Την ιστορική κρίση του ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου και την ανάγκη ριζικής ανανέωσής του, προτού οι δημογραφικές και οικονομικές ανισορροπίες οδηγήσουν σε ακόμη εντονότερες κοινωνικές αναταράξεις, ανέδειξε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Eurobank, Φωκίων Καραβίας, μιλώντας στο 9ο Athens Investment Forum.
Ο κ. Καραβίας προειδοποίησε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών, η οποία υπερβαίνει τις άμεσες επιπτώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας, του πληθωρισμού και των ενεργειακών πιέσεων.
Αναφερόμενος στις κοινωνικές αναταραχές που εκδηλώνονται στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έθεσε το ερώτημα κατά πόσο οι σημερινές κρίσεις αποτελούν την πραγματική αιτία της κοινωνικής δυσαρέσκειας ή απλώς επιταχύνουν βαθύτερες εξελίξεις.
«Είναι αυτές οι κρίσεις η πραγματική αιτία της κοινωνικής έντασης ή λειτουργούν ως καταλύτες ενός βαθύτερου προβλήματος; Μήπως αποκαλύπτουν μια ρωγμή που διευρύνεται εδώ και χρόνια στη σχέση των Ευρωπαίων πολιτών με τους θεσμούς;», διερωτήθηκε.
Ο επικεφαλής της Eurobank διατύπωσε την εκτίμηση ότι το μεταπολεμικό μοντέλο κοινωνικής ευημερίας, το οποίο για δεκαετίες εξασφάλιζε την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και τη διαρκή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, έχει πλέον φτάσει σε ιστορικό σημείο καμπής.
«Κατά την άποψή μου, το κοινωνικό συμβόλαιο που αποτέλεσε τη βάση της ευρωπαϊκής πορείας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει πλέον διαρραγεί», υπογράμμισε, εξηγώντας ότι το σύστημα στηρίχθηκε στην πεποίθηση πως κάθε νέα γενιά θα εξασφάλιζε την προστασία της προηγούμενης, προσδοκώντας ανάλογη στήριξη από εκείνη που θα ακολουθούσε.
Η ισορροπία αυτή, ωστόσο, κλονίζεται από τις δημογραφικές εξελίξεις. Η υπογεννητικότητα περιορίζει το εργατικό δυναμικό, ενώ η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργεί μεγαλύτερες ανάγκες χρηματοδότησης για συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα. Όπως επισήμανε, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί από 16% στις αρχές του αιώνα σε 22% σήμερα.
«Η μακροζωία συνιστά μεγάλο κοινωνικό επίτευγμα. Αλλά η χρηματοδότησή της απαιτεί προσαρμογές που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες δυσκολεύονται να συζητήσουν. Περισσότεροι άνθρωποι χρειάζονται στήριξη για περισσότερα χρόνια, ενώ οι γενιές που καλούνται να την εξασφαλίσουν συρρικνώνονται», τόνισε.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σύμφωνα με τον κ. Καραβία, δεν περιορίζεται στη δημοσιονομική βιωσιμότητα, αλλά αφορά την ίδια τη διαγενεακή εμπιστοσύνη.
Οι νεότεροι Ευρωπαίοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν ένα ολοένα ακριβότερο σύστημα κοινωνικής προστασίας, ενώ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση σε προσιτή κατοικία, στη δημιουργία οικογένειας και στην εξασφάλιση μιας αντίστοιχης ποιότητας ζωής με τις προηγούμενες γενιές.
Ο κ. Καραβίας προειδοποίησε για τον κίνδυνο διάβρωσης της εμπιστοσύνης στην αμοιβαιότητα του συστήματος, επισημαίνοντας ότι, εάν ένας νέος άνθρωπος θεωρεί πως το κοινωνικό συμβόλαιο δεν τον περιλαμβάνει πλέον, η δημοσιονομική πίεση, όπως αυτή που βιώνει σήμερα η Γαλλία, μπορεί να μετατραπεί σε κρίση εμπιστοσύνης.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Διευθύνων Σύμβουλος της Eurobank επισήμανε ότι οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας είναι απαραίτητες, αλλά δεν μπορούν από μόνες τους να αντιμετωπίσουν άμεσα τις δημογραφικές ανισορροπίες.
Αναφέρθηκε στις σχετικές πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η Eurobank από το 2021, τόσο για τους εργαζομένους της όσο και για τους κατοίκους των ακριτικών περιοχών, από τον Έβρο και τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου έως το Καστελόριζο.
Σημείωσε, παράλληλα, ότι ακόμη και μια άμεση αύξηση των γεννήσεων θα επηρέαζε το εργατικό δυναμικό ύστερα από περίπου δύο δεκαετίες, ενώ η μετανάστευση μπορεί να προσφέρει μόνο μερική λύση και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις κοινωνικής και εργασιακής ένταξης.
Δημοσιονομική σύνεση και παραγωγικότητα οι δύο βασικοί πυλώνες
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, προσδιόρισε δύο βασικούς πυλώνες οικονομικής πολιτικής: τη δημοσιονομική σύνεση και την αύξηση της παραγωγικότητας.
Για τη δημοσιονομική πειθαρχία υπογράμμισε ότι, πέρα από την οικονομική της διάσταση, έχει και σημαντική κοινωνική λειτουργία, καθώς η συσσώρευση χρέους μεταφέρει πρόσθετα βάρη στις επόμενες γενιές. Άσκησε, μάλιστα, κριτική στη δημόσια συζήτηση που επικεντρώνεται κυρίως στην αναδιανομή των διαθέσιμων πόρων και όχι στη δημιουργία νέου πλούτου.
«Θεωρώ μη παραγωγική τη δημόσια συζήτηση που εξαντλείται στο πώς θα μοιράσουμε την πίτα, θέτοντας σε κίνδυνο ακόμη και τη δημοσιονομική σταθερότητα, ενώ απουσιάζουν οι προτάσεις για το πώς θα αυξηθεί η πίτα», επισήμανε.
Σε ό,τι αφορά την παραγωγικότητα, υπογράμμισε την ανάγκη για περισσότερες και καλύτερες επενδύσεις σε τεχνολογία, υποδομές, ενέργεια, εκπαίδευση και δεξιότητες, ώστε λιγότεροι εργαζόμενοι να μπορούν να παράγουν περισσότερο πλούτο.
«Η αύξηση του παραγόμενου πλούτου μεταφράζεται σε καλύτερα αμειβόμενη εργασία, ευρύτερη ευημερία και υψηλότερα δημόσια έσοδα, επομένως και μεγαλύτερη δυνατότητα κοινωνικών μεταβιβάσεων», σημείωσε, συνδέοντας άμεσα τις παραγωγικές επενδύσεις με τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.
Αναφερόμενος στην Ελλάδα, σημείωσε ότι η επενδυτική πρόοδος των τελευταίων ετών είναι σημαντική, αλλά όχι επαρκής. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσουν το 18,7%, έναντι μόλις 11% το 2019, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 12,5 δισ. ευρώ το 2025.
Τόνισε την ανάγκη μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων αυτών να κατευθύνεται σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο του τραπεζικού συστήματος, επισημαίνοντας ότι η εξυγίανση των ελληνικών τραπεζών αποτελεί προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση της αναπτυξιακής προσπάθειας.
«Η Eurobank και συνολικά το τραπεζικό σύστημα είναι σε θέση να χρηματοδοτήσουν πλήρως τέτοιες επενδύσεις με σωστή αποτίμηση του πιστωτικού κινδύνου», τόνισε.
Οι δύσκολες αποφάσεις για το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο
Ο κ. Καραβίας ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η ενίσχυση της παραγωγικότητας δεν αρκεί για να αποτρέψει την ανάγκη δύσκολων αποφάσεων σχετικά με το μέλλον του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.
«Η Ευρώπη θα αναγκαστεί να αναθεωρήσει ορισμένες υποσχέσεις της: τον χρόνο συνταξιοδότησης, την εξέλιξη των παροχών και τη σχέση δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης», προειδοποίησε, επισημαίνοντας ότι η γήρανση του πληθυσμού μπορεί να ενισχύσει την κοινωνική αντίσταση απέναντι στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε θετική την ενίσχυση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των ΟΑΠΕΣ, καθώς και την πρωτοβουλία για τον Κουμπαρά Νέας Γενιάς, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συμπληρωματικής ιδιωτικής αποταμίευσης για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Διευθύνων Σύμβουλος της Eurobank έθεσε με σαφήνεια το ιστορικό δίλημμα που, κατά την εκτίμησή του, αντιμετωπίζει η Ευρώπη:
«Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια δύσκολη επιλογή: να ανανεώσει έγκαιρα και συντεταγμένα το κοινωνικό της συμβόλαιο ή να αφήσει τις ανισορροπίες να επιβάλουν αργότερα απότομες αλλαγές».
Για την Ελλάδα, η οποία έχει ήδη προχωρήσει σε επώδυνες προσαρμογές κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης, ο κ. Καραβίας διαβλέπει μια σημαντική ευκαιρία.
Όπως επισήμανε, η χώρα ξεχωρίζει θετικά στη σημερινή ευρωπαϊκή συγκυρία και μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη θέση για να ενισχύσει τον ενάρετο κύκλο της ανάπτυξης, να προσελκύσει περισσότερες παραγωγικές επενδύσεις και να διατηρήσει την οικονομία σε τροχιά μακροχρόνιας σύγκλισης και βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
