Στην παρουσίαση του βιβλίου των Κέβιν Φέδερστοουν και Δημήτρη Παπαδημητρίου με τίτλο «Στο μάτι του κυκλώνα – Έλληνες πρωθυπουργοί και η διαχείριση της οικονομικής κρίσης (2009-2019)», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, συμμετείχε χθες ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής, με ομιλητές επίσης τον Ευάγγελο Βενιζέλο, την Άννα Διαμαντοπούλου και τον Ευκλείδη Τσακαλώτο, υπό τον συντονισμό του Αλέξη Παπαχελά.
Ο κ. Κοντογεώργης χαρακτήρισε το βιβλίο πρόσκληση για να επανεξεταστεί η δεκαετία της κρίσης μέσα από την οπτική της ιστορικής αποτίμησης αλλά και της ζωντανής μνήμης όσων έζησαν τα γεγονότα. Επισήμανε ότι οι συνομιλητές του υπηρέτησαν σε θέσεις πολιτικής ευθύνης σε εξαιρετικά δύσκολες περιόδους, λαμβάνοντας αποφάσεις υπό πίεση και με συχνά οδυνηρές επιλογές, τονίζοντας πως «ανεξάρτητα από τις διαφωνίες μας, αυτή η εμπειρία αξίζει σεβασμό».
Η εμπειρία της κρίσης, όπως τόνισε, αποτέλεσε πολύτιμη παρακαταθήκη για όσους διαμορφώθηκαν πολιτικά εκείνη την περίοδο και άνοιξε τον δρόμο για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης. Αναφέρθηκε στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τον Γιώργο Γεραπετρίτη, τον Άκη Σκέρτσο, τον Στέλιο Κουτνατζή και άλλους, οι οποίοι, όπως και ο ίδιος, βίωσαν από κοντά τη διαχείριση της κρίσης και στη συνέχεια ανέλαβαν το σχεδιασμό και την υλοποίηση του επιτελικού κράτους.
Ο Υφυπουργός επικεντρώθηκε σε τρία βασικά διδάγματα που οδήγησαν στη διαμόρφωση του επιτελικού κράτους. Πρώτο, η αξιοπιστία της χώρας και η ιδιοκτησία των μεταρρυθμίσεων, που η σημερινή κυβέρνηση έθεσε ως προτεραιότητα. Όπως εξήγησε, η εμπειρία των διαπραγματεύσεων ανέδειξε ότι ο βαθμός υποχώρησης των δανειστών εξαρτάται άμεσα από την πεποίθησή τους ότι η χώρα θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της. «Αυτή η νέα ισορροπία αποτυπώνεται σε μια συλλογική εθνική αυτοπεποίθηση: ξέρουμε πού πάμε καλά και πού πρέπει να πάμε καλύτερα», σημείωσε, προσθέτοντας ότι το οργανωμένο πολιτικό σχέδιο και το σαφές εγχειρίδιο διακυβέρνησης συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων.
Η Ελλάδα, που στο παρελθόν δεν διέθετε εγχειρίδιο διακυβέρνησης, απέκτησε ένα τέτοιο, με στόχο τη βελτίωση και τη δημοκρατική ενίσχυση της διακυβέρνησης. Ο κ. Κοντογεώργης υπογράμμισε ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο οι ελλείψεις, αλλά και η αδυναμία οργάνωσης γύρω από κοινό σχέδιο. Η εμπειρία της κρίσης αξιοποιήθηκε για την επιτυχή έξοδο από την ενισχυμένη εποπτεία, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και του νέου Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Εταιρικής Σχέσης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Θεσμική μνήμη και αξιοπιστία δεδομένων
Το δεύτερο δίδαγμα αφορά τη θεσμική μνήμη και την αξιοποίηση προηγούμενων προσπαθειών οργάνωσης του κυβερνητικού κέντρου. Ο κ. Κοντογεώργης τόνισε ότι οι κυβερνήσεις και οι προτεραιότητες αλλάζουν, όμως το κράτος οφείλει να διατηρεί τη μνήμη του: «Η θεσμική γνώση δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση. Ανήκει στη χώρα». Επεσήμανε ότι ο Πρωθυπουργός εισήγαγε μια διαφορετική αντίληψη για την οργάνωση και λειτουργία της κυβέρνησης, που αποκρυσταλλώθηκε στο επιτελικό κράτος, αξιοποιώντας διεθνή πρότυπα για τη διακυβέρνηση, τη νομοθέτηση και τη διαφάνεια.
Η αρχιτεκτονική του επιτελικού κράτους σχεδιάστηκε ως ακομμάτιστος μηχανισμός σχεδιασμού και παρακολούθησης του κυβερνητικού έργου, αλλά και διαφύλαξης της θεσμικής μνήμης. Ο μηχανισμός αυτός διασφαλίζει τη συνέχεια του κράτους, στελεχώνεται από δημοσίους υπαλλήλους και πλαισιώνεται από δίκτυο υπηρεσιών συντονισμού σε όλα τα υπουργεία, όπου προΐσταται μόνιμος υπηρεσιακός γραμματέας. «Στόχος μας είναι να αφήσουμε πίσω μας θεσμούς, διαδικασίες και ανθρώπους με δεξιότητες και γνώση που αντέχουν πέρα από μία κυβερνητική θητεία», τόνισε.
Το τρίτο δίδαγμα αφορά τα αξιόπιστα δεδομένα για μετρήσιμες πολιτικές. Η ψηφιοποίηση, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και η αξιοποίηση δεδομένων βελτιώνουν την ποιότητα της πληροφορίας που φτάνει στο κυβερνητικό κέντρο και στους υπουργούς. Για πρώτη φορά, καθίσταται δυνατή η ορθολογική αποτύπωση και στάθμιση των αναγκών και προτεραιοτήτων κάθε πολιτικής και κάθε περιοχής.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διαγενεακή αλληλεγγύη, ως προϋπόθεση για δίκαιη και αξιόπιστη διακυβέρνηση. «Όσοι έχουμε σήμερα την ευθύνη των αποφάσεων δεν δικαιούμαστε να αντιμετωπίζουμε το μέλλον ως έναν λογαριασμό που μπορούν να πληρώσουν οι επόμενοι», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της δημοσιονομικής σταθερότητας, των θεσμών και του κράτους δικαίου. Οι προσδοκίες για τη χώρα, πρόσθεσε, δεν πρέπει να περιορίζονται στις σημερινές δυνατότητες, αλλά να αναβαθμίζεται διαρκώς η οργανωτική και επιχειρησιακή ικανότητα του κράτους.
Προκλήσεις και προοπτικές για το επιτελικό κράτος
Ο κ. Κοντογεώργης αναφέρθηκε στα θεσμικά και πολιτισμικά εμπόδια που παραμένουν, σημειώνοντας ότι το κράτος συχνά οργανώνει τη δράση του με βάση αρμοδιότητες και όχι τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει. «Ο πολίτης δεν ζει σε υπουργικά κουτάκια. Δική μας δουλειά είναι να διαπερνάμε τα σιλό της διοίκησης και να δημιουργούμε κουλτούρα συνεργασίας και αποδοχής της ευθύνης», είπε χαρακτηριστικά. Επεσήμανε ακόμη ότι η «ηρωική» ηγεσία μπορεί να είναι αναγκαία σε κρίσιμες στιγμές, αλλά δεν αποτελεί καθημερινό μοντέλο λειτουργίας, ενώ η ψήφιση ενός νόμου δεν ισοδυναμεί με την ολοκλήρωση μιας μεταρρύθμισης.
Ως μεγάλη ευκαιρία ανέδειξε τη διαμόρφωση του νέου ΕΠΕΣ και του επόμενου ευρωπαϊκού προγραμματισμού, ώστε τα χρηματοδοτικά εργαλεία να συνδεθούν με συγκεκριμένες αναπτυξιακές προτεραιότητες ανά περιοχή, σε συντονισμό με την αυτοδιοίκηση.
Στη συζήτηση που ακολούθησε, απαντώντας στην κριτική του Ευάγγελου Βενιζέλου για το αν η χώρα «εκτοξεύτηκε» μετά το 2019, ο κ. Κοντογεώργης επισήμανε: «Μπορεί η χώρα να μην “εκτοξεύτηκε”, όπως τέθηκε από τον κ. Βενιζέλο, όμως κατέστη μια κανονική, οργανωμένη χώρα, απαραίτητη προϋπόθεση για το επόμενο άλμα. Απέκτησε δημοσιονομική σταθερότητα και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, ανέκτησε την αξιοπιστία της, ακούγεται η φωνή της, έχει διαμορφωτικό ρόλο στο διεθνές γίγνεσθαι και αυξημένη αμυντική ικανότητα. Ταυτόχρονα ενίσχυσε ορατά πυλώνες εσωτερικής ισχύος, που δεν πρέπει να ξεχνάμε, ούτε να υποτιμούμε: την υγεία και την παιδεία, την πράσινη μετάβαση, μια πιο σύγχρονη δημόσια διοίκηση και ένα ψηφιακό κράτος. Αυτά κατακτήθηκαν όχι σε συνθήκες θερμοκηπίου, αλλά εν μέσω πανδημίας και δύο πολέμων».
Σχετικά με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, απαντώντας στην Άννα Διαμαντοπούλου, ο Υφυπουργός υπενθύμισε ότι ο σχεδιασμός του προγράμματος έγινε μετά από εκτενή διαβούλευση. Επεσήμανε ότι οι αναθεωρήσεις στην πορεία ήταν αναγκαίες λόγω αλλαγών στη διεθνή συγκυρία και καθυστερήσεων σε διαγωνιστικές διαδικασίες, αλλά το πρόγραμμα παρέμεινε ευέλικτο χωρίς απώλειες πόρων. «Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ολοκληρώθηκε με επιτυχία και εκατομμύρια συμπολίτες μας ωφελούνται από δράσεις και υποδομές που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης», σημείωσε.
Απαντώντας σε κριτική του Ευκλείδη Τσακαλώτου, ο κ. Κοντογεώργης υπογράμμισε ότι ο προγραμματισμός του κυβερνητικού έργου ενισχύει τη διαφάνεια: οι προεκλογικές υποσχέσεις μετατρέπονται σε στόχους, οι στόχοι συνδέονται με προσδιορισμένη ευθύνη και λογοδοσία, και οι πολίτες μπορούν να αξιολογήσουν το αποτέλεσμα κάθε πολιτικής.
Συνοψίζοντας, ο κ. Κοντογεώργης τόνισε τη σημασία της μετατροπής του μαθήματος της κρίσης σε μόνιμη ικανότητα διακυβέρνησης: «Με σχέδιο αντί για αυτοσχεδιασμό, με αξιοπιστία αντί για εύκολες υποσχέσεις, με συνεργασία αντί για στεγανά και με ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και της συμμετοχής του πολίτη». Υπογράμμισε ότι το επιτελικό κράτος θα κριθεί τελικά από το πόσο ισχυρότερο, δικαιότερο και πιο αξιόπιστο γίνεται για τον πολίτη.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news