Επιτροπή Ανταγωνισμού: Τέσσερις προτάσεις για υψηλότερα επιτόκια καταθέσεων

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αναδεικνύει σημαντικά ζητήματα στην αγορά τραπεζικών καταθέσεων, όπως η υψηλή συγκέντρωση, η περιορισμένη μετακύλιση των αυξήσεων επιτοκίων της ΕΚΤ στις καταθέσεις και η χαμηλή κινητικότητα των καταθετών. 

Σύμφωνα με την τελική έκθεση της Επιτροπής, προτείνονται μέτρα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, όπως η είσοδος νέων παικτών στην αγορά, η δημιουργία κρατικών καταθετικών λογαριασμών στα πρότυπα της Γαλλίας, η ανάπτυξη προϊόντων με αποταμιευτικά χαρακτηριστικά και η διευκόλυνση των καταθετών στη σύγκριση και μεταφορά καταθέσεων μεταξύ τραπεζών.

Η έκθεση, που καλύπτει το διάστημα από το 2019 έως τις αρχές του 2025, επισημαίνει τη δεσπόζουσα θέση των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, οι οποίες συγκεντρώνουν πάνω από το 90% των καταθέσεων. Παράλληλα, εξετάζονται οι παράγοντες που επηρεάζουν τα επιτόκια και τις επιλογές των καταθετών, τονίζοντας ότι η ενίσχυση του ανταγωνισμού μπορεί να ωφελήσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, προσφέροντας περισσότερες επιλογές και υψηλότερες αποδόσεις.

Η κλαδική έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, λαμβάνοντας υπόψη τη δομή του εγχώριου τραπεζικού κλάδου και τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στόχος ήταν η διερεύνηση των συνθηκών ανταγωνισμού και η υποβολή προτάσεων για τη βελτίωση της αγοράς προς όφελος των καταθετών, τόσο ιδιωτών όσο και επιχειρήσεων.

Στο πλαίσιο της έρευνας, η Επιτροπή συνεργάστηκε με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, Μάρκο Ζαχαριάδη, και την εταιρεία Pro Rata για τη διεξαγωγή έρευνας καταναλωτών. Μετά τη δημοσίευση της Ενδιάμεσης Έκθεσης τον Δεκέμβριο του 2025 και τη δημόσια διαβούλευση που ακολούθησε, ενσωματώθηκαν τα σχόλια των ενδιαφερομένων στη τελική έκθεση.

Δομή αγοράς και συμπεριφορά καταθετών

Η έρευνα εξετάζει την εξέλιξη των καταθέσεων την περίοδο 2019-2024, αναλύοντας τις κατηγορίες καταθετικών προϊόντων, τις καταναλωτικές τάσεις και το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο. Επίσης, μελετά τη διαμόρφωση των επιτοκίων και τους παράγοντες που τα επηρεάζουν, όπως τα επιτόκια πολιτικής της ΕΚΤ, το επίπεδο εισοδήματος, η κεφαλαιακή επάρκεια και ο πιστωτικός κίνδυνος.

Στον χρηματοπιστωτικό τομέα κυριαρχούν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες (Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, Alpha Bank, Eurobank), με πάνω από το 90% των καταθέσεων. Οι καταθέτες επιλέγουν κυρίως την ίδια τράπεζα για νέα προϊόντα, γεγονός που υποδηλώνει υψηλό βαθμό πίστης και χαμηλή κινητικότητα.

Βασικές προτάσεις της έκθεσης

Η Τελική Έκθεση προτείνει τέσσερις βασικούς άξονες δράσης:

1. Ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω νέας εισόδου/επέκτασης: Η είσοδος νέων ανταγωνιστών εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τα προσφερόμενα επιτόκια και θα ωθήσει τις συστημικές τράπεζες να βελτιώσουν τις αποδόσεις, προς όφελος των καταθετών.
2. Δημιουργία κρατικών λογαριασμών: Προτείνεται η υιοθέτηση λογαριασμών στα πρότυπα του γαλλικού Livret A, με επιτόκια καθορισμένα από το κράτος και δυνατότητα ελεύθερης ανάληψης, ώστε να πιεστούν τα επιτόκια καταθέσεων προς τα πάνω.
3. Καταθετικά προϊόντα με γνήσια αποταμιευτικά χαρακτηριστικά: Η ανάπτυξη προϊόντων με προνομιακά επιτόκια για όσους διατηρούν τα χρήματά τους για μεγαλύτερο διάστημα, προσφέρει κίνητρα για αποταμίευση και ενισχύει τη ρευστότητα των τραπεζών.
4. Ενίσχυση κινητικότητας καταθετών: Η διευκόλυνση της σύγκρισης επιτοκίων και η μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων θα ενισχύσουν τον ανταγωνισμό. Προτείνεται η παροχή συγκριτικών στοιχείων στις ιστοσελίδες των τραπεζών και η ενίσχυση της ενημέρωσης από ενώσεις καταναλωτών.

Επιπλέον, η δυνατότητα φορητότητας αριθμού λογαριασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα μπορούσε να αυξήσει την ευελιξία και τις επιλογές για τους καταθέτες.