Με το ιδιωτικό χρέος να ακολουθεί ανοδική πορεία παρά τις προσπάθειες περιορισμού του, το υπουργείο Οικονομικών προχώρησε χθες σε 16 παρεμβάσεις, οι οποίες στοχεύουν στην προστασία των οφειλετών, αλλά και στη δημιουργία ενός πιο αυστηρού και ξεκάθαρου πλαισίου λειτουργίας για τους servicers.
Τροχοπέδη στην εξυγίανση του ιδιωτικού χρέους αποτελούσαν οι καθυστερήσεις στις διαδικασίες, οι οποίες με τη σειρά τους επέτρεπαν στις οφειλές να διογκώνονται από τόκους και πανωτόκια. Το επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο φιλοδοξεί να διορθώσει αυτήν την παθογένεια, εστιάζοντας στη σαφέστερη και τυποποιημένη διαδικασία ρύθμισης, στην καλύτερη ενημέρωση των δανειοληπτών, στην ενισχυμένη προστασία και παροχή κινήτρων στους συνεπείς οφειλέτες, αλλά και στην πιο αυστηρή λειτουργία και εποπτεία των servicers.
Ανάμεσα στα μέτρα βρίσκονται πρόστιμα από 50.000 έως 500.000 ευρώ σε servicers που παραβιάζουν συμφωνημένες ρυθμίσεις, επιβολή πλαφόν 15% στην προκαταβολή που ζητούν οι πιστωτές, όταν μέχρι σήμερα μπορούσε να φτάνει ακόμη και το 50%, και πιο αυστηροί κανονισμοί που διασφαλίζουν την έγκαιρη και επαρκή ενημέρωση των δανειοληπτών.
Ουσιαστικά, στόχος είναι να ανοίξει πραγματικά ο δρόμος που θα οδηγήσει σε περισσότερες βιώσιμες ρυθμίσεις που θα μειώσουν πραγματικά το ιδιωτικό χρέος και θα προστατεύσουν τα ρυθμισμένα δάνεια από το να «κοκκινίσουν» ξανά και όχι η δημιουργία περισσότερων τυπικών υποχρεώσεων.
Όπως δήλωσε στο Business Daily η επικεφαλής της Γραμματείας Ιδιωτικού Χρέους του υπουργείου Οικονομικών, Θεώνη Αλαμπάση, «το νέο πλαίσιο για το ιδιωτικό χρέος σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στη σχέση μεταξύ οφειλετών και πιστωτών. Καθιερώνονται σαφείς κανόνες, δεσμευτικά χρονικά όρια και ενισχυμένοι μηχανισμοί ελέγχου και λογοδοσίας, ώστε η διαδικασία ρύθμισης να μην παραμένει μετέωρη και ο πολίτης να γνωρίζει τι μπορεί να περιμένει. Βασική προτεραιότητα είναι η στήριξη όσων έχουν τη δυνατότητα και τη βούληση να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.
Για τον λόγο αυτό, καθορίζονται συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια για τη διμερή διαπραγμάτευση, τίθεται ανώτατο όριο 15% στην προκαταβολή και προβλέπονται τεκμηριωμένες προτάσεις ρύθμισης, με βάση τα πραγματικά οικονομικά και περιουσιακά δεδομένα του οφειλέτη. Παράλληλα, ενισχύεται η προστασία του συνεπούς οφειλέτη, ενώ πριν από έναν πλειστηριασμό θα πρέπει να έχει προηγηθεί ουσιαστική πρόταση ρύθμισης από τον πιστωτή. Επιπλέον, ενισχύεται το πλαίσιο λειτουργίας των servicers με περισσότερη διαφάνεια, αυξημένη εποπτεία και σαφείς απαιτήσεις λογοδοσίας.
Στόχος είναι ένα σύστημα που προσφέρει πραγματικές δυνατότητες ρύθμισης, προστατεύει τον συνεπή οφειλέτη και διασφαλίζει ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι λειτουργούν μέσα σε σαφείς και ελέγξιμους κανόνες».
Να σημειωθεί πως κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η συνολική αξία των «κόκκινων» δανείων που διαχειρίζονται οι servicers άγγιξαν τα 80 δισ. ευρώ, από 79,5 δισ. το προηγούμενο τρίμηνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, πίσω από την αύξηση των 59 εκατ. ευρώ βρίσκεται η άνοδος των μη εξυπηρετούμενων δανείων προς τις επιχειρήσεις, καθώς τα «κόκκινα» δάνεια προς νοικοκυριά και ελεύθερους επαγγελματίες μειώθηκαν.
Τι αλλάζει στον Κώδικα Δεοντολογίας των servicers
Ο Κώδικας Δεοντολογίας θεσπίστηκε το 2019 και επικαιροποιήθηκε το 2021, ωστόσο αποτελούσε ένα σύνολο μη δεσμευτικών διατάξεων, με αποτέλεσμα οι πιστωτές να μην τον ακολουθούν και οι οφειλέτες να μην απευθύνονται στη σχετική πλατφόρμα.
Μάλιστα, στο παρελθόν υπήρξαν ακόμη και καταγγελίες στη Γενική Γραμματεία Ιδιωτικού Χρέους πως σε πολλές περιπτώσεις οι πιστωτές καθυστερούσαν πολύ στην απάντησή τους, με αποτέλεσμα οι οφειλέτες να μένουν με ελλιπή ενημέρωση, ενώ παράλληλα η οφειλή συνέχιζε να επιβαρύνεται με πρόσθετη τοκοφορία.
Διαφάνεια στο σύστημα και έγκαιρη ενημέρωση
Οι 16 προτεινόμενες διατάξεις που σύντομα θα νομοθετηθούν μετατρέπουν το υφιστάμενο πλαίσιο σε πιο συγκεκριμένο, δεσμευτικό και ελέγξιμο σύστημα, με επίκεντρο τη διαδικασία διμερούς ρύθμισης οφειλών, τη διαφάνεια και εποπτεία των servicers και την προστασία των συνεπών οφειλετών.
Ουσιαστικά, θεσπίζεται μια νέα αυτοτελής και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης, η οποία αποκτά σαφές χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένες υποχρεώσεις από τα δύο μέρη.
Σύμφωνα με τη νέα διαδικασία, ο οφειλέτης υποβάλλει αίτηση και πλήρη φάκελο, ενώ ο δανειστής οφείλει να απαντήσει εντός 3 μηνών, υποβάλλοντας πρόταση βιώσιμης ρύθμισης ή αιτιολογημένη απόρριψη.
Σε περίπτωση υπέρβασης της τρίμηνης προθεσμίας, προβλέπεται αυτοδίκαιη καταγραφή της παράβασης, αναστολή εκτοκισμού και κεφαλαιοποίησης τόκων και ενημέρωση της Τράπεζας της Ελλάδος. Με τη σειρά του, ο οφειλέτης έχει 1 μήνα για να ανταποκριθεί, οδηγώντας τον συνολικό χρόνο ολοκλήρωσης σε λιγότερο από 6 μήνες.
Στην πλατφόρμα μπορούν να ενταχθούν ακόμη και οφειλές σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης, ενώ προβλέπεται προστασία από ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
Επιπλέον, η υποβαλλόμενη πρόταση ρύθμισης θα πρέπει να είναι βιώσιμη και τεκμηριωμένη, ενώ σε περίπτωση που μπορούν να γίνουν δύο εναλλακτικές προτάσεις, θα κατατίθενται γραπτώς στον οφειλέτη. Επιπλέον, στις προτάσεις θα γίνεται αναφορά στην αξία των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και την εισοδηματική του κατάσταση, επομένως θα ορίζονται οι ελάχιστες πληροφορίες που θα πρέπει να περιέχονται στην πρόταση ρύθμισης.
Αντιστοίχως, μέσω των νέων ρυθμίσεων κατοχυρώνεται ρητά το δικαίωμα του οφειλέτη να ζητά χωρίς επιβάρυνση αναλυτική εικόνα της οφειλής του, η οποία θα δείχνει τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό των καταβολών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου, του κεφαλαίο, των τόκων, των προμηθειών και κάθε άλλης επιβάρυνσης.
Εφόσον τα παραπάνω στοιχεία δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα μέσω του συστήματος προσωποποιημένης πληροφόρησης, ο πιστωτής οφείλει να τα παρέχει εντός 45 ημερών, διαφορετικά προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας έως ότου χορηγήσει πλήρως τα στοιχεία.
Πλαφόν 15% στην προκαταβολή και πρόστιμα έως 500.000 ευρώ
Ακόμη μία κομβική αλλαγή αφορά στη θέσπιση ανώτατου ορίου στην προκαταβολή που δύναται να ζητήσει ο πιστωτής για να συμφωνήσει με τον οφειλέτη σε πρόταση ρύθμισης, η οποία σήμερα σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνούσε το 30% και έφτανε ακόμα και στο 50% της οφειλής και εμπόδιζε την επίτευξη της ρύθμισης.
Ακολουθώντας το πλαφόν 10% στη ζητούμενη προκαταβολή που υπάρχει στον εξωδικαστικό μηχανισμό, τώρα μπαίνει ανώτατο όριο 15% και στον Κώδικα Δεοντολογίας, το οποίο μάλιστα μπορεί να είναι και μικρότερο εφόσον συνεκτιμηθούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τεκμηριώνουν την ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια ή τυχόν κοινωνικά κριτήρια ή ειδικά προβλήματα υγείας.
Για παράδειγμα, αν η αρχική οφειλή πριν τη διμερή ρύθμιση είναι ύψους 100.000 ευρώ, ο servicer είχε δικαίωμα να ζητήσει προκαταβολή 40%, που ισούται με 40.000 ευρώ. Πλέον, το ανώτατο όριο που μπορεί να ζητήσει είναι 15.000 ευρώ, δημιουργώντας άμεσα μια διαφορά ρευστότητας της τάξης των 25.000 ευρώ.
Αντιστοίχως, οφειλέτες έχουν καταγγείλει πως παρότι ήταν συνεπείς στη ρύθμιση ή ανέμεναν από τον πιστωτή την αποστολή του λογαριασμού εξυπηρέτησης για την εκκίνηση εξυπηρέτησης της ρύθμισης, εντούτοις βρέθηκαν μπροστά σε καταγγελία της σύμβασης για δήθεν αθέτηση, ή και καταδιωκτικά μέτρα.
Με τη νέα παρέμβαση, όσο ο οφειλέτης τηρεί ενεργή ρύθμιση ή δεν έχει τη δυνατότητα καταβολής δόσης εξαιτίας της μη χορήγησης των αναγκαίων στοιχείων από τον πιστωτή ή τον servicer, τότε απαγορεύεται ρητά η καταγγελία της ρύθμισης, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση και η συνέχιση πλειστηριασμού.
Σε περίπτωση παραβίασης, οι servicers βρίσκονται μπροστά σε αυτοδίκαιη ακυρότητα των σχετικών πράξεων, πίστωση υπέρ του οφειλέτη ποσού ίσου με 5 μηνιαίες δόσεις, 5μηνη παράταση της ρύθμισης χωρίς επιβαρύνσεις, αποκατάσταση των συνεπειών της παράνομης ενέργειας, διοικητικό πρόστιμο από 50.000 ευρώ έως 500.000 ευρώ και αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης.
Πλαφόν μπαίνει και στη διόγκωση της οφειλής για οφειλέτες με δάνεια σε καθυστέρηση, επεκτείνοντας καθολικά την προστασία των νόμων του 2000 και 2004. Συγκεκριμένα, αφορά όλα τα δάνεια και τις πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης και χωρίς περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου.
Τέλος, «ευάλωτοι οι οφειλέτες» θεωρούνται και οι γονείς ή οι νόμιμοι φροντιστές εξαρτώμενου τέκνου με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%, στηρίζοντας πραγματικά τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους.
Λειτουργικό πλαίσιο των servicers
Το υφιστάμενο πλαίσιο εποπτείας των διαχειριστών πιστώσεων ενισχύεται με αυξημένες υποχρεώσεις, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα πιο ολοκληρωμένο σύστημα δημόσιας διαφάνειας, στρατηγικού ελέγχου και λογοδοσίας των servicers.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η ετήσια δημοσιοποίηση στοιχείων για τα οικονομικά μεγέθη και την εταιρική διακυβέρνηση, καθώς και η ετήσια υποβολή σχεδίου στρατηγικής διαχείρισης απαιτήσεων στην Τράπεζα της Ελλάδος, όπου θα περιλαμβάνονται προβλέψεις για εισπράξεις, στρατηγικές ανά κατηγορία απαίτησης, πόρους, κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης.
Ακόμη, οι servicers οφείλουν να μοιράζονται στοιχεία για τα χαρτοφυλάκια υπό διαχείριση και τα αποτελέσματα της διαχείρισης, στοιχεία για τον χειρισμό παραπόνων των δανειοληπτών, ενώ είναι υποχρεωμένοι σε συνεχή συμμόρφωση με τις προϋποθέσεις λειτουργίας και σε ενίσχυση των ελεγκτικών και κυρωτικών αρμοδιοτήτων.
Επιπλέον, προστίθεται νέος έλεγχος της διαχείρισης ειδικά για τις τιτλοποιήσεις με κρατική εγγύηση, καθώς τυχόν επαυξημένα έξοδα έχουν επιπτώσεις και στην πορεία εισπράξεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής». Ο έλεγχος καλύπτει τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων προσώπων και του διαχειριστή, ενώ προβλέπεται και η δημοσιοποίηση περίληψης των πορισμάτων και διαβίβαση της πλήρους έκθεσης στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
