Η ζωή στο Ιράν, μια χώρα συχνά απρόσιτη για τον διεθνή Τύπο και τους ταξιδιώτες, αποκαλύπτεται μέσα από τη λογοτεχνία. Πλήθος μυθιστορημάτων, βιβλίων μαρτυριών και κόμικ επιχειρούν να περιγράψουν την καθημερινότητα στην Ισλαμική Δημοκρατία, πέρα από τα καθιερωμένα κλισέ.
«Το Ιράν δεν είναι μια χώρα εύκολη να την καταλάβει κανείς», παραδέχεται ο Πέντρο Καντιβάρ (Pedro Kadivar), ιρανός συγγραφέας εξόριστος στην Ευρώπη. «Όταν οι άνθρωποι μου κάνουν ερωτήσεις για το Ιράν, πρέπει πρώτα να αποδομήσω στρώμα το στρώμα τα κλισέ που έχουν για τη χώρα αυτή», σημειώνει ο συγγραφέας του βιβλίου «Τελευταία χρονιά στην πατρίδα» (Gallimard).
Ο Καντιβάρ ανήκει στη γενιά των συγγραφέων ιρανικής καταγωγής που αφηγούνται τη ζωή τους πριν από την εξορία ή τοποθετούν τις ιστορίες τους στο σημερινό Ιράν. Μεγάλη επιτυχία έχουν γνωρίσει δημιουργοί όπως η Μαργιάν Σατράπι (Marjane Satrapi) με το κόμικ «Persepolis», η Αζάρ Ναφίσι (Azar Nafisi) με το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» και η δημοσιογράφος Ντελφίν Μινουί (Delphine Minoui) με τα βιβλία «Σου γράφω από την Τεχεράνη» και «Badjens».
Οι αφηγήσεις αυτές συνομιλούν με το έργο μεγάλων ιρανών κινηματογραφιστών, όπως οι Τζαφάρ Παναχί, Μοχάμαντ Ρασούλοφ και Ασγάρ Φαρχάντι (Jafar Panahi, Mohammad Rasoulof, Asghar Farhadi), που αψηφούν τις αρχές για να αποτυπώσουν την πραγματικότητα της χώρας τους.
«Ήμουν πολύ χαρούμενος όταν βγήκε το Persepolis, διότι τα βιώματα της Μαργιάν Σατράπι ήταν πολύ κοντά στα δικά μου και το βιβλίο της διέλυε τα κλισέ», δηλώνει ο Καντιβάρ.
Ανάμεσα στα στερεότυπα που επιχειρούν να καταρρίψουν οι συγγραφείς είναι αυτό ενός Ιράν «θλιβερού και επικίνδυνου ερειπίου». Η Λυσί Αζεμά (Lucie Azema), Γαλλίδα που έχει ζήσει στην Τεχεράνη, στο βιβλίο της «Μία εποχή στην Τεχεράνη» αναδεικνύει τη ζωντάνια των παραδόσεων, τη δύναμη των κοινωνικών δεσμών και την επινοητικότητα του ιρανικού λαού, που αντιστέκεται στην κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η σκοτεινή όψη της καθημερινότητας
Η συγγραφέας Σαντόρτ Τζαβάν (Chahdortt Djavann), γεννημένη στο Ιράν το 1967, δίνει μια πιο σκοτεινή εικόνα στο έργο της «Un violeur attentionné et délicat» (Grasset). Μέσα από την εξομολόγηση ενός δικαστή καταδικασμένου σε ισόβια, περιγράφει πώς η συμμόρφωση στους κανόνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας μπορεί να οδηγήσει στην προσωπική πτώση.
«Υπάρχει άνθρωπος στην χώρα αυτή που είχε μία κανονική ζωή υπό την ισλαμική εξουσία;», αναρωτιέται η συγγραφέας, περιγράφοντας την παράνοια που προκαλεί ο διαρκής φόβος παρακολούθησης. «Σε όλες τις ιρανικές οικογένειες υπήρχε τουλάχιστον ένας που είχε συμβιβαστεί, είχε γίνει καταδότης και κατασκόπευε για το καθεστώς», γράφει η Τζαβάν, η οποία ζει σήμερα στη Γαλλία.
Ο Πέντρο Καντιβάρ, περιγράφοντας την παιδική του ηλικία κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, σημειώνει ότι «το κρύψιμο και η αυτολογοκρισία απαιτούν συνεχή και εξαντλητική προσπάθεια» και πως «η ίδια η φιλία είναι διάτρητη από υποψίες».
Ωστόσο, θεωρεί τον εαυτό του τυχερό που γεννήθηκε στο Ιράν, «μία χώρα με απέραντο πολιτισμικό πλούτο» και «εκ παραδόσεως ανοικτή σε άλλες επιρροές, κυρίως δυτικές». «Το καθεστώς δεν είναι σε καμία περίπτωση αντιπροσωπευτικό του λαού», προσθέτει, υπογραμμίζοντας πως «η κοινωνία των πολιτών αντιστέκεται παρά ταύτα εδώ και περίπου 50 χρόνια».
Η φωνή της νέας γενιάς
Το τίμημα της αντίστασης αποτυπώνεται και στην ιστορία του ράπερ Τουμάζ Σαλεχί (Toomaj Salehi), κεντρικού προσώπου στο βιβλίο «Μία φωνή για την ελευθερία» της Μπαχαρέχ Ακράμι (Bahareh Akrami). Ο 30χρονος καλλιτέχνης συνελήφθη τον Οκτώβριο του 2022 επειδή στήριξε δημόσια τις διαδηλώσεις που πυροδότησε ο θάνατος της 22χρονης Μάχσα Αμίνι.
«Έβαλε λέξεις σε αυτό που πολλοί ζουν στη σιωπή: την καταστολή, τον φόβο, την αδικία... Και το πλήρωσε ακριβά: φυλακή, βασανιστήρια, απειλές, καταδίκη σε θάνατο», αναφέρει η Ακράμι. Ο Τουμάζ Σαλεχί απελευθερώθηκε στα τέλη του 2024 και τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησε νέο κομμάτι με τίτλο «Είμαστε ακόμα ζωντανοί».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
