Τη σημασία της μετάβασης του ελληνικού τουρισμού σε μια νέα αναπτυξιακή φάση με ευρύτερη διάχυση της οικονομικής αξίας στην κοινωνία και την παραγωγή, ανέδειξε η Αγάπη Σμπώκου, Πρόεδρος ΣΕΤΕ και CEO PHĀEA, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου Reimagine Tourism 2026. Όπως τόνισε, η ισχυρή διεθνής θέση της Ελλάδας στον τουρισμό αποτελεί σημαντική συλλογική επιτυχία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί ευθύνη για τον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας.
Σχολιάζοντας το ζήτημα του υπερτουρισμού, η κα Σμπώκου υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται για γενικευμένο φαινόμενο στη χώρα. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΝΣΕΤΕ, στο 95% της ελληνικής επικράτειας η τουριστική δραστηριότητα παραμένει ελάχιστη ή περιορισμένη, ενώ πέντε νησιά συγκεντρώνουν το 47% των διεθνών αφίξεων, αναδεικνύοντας τη γεωγραφική συγκέντρωση της ζήτησης.
Το βασικό ζητούμενο, όπως επισήμανε, δεν είναι η αύξηση ή μείωση του τουριστικού ρεύματος, αλλά η αποτελεσματικότερη διαχείριση της ανάπτυξής του. Οι άξονες που έθεσε ως προτεραιότητα περιλαμβάνουν τον χωροταξικό σχεδιασμό, την ενίσχυση των υποδομών και τη διαχείριση των προορισμών, με στόχο την επέκταση της τουριστικής κίνησης σε περισσότερες περιοχές και σε μεγαλύτερη διάρκεια εντός του έτους. Τόνισε ότι δεν μπορεί να εφαρμόζεται ενιαία πολιτική για περιοχές με διαφορετικές ανάγκες, όπως η Σαντορίνη, η Ήπειρος, η Δυτική Μακεδονία και η νότια Κρήτη.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σύνδεση του τουρισμού με την εγχώρια παραγωγή, με την κα Σμπώκου να σημειώνει πως οι δύο τομείς μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Ο τουρισμός συνεισφέρει περίπου το 13% του ΑΕΠ, ενώ η συνολική οικονομική επίδραση ενισχύεται μέσω των πολλαπλασιαστικών αποτελεσμάτων, τα οποία κυμαίνονται από 2,2 έως 2,65 ευρώ για κάθε ευρώ άμεσης συνεισφοράς, σύμφωνα με σχετικές μελέτες.
Στόχος είναι ο τουρισμός να αποτελέσει πλατφόρμα εξαγωγικής ζήτησης για τα ελληνικά προϊόντα. Η κατανάλωση ελληνικού κρασιού ή τοπικών προϊόντων από τους επισκέπτες δημιουργεί, όπως ανέφερε, εξαγωγική αξία χωρίς την παραδοσιακή διαδικασία εξαγωγής. Αντίστοιχες ευκαιρίες διαφαίνονται στην αγροδιατροφή, τον πολιτισμό, το εμπόριο, τις κατασκευές, τα έπιπλα και την κλωστοϋφαντουργία, με την αξιοποίησή τους να απαιτεί σταθερή συνεργασία μεταξύ παραγωγικών φορέων, τουριστικών επιχειρήσεων και Πολιτείας.
Ο ρόλος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και η τεχνολογική αναβάθμιση
Σημαντική θέση στη στρατηγική αυτή κατέχουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν βασικό στοιχείο της ταυτότητας του ελληνικού τουρισμού. Οι μικρές ξενοδοχειακές μονάδες, οι επιχειρήσεις εστίασης και οι πάροχοι τοπικών εμπειριών συμβάλλουν στην αυθεντικότητα που αναζητούν οι επισκέπτες, αν και συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνολογία και σύγχρονα εργαλεία διαχείρισης.
Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, των ψηφιακών συστημάτων κρατήσεων και διαχείρισης κόστους, καθώς και η ανάπτυξη συνεργατικών σχημάτων, μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Παράλληλα, κρίσιμης σημασίας είναι η εκπαίδευση και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων, αλλά και η αντιμετώπιση θεμάτων όπως η εποχικότητα και η στέγαση, ώστε να δημιουργηθούν πραγματικές προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης στον κλάδο.
Master plan και τέσσερις βασικές παρεμβάσεις για τον ελληνικό τουρισμό
Για την υλοποίηση αυτής της μετάβασης, η πρόεδρος του ΣΕΤΕ πρότεινε τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού, πολυετούς master plan, το οποίο θα περιλαμβάνει σαφείς προτεραιότητες, συγκεκριμένες αρμοδιότητες, μετρήσιμους στόχους και δημόσια λογοδοσία. Το σχέδιο θα πρέπει να συντονίζει τα υπουργεία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε προορισμού.
Ο ΣΕΤΕ, μέσω του ΙΝΣΕΤΕ και της Marketing Greece, μπορεί να συμβάλει με τεκμηρίωση, έρευνα, εκπαίδευση και συνεργασίες σε τοπικό επίπεδο, χωρίς να υποκαθιστά την ευθύνη της Πολιτείας. Ο σχεδιασμός θα πρέπει να συνδεθεί με τον νέο χρηματοδοτικό κύκλο 2028-2034 και τη νέα ευρωπαϊκή πολιτική, με τον Σύνδεσμο να προετοιμάζει κοστολογημένες προτάσεις για τις απαραίτητες παρεμβάσεις.
Παράλληλα, ο ΣΕΤΕ θέτει τέσσερις βασικές παρεμβάσεις για την επόμενη ημέρα του ελληνικού τουρισμού: την επιστροφή μέρους των τουριστικών εσόδων στις τοπικές κοινωνίες, την αποτελεσματική λειτουργία των Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμού DMMOs, την προστασία της ανταγωνιστικότητας και την εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου.
Μεταξύ των άμεσων προτεραιοτήτων του Συνδέσμου είναι η δημιουργία ενός σαφούς και σταθερού μηχανισμού ανταποδοτικότητας των τουριστικών τελών. Μέρος των εσόδων από την τουριστική δραστηριότητα θα πρέπει να επιστρέφει στους προορισμούς, ώστε να χρηματοδοτούνται οι ανάγκες τους και να ενισχύονται οι υποδομές τους. Ο ΣΕΤΕ ζητά συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής και σαφές χρονοδιάγραμμα, ώστε η επιστροφή των πόρων να μην παραμείνει γενική εξαγγελία.
Δεύτερη προτεραιότητα αποτελεί η ουσιαστική ενεργοποίηση των DMMOs. Αν και η λειτουργία τους έχει θεσμοθετηθεί, ο Σύνδεσμος θεωρεί πως απαιτείται βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, με καθορισμένες αρμοδιότητες, αποτελεσματικό μοντέλο διακυβέρνησης και διασφαλισμένη χρηματοδότηση. Στόχος είναι οι οργανισμοί να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στον συντονισμό, τη διαχείριση και την ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών.
Στο τρίτο πεδίο παρεμβάσεων εντάσσεται η προστασία της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού, με έμφαση στη λειτουργία των πυλών εισόδου της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό επισημάνθηκαν ζητήματα αεροναυτιλίας και συνολικής διαχείρισης της αυξημένης επιβατικής κίνησης, καθώς η αποτελεσματική λειτουργία των αεροδρομίων και των άλλων πυλών εισόδου είναι καθοριστική για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.
Η σημαντικότερη διεκδίκηση του ΣΕΤΕ αφορά τη δημιουργία ενός εθνικού master plan για τον τουρισμό, το οποίο θα συνδέει τις δράσεις υπουργείων, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και παραγωγικών κλάδων, αντιμετωπίζοντας τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων που δυσχεραίνει την υλοποίηση των απαιτούμενων παρεμβάσεων.
Όπως διευκρινίστηκε, δεν είναι εφικτό να ολοκληρωθούν όλα τα έργα πριν από την επόμενη καλοκαιρινή περίοδο. Είναι, ωστόσο, αναγκαίο να υπάρξει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και σαφής κατανομή ευθυνών, ώστε κάθε εμπλεκόμενος φορέας να γνωρίζει τα καθήκοντά του και το χρονικό πλαίσιο υλοποίησης.