Με την Αττική ήδη να αντιμετωπίζει έντονες κυκλοφοριακές πιέσεις, το νέο κύμα μεγάλων επενδύσεων και οικιστικών αναπτύξεων που υλοποιούνται χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των υποδομών μπορεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το οδικό δίκτυο, επιτείνοντας το κυκλοφοριακό πρόβλημα.
Από την Κηφισίας και τον Κηφισό έως την Ποσειδώνος και τη Βουλιαγμένης, οι βασικοί άξονες του λεκανοπεδίου βρίσκονται καθημερινά στα όριά τους, ενώ στα επόμενα χρόνια προστίθενται νέες κατοικίες, γραφεία, εμπορικά κέντρα, τουριστικές εγκαταστάσεις και μεγάλοι πόλοι αναψυχής.
Οι προβλέψεις για αύξηση των μετακινήσεων κατά περίπου 16% μέσα στην επόμενη πενταετία κάνουν το πρόβλημα ακόμη πιο πιεστικό. Οι βασικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να προσφέρουν ανάσα είναι σε μεγάλο βαθμό γνωστές, όμως αρκετές παραμένουν καθηλωμένες είτε λόγω έλλειψης χρηματοδότησης είτε λόγω δικαστικών και διοικητικών εκκρεμοτήτων.
Το μοναδικό νέο μεγάλο έργο που έχει μπει σε τροχιά υλοποίησης είναι η ολοκλήρωση του Τριπλού Κόμβου Σκαραμαγκά, ο οποίος αναμένεται να βελτιώσει κυρίως την κίνηση των φορτηγών και να αποφορτίσει μέρος της πίεσης στον Κηφισό.
Η Κηφισίας στα όριά της
Στα βόρεια προάστια, το Μαρούσι αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της πίεσης που δημιουργεί η συγκέντρωση διαφορετικών δραστηριοτήτων στην ίδια περιοχή.
Η περιοχή καλείται καθημερινά να εξυπηρετήσει πολύ περισσότερους ανθρώπους από τον μόνιμο πληθυσμό της, με αποτέλεσμα η κυκλοφορία σε ώρες αιχμής να προσεγγίζει συνθήκες «αστικής ακινησίας» όπως περιέγραψε την κατάσταση ο Δήμαρχος Αμαρουσίου.
Περίπου 40.000 εργαζόμενοι μετακινούνται καθημερινά προς την περιοχή, η οποία έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους επιχειρηματικούς πόλους της Αθήνας.
Η πίεση αναμένεται μάλιστα να αυξηθεί. Στον άξονα της Κηφισίας βρίσκονται σε εξέλιξη νέες επενδύσεις γραφείων, ενώ τα μεγάλα εμπορικά κέντρα και τα ιδιωτικά θεραπευτήρια προσελκύουν ήδη εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο.
Σε αυτή την κίνηση θα προστεθεί και το Project Voria, που προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 2028 και θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη μεταφορά του καζίνο της Πάρνηθας.
Κρίσιμη παρέμβαση για την αποσυμφόρηση θεωρείται η επέκταση της Γραμμής 4 του Μετρό προς τα βόρεια, κατά μήκος της Κηφισίας, μέσω Φάρου Ψυχικού, Σιδέρων Χαλανδρίου και Παραδείσου, έως τον σταθμό του ΗΣΑΠ στο Μαρούσι και στη συνέχεια προς Πεύκη και Κηφισιά.
Χωρίς νέα μέσα σταθερής τροχιάς, ο ήδη κορεσμένος άξονας της Κηφισίας δύσκολα θα μπορέσει να εξυπηρετήσει την περαιτέρω ανάπτυξη της περιοχής.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζεται και η ανάγκη καλύτερης διασύνδεσης των υφιστάμενων μέσων σταθερής τροχιάς, ώστε ο ηλεκτρικός, η Γραμμή 3 και ο προαστιακός να λειτουργούν περισσότερο συμπληρωματικά και να περιοριστούν οι μετακινήσεις με ΙΧ μεταξύ των όμορων δήμων.
Η επέκταση της Κύμης παραμένει μπλοκαρισμένη
Ένα ακόμη έργο που θεωρείται κρίσιμο για τα βόρεια προάστια είναι η επέκταση της λεωφόρου Κύμης, όμως η υλοποίησή της εξακολουθεί να βρίσκεται σε εκκρεμότητα.
Το έργο, προϋπολογισμού 352 εκατ. ευρώ, είχε δημοπρατηθεί τον Φεβρουάριο του 2022, με προσωρινό ανάδοχο κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν εταιρείες των ομίλων ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και AKTOR. Έκτοτε έχει βρεθεί αντιμέτωπο τόσο με προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας όσο και με δυσκολίες στην εξασφάλιση χρηματοδότησης.
Το χρηματοδοτικό αδιέξοδο έχει οδηγήσει ακόμη και σε σενάρια αλλαγής του αρχικού σχεδιασμού, ώστε η επέκταση να ενταχθεί με κάποιον τρόπο στη σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Οδού.
Η ολοκλήρωση του έργου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ανακατανομή των κυκλοφοριακών ροών στα βόρεια προάστια και την αποφόρτιση της Κηφισίας, η οποία σήμερα απορροφά μεγάλο μέρος των μετακινήσεων προς τις συγκεκριμένες περιοχές.
Νέος κυκλοφοριακός πόλος στα νότια
Αντίστοιχη, αν όχι μεγαλύτερη, πίεση διαμορφώνεται στα νότια προάστια.
Η παραλιακή ζώνη της Αθήνας μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ενιαίο μεγάλο πόλο δραστηριοτήτων που θα εκτείνεται από το λιμάνι κρουαζιέρας του Πειραιά έως το Ελληνικό, περνώντας από το νέο μητροπολιτικό πάρκο «Αέναον» στο Φάληρο.
Η λειτουργία νέων πόλων αναψυχής και η σταδιακή ανάπτυξη του Ελληνικού αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις μετακινήσεις κατά μήκος του παραλιακού μετώπου, τόσο τις καθημερινές όσο και τα Σαββατοκύριακα.
Οι πιέσεις δεν θα περιοριστούν μόνο στους βασικούς οδικούς άξονες. Θα επηρεάσουν και τη στάθμευση στις γύρω περιοχές, αναγκάζοντας αρκετούς δήμους να αναζητούν νέες λύσεις διαχείρισης της κυκλοφορίας και προστασίας των κατοίκων.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη νέα πραγματικότητα θα έχει το Ελληνικό, που αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους μεγαλύτερους πόλους κατοικίας, εργασίας και αναψυχής στο λεκανοπέδιο.
Η Ποσειδώνος εμφανίζει ήδη έντονα σημάδια κορεσμού ακόμη και από νωρίς το απόγευμα. Από την άλλη πλευρά, η ίδια η επένδυση του Ελληνικού περιλαμβάνει σημαντικές παρεμβάσεις στο τοπικό οδικό δίκτυο, μεταξύ των οποίων και η υπογειοποίηση της Ποσειδώνος.
Το μεγαλύτερο ζήτημα, επομένως, δεν εντοπίζεται μόνο μέσα στην περιοχή της ανάπτυξης, αλλά κυρίως στους δρόμους που θα τροφοδοτούν καθημερινά το Ελληνικό με δεκάδες χιλιάδες πρόσθετες μετακινήσεις.
Το πρόβλημα μεταφέρεται στις γύρω γειτονιές
Δήμοι που δεν βρίσκονται πάνω στην παραλιακή ζώνη λειτουργούν ήδη ως βασικές πύλες προς αυτήν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να δεχθούν μεγάλο μέρος της πρόσθετης κυκλοφορίας χωρίς να διαθέτουν τις αναγκαίες υποδομές.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος, παρότι δεν διαθέτει παραλιακό μέτωπο, αποτελεί βασικό πέρασμα προς τα νότια και ήδη επηρεάζεται από τον κορεσμό της Βουλιαγμένης.
Το βασικό ερώτημα είναι πώς θα μπορέσει το υφιστάμενο οδικό δίκτυο να διαχειριστεί τις πρόσθετες μετακινήσεις όταν η ανάπτυξη του Ελληνικού μπει σε πλήρη λειτουργία, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου ακόμη και σήμερα οι υποδομές για αυτοκίνητα, πεζούς και μέσα μαζικής μεταφοράς εμφανίζουν σημαντικές ελλείψεις.
Μπροστά σε αυτή την προοπτική, πέντε δήμοι της νότιας Αθήνας έχουν συγκροτήσει κοινό μέτωπο ζητώντας την κατασκευή της αστικής σήραγγας Ηλιούπολης, η οποία θα συνδέει την Περιφερειακή Υμηττού με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης.
Στην ίδια ατζέντα βρίσκεται και η επέκταση του Μετρό προς τη Γλυφάδα, καθώς η ανάπτυξη του παραλιακού μετώπου θεωρείται δύσκολο να υποστηριχθεί μακροπρόθεσμα χωρίς σημαντική ενίσχυση των μέσων σταθερής τροχιάς.
Τα έργα έρχονται, οι υποδομές καθυστερούν
Το κοινό στοιχείο τόσο στα βόρεια όσο και στα νότια προάστια είναι ότι οι νέες επενδύσεις προχωρούν ταχύτερα από τις μεγάλες συγκοινωνιακές υποδομές που απαιτούνται για να τις υποστηρίξουν.
Γραφεία, εμπορικά κέντρα, κατοικίες, τουριστικές εγκαταστάσεις και μεγάλοι χώροι αναψυχής προσθέτουν συνεχώς νέες μετακινήσεις σε ένα δίκτυο που ήδη εμφανίζει έντονα σημάδια κορεσμού.
Την ίδια στιγμή, έργα όπως η βόρεια επέκταση της Γραμμής 4, η επέκταση της Κύμης, η αστική σήραγγα Ηλιούπολης και η επέκταση του Μετρό προς τη Γλυφάδα παραμένουν είτε σε επίπεδο σχεδιασμού είτε αντιμέτωπα με χρηματοδοτικά και άλλα εμπόδια.
Με την απόσταση μεταξύ αστικής ανάπτυξης και συγκοινωνιακών υποδομών να μεγαλώνει, το κυκλοφοριακό παύει να αποτελεί απλώς ζήτημα καθημερινής ταλαιπωρίας: Μετατρέπεται σε έναν από τους βασικούς περιορισμούς για το πώς και με ποιους όρους μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται η Αττική.