Σε ένα περιβάλλον όπου οι επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης αυξάνονται και το κόστος λειτουργίας των τραπεζών γίνεται υψηλότερο, η δημιουργία μεγάλων, ευρωπαϊκών τραπεζικών σχημάτων γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ, προκειμένου να ξεκλειδώσουν νέες δυνατότητες που θα τους επιτρέψει να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που προέρχονται από το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Δεδομένου ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και η διεύρυνση της κλιματικής κρίσης απαιτούν όλο και περισσότερα κεφάλαια από τις τράπεζες, τα οποία πλέον αποτελούν σταθερό κόστος και όχι μεμονωμένες κινήσεις, γίνεται φανερό πως το μέγεθος μιας τράπεζας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, το βασικό πρόβλημα της Ευρώπης είναι πως δεν διαθέτει μια πραγματικά ενοποιημένη τραπεζική αγορά, η οποία θα καταφέρει να επιτύχει τις επιθυμητές οικονομίες κλίμακας, παρόλο που σαφώς έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την τραπεζική ενοποίηση.
Η τραπεζική αγορά εξακολουθεί να λειτουργεί με εθνικά σύνορα
Η εικόνα του κατακερματισμού αποτυπώνεται στη δραστηριότητα των ίδιων των τραπεζών, με την πλειονότητα των δανείων να χορηγείται στη χώρα καταγωγής κάθε τράπεζας. Αντιστοίχως, μονάχα ένα μικρό ποσοστό των καταθέσεων των νοικοκυριών διατηρείται πέρα από τα σύνορα.
Ως αποτέλεσμα, η δυνατότητα μετακίνησης κεφαλαίων προς τις αγορές και τις δραστηριότητες όπου μπορούν να αξιοποιηθούν πιο παραγωγικά περιορίζεται σημαντικά, ενώ παράλληλα η πρόσβαση των τραπεζών σε νέους, διασυνοριακούς πελάτες δυσχεραίνει και τα περιθώρια για τον επιμερισμό και τη διαφοροποίηση των κινδύνων, αλλά και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας, μικραίνουν.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στον τραπεζικό κλάδο, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μεγάλες χρηματοδοτικές ανάγκες, που συνδέονται με την άμυνα, τη ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, καθώς και την ανάπτυξη υποδομών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι συνολικές επενδυτικές ανάγκες για την κάλυψη αυτών των προτεραιοτήτων φτάνουν τα 1,2 τρισ. ευρώ ετησίως έως το 2030.
Παρότι η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην τραπεζική χρηματοδότηση, οι ανάγκες αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά από τις τράπεζες, αλλά απαιτούνται βαθύτερες και περισσότερο ενοποιημένες κεφαλαιαγορές.
Τρεις προτεραιότητες για την ενοποίηση
Η αντιμετώπιση του κατακερματισμού προϋποθέτει συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε τρία βασικά πεδία, οι οποίες, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, θα πρέπει να προχωρήσουν συντονισμένα και παράλληλα.
Πρώτον, η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος εγγύησης καταθέσεων. Σήμερα, η προστασία των καταθέσεων είναι εναρμονισμένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ωστόσο τα δίχτυα ασφαλείας που υποστηρίζουν το σύστημα παραμένουν εθνικά. Στόχος είναι οι καταθέσεις να προστατεύονται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη-μέλη, ανεξάρτητα από τη χώρα στην οποία έχει την έδρα της η τράπεζα.
Δεύτερον, η ελεύθερη μετακίνηση κεφαλαίων και ρευστότητας εντός των διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων. Η δυνατότητα αυτή θα επέτρεπε στις τράπεζες να κατανέμουν αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους πόρους τους, χωρίς να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε εθνικά όρια. Αυτό φυσικά δεν αναιρεί το γεγονός πως απαιτούνται επαρκείς δικλείδες ασφαλείας, ώστε οι χώρες υποδοχής να έχουν τη βεβαιότητα ότι θα διατίθενται τοπικά οι αναγκαίοι πόροι σε περίπτωση κρίσης.
Τρίτον, η δημιουργία ενός αξιόπιστου πλαισίου για τη ρευστότητα και την εξυγίανση μεγάλων διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων. Το ζητούμενο είναι να αντιμετωπιστούν εγκαίρως περιπτώσεις στις οποίες οι ανάγκες ρευστότητας μιας τράπεζας ενδέχεται να υπερβούν τους διαθέσιμους πόρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Σημείο κλειδί για την τραπεζική ενοποίηση αποτελεί και η απλοποίηση του εποπτικού και κανονιστικού πλαισίου. H απλοποίηση χωρίς την παράλληλη αντιμετώπιση του κατακερματισμού θα αφήσει ανεκμετάλλευτο σημαντικό μέρος των δυνητικών οφελών, επομένως η ενοποίηση και η απλοποίηση είναι δύο μέρη του μετασχηματισμού που πρέπει να εξελιχθούν παράλληλα και όχι διαδοχικά.