Σύμφωνα με έκθεση ανεξάρτητων ειδικών του ΟΗΕ, οι κρατικοί θεσμοί στη Λευκορωσία αξιοποιούν το δικαστικό σύστημα για την καταστολή των επικριτών του προέδρου Αλεξάντρ Λουκασένκο και κάθε μορφής διαφωνίας. Η έκθεση καταγράφει ότι το φαινόμενο αυτό είναι συστηματικό και εκτείνεται σε όλες τις βαθμίδες της κρατικής εξουσίας.
Οι ειδικοί του ΟΗΕ, που εξετάζουν την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, επισημαίνουν «γενικευμένες και συστηματικές» παραβιάσεις από τον Μάιο του 2020. Όπως αναφέρεται, οι δυνάμεις της τάξης, οι υπηρεσίες ασφαλείας, οι εισαγγελείς και τα δικαστήρια λειτουργούν συντονισμένα για να περιορίσουν τις θεμελιώδεις ελευθερίες.
Η πρόεδρος της ομάδας, Καρίνα Μοσκαλένκο, τόνισε ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες παραβιάσεις, αλλά για ένα ολόκληρο σύστημα καταστολής. Οι συνέπειες αγγίζουν όχι μόνο όσους συλλαμβάνονται ή διώκονται, αλλά και την κοινωνία συνολικά.
Ο πρόεδρος Λουκασένκο, που βρίσκεται στην εξουσία από το 1994, έχει εντείνει την καταστολή των επικριτικών φωνών, ιδιαίτερα μετά το κύμα διαμαρτυριών του 2020.
Η πρώτη έκθεση της ομάδας ειδικών του ΟΗΕ, που συστάθηκε το 2024 από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, είχε ήδη καταγγείλει «γενικευμένες παραβιάσεις» των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία, με ορισμένες πράξεις να χαρακτηρίζονται ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Στη νέα έκθεση, οι ειδικοί καταγράφουν παραβιάσεις σε όλα τα στάδια της δικαστικής διαδικασίας: από αυθαίρετες και βίαιες συλλήψεις χωρίς ένταλμα, έως τη στέρηση νομικής εκπροσώπησης και τα υποχρεωτικά βίντεο «μετάνοιας» των συλληφθέντων.
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι οι κρατούμενοι ζουν σε υπερπλήρη και ανθυγιεινά κελιά, ενώ οι γυναίκες υφίστανται ταπεινωτικές σωματικές έρευνες και στερούνται βασικά προϊόντα υγιεινής.
Η έκθεση εκφράζει ανησυχία για τις δίκες αντιφρονούντων, δημοσιογράφων και ακτιβιστών, στις οποίες παρατηρούνται παραβιάσεις του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη. Επίσης, γίνεται αναφορά στον στιγματισμό των πολιτικών κρατουμένων και στις «απάνθρωπες» συνθήκες κράτησής τους.
Πρώην κρατούμενοι περιγράφουν επανειλημμένες τιμωρίες, όπως η κράτηση σε παγωμένα κελιά, γνωστή ως «βασανιστήριο του κρύου».
Σύμφωνα με την έκθεση, η καταστολή συνεχίζεται ακόμη και μετά την απελευθέρωση, καθώς τα δικαστήρια επιβάλλουν παρατεταμένα μέτρα προληπτικής επιτήρησης.
Όπως υπογραμμίζει η ειδικός Μόνικα Πλατέκ, η απελευθέρωση δεν σημαίνει απαραίτητα και το τέλος της καταστολής. Η ομάδα καλεί το Μινσκ να απελευθερώσει τους πολιτικούς κρατούμενους και να διασφαλίσει τη λογοδοσία των υπευθύνων, ενώ ζητά από τη διεθνή κοινότητα να εντείνει την πίεσή της προς τη Λευκορωσία.