Ποιοι ωφελούνται από το «κούρεμα» των ετών παραγραφής των φορολογικών υποθέσεων

Η εφορία έχει στη διάθεσή της αυστηρά, μόνο πέντε χρόνια για να ελέγξει οποιονδήποτε φορολογούμενο, φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ανεξαρτήτως του μεγέθους της φοροδιαφυγής που θα εντοπίσουν οι ελεγκτικές υπηρεσίες.

Αυτό είναι το μήνυμα της νέας απόφασης (υπ’ αριθμ. 1246/2026) του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία έκρινε ως αντισυνταγματικές τις διατάξεις της φορολογικής νομοθεσίας που άνοιγαν «παράθυρα» για την επέκταση του χρόνους της παραγραφής του δικαιώματος της εφορίας να διενεργήσει έλεγχο και να κοινοποιήσει φόρους και πρόστιμα μέχρι και 10 ή και 20 έτη.

Η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου ουσιαστικά φορολογικές υποθέσεις των φορολογικών ετών 2012 – 2017, για τα οποία νομοθετήθηκε η παραγραφή στα 10 έτη, εάν επρόκειτο για μεγάλη φοροδιαφυγή.

Ειδικότερα το ΣτΕ έκρινε αντισυνταγματική τη διάταξη του άρθρου 66 παρ. 27α του ν. 4646/2019, η οποία προβλέπει, πως κατ’ εξαίρεση ισχύει δεκαετής παραγραφή αντί της πενταετούς στο δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει φόρους και πρόστιμα για υποθέσεις ποινικά κολάσιμης φοροδιαφυγής των ετών 2012 – 2017. Πρόκειται για υποθέσεις, που αφορούν στα συγκεκριμένα έτη και στις οποίες:

• Το ποσό των φόρων εισοδήματος που δεν καταβλήθηκε στο Δημόσιο υπερβαίνει το ποσό των 100.000 ευρώ κάθε έτος ή
• Το ποσό του ΦΠΑ που δεν αποδόθηκε στην ΑΑΔΕ υπερβαίνει το ποσό των 50.000 ευρώ τον χρόνο.

Στην υπόθεση που εκδίκασε το ΣτΕ, κρίθηκε ότι η επίμαχη ρύθμιση αφορούσε το 2013, δηλαδή φορολογικό έτος προγενέστερο του προηγούμενου έτους από τη δημοσίευση του νόμου του 2019.

Επίσης, με την ίδια απόφαση το ΣτΕ έκρινε ότι η 20ετής παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου να επιβάλει φορολογικές επιβαρύνσεις λόγω φοροδιαφυγής, την οποία προέβλεπε το άρθρο 36 παρ. 3 του ν. 4174/2013, αντίκειται στη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.

Η απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί δεδικασμένο, που σημαίνει ότι όλες οι υποθέσεις που ελέγχθηκαν από την ΑΑΔΕ εκτός της πενταετίας, θα πρέπει να επανεξεταστούν και η εφορία θα υποχρεωθεί να επιστρέψει φόρους και πρόστιμα που έχει εισπράξει ή να διαγράψει όσα έχει βεβαιώσει.

Παράλληλα, τα Ελεγκτικά Κέντρα θα υποχρεωθούν να διακόψουν τους ελέγχους που διενεργούν σε υποθέσεις φορολογούμενων που αφορούν φορολογικά έτη 2012-2017 και να αφαιρέσουν από το στόχαστρό τους υποθέσεις που επρόκειτο να ξεκινήσουν ελέγχους.

Μόνο πενταετία, αλλά…

Πρέπει να διευκρινιστεί, πως η απόφαση του ΣτΕ αναφέρεται σε ανέλεγκτες υποθέσεις τις οποίες, χωρίς λόγο, ξεκινούν ελέγχους οι υπηρεσίες της ΑΑΔΕ και καταλογίζουν φόρους και πρόστιμα μόνο επειδή το ύψος της φοροδιαφυγής υπερβαίνει «τα ποινικώς κολάσιμα ύψη».

Πλέον οι συγκεκριμένοι έλεγχοι δεν μπορούν να γίνουν και όσοι έγιναν ακυρώνονται. Αν όμως βρεθούν «συμπληρωματικά στοιχεία» η περίοδος της παραγραφής αυξάνεται στα 10 έτη, ανεξάρτητα από το ύψος της φοροδιαφυγής, μια πρόβλεψη του νόμου, την οποία δεν αγγίζει η νέα απόφαση του ΣτΕ.

Ειδικότερα, το δικαίωμα της εφορίας για να κοινοποιήσει πράξεις προσδιορισμού φόρου και προστίμων, παραγράφεται μετά την πάροδο 5 ετών από το έτος υποχρέωσης υποβολής της φορολογικής δήλωσης.

Παράδειγμα φέτος, την 31η Δεκεμβρίου 2026, παραγράφονται οι υποθέσεις του έτους 2020, καθώς συμπληρώνονται πέντε χρόνια από το έτος υποχρέωσης υποβολής φορολογικής δήλωσης, που ήταν το 2021.

Όμως, παρά την απόφαση του ΣτΕ, δεν σημαίνει πως η παραγραφή στην πενταετία ισχύει για όλες ανεξαιρέτως τις υποθέσεις, καθώς η πενταετία αυξάνεται μέχρι και τη δεκαετία στις ακόλουθες περιπτώσεις:

1. Εάν, εντός του πέμπτου έτους της προθεσμίας παραγραφής, υποβάλλεται αρχική ή τροποποιητική δήλωση ή περιέρχονται σε γνώση της Φορολογικής Διοίκησης νέα στοιχεία σε υπόθεση που έχει διενεργηθεί πλήρης έλεγχος ή σε κάθε άλλη περίπτωση περιέρχονται σε γνώση της Φορολογικής Διοίκησης πληροφορίες από οποιαδήποτε πηγή εκτός της Φορολογικής Διοίκησης, από τις οποίες προκύπτει φορολογική οφειλή και μόνο για το ζήτημα στο οποίο αφορούν, για περίοδο ενός (1) έτους από τη λήξη της πενταετίας.
2. Εάν ζητηθούν πληροφορίες από χώρα της αλλοδαπής, μέχρι την παραλαβή τους και για ένα (1) έτος από αυτήν και μόνο για το ζήτημα, στο οποίο αφορά το αίτημα παροχής πληροφοριών.
3. Εάν ασκηθεί ενδικοφανής προσφυγή, ένδικο βοήθημα ή μέσο, για περίοδο ενός (1) έτους μετά την έκδοση απόφασης επί της ενδικοφανούς προσφυγής ή την κοινοποίηση στη Φορολογική Διοίκηση αμετάκλητης δικαστικής απόφασης, και μόνο για το ζήτημα, το οποίο αφορά.
4. Για όσο διάστημα διαρκεί η προθεσμία υποβολής αιτήματος Διαδικασίας Αμοιβαίου Διακανονισμού (Δ.Α.Δ.), καθώς επίσης και εφόσον υποβληθεί τέτοιο αίτημα, για όσο χρόνο διαρκεί η Δ.Α.Δ.. Σε περίπτωση έκδοσης απόφασης Αμοιβαίου Διακανονισμού, παρατείνεται για ένα (1) έτος μετά την έκδοση της απόφασης η περίοδος παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου να προβεί σε κοινοποίηση πράξης διοικητικού ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου με έρεισμα την απόφαση αυτή και αποκλειστικά με σκοπό τη συμμόρφωση με αυτήν.
5. Για όσο διάστημα απαιτηθεί για την εξέταση καταγγελίας ή αναφοράς που αφορά σε φορολογική υπόθεση, προσαυξημένο κατά ένα (1) έτος από την περιέλευση στην αρμόδια ελεγκτική Υπηρεσία της σχετικής πορισματικής έκθεσης και μόνο για το ζήτημα στο οποίο αφορά, εφόσον διαπιστωθεί ότι η μη ενάσκηση του δικαιώματος για διενέργεια ελέγχου ή για έκδοση καταλογιστικής πράξης, έστω και κατά ένα μέρος, οφείλεται σε σύμπραξη του φορολογουμένου με υπάλληλο της ελεγκτικής αρχής.