλων φραγμάτων: Ενιπέα, Μουζακίου, Πύλης και Νεοχωρίτη. Τα έργα αυτά στοχεύουν στην αντιπλημμυρική προστασία, την άρδευση και την ύδρευση ευρύτερων περιοχών.
Η προστασία των πεδινών περιοχών είναι αδύνατη χωρίς έργα ανάσχεσης στις ορεινές λεκάνες απορροής, καθώς ετησίως μεταφέρονται τεράστιοι όγκοι φερτών υλών προς τα πεδινά, επιδεινώνοντας τους κινδύνους πλημμυρών.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
