Alpha Bank: Θετικές οι προοπτικές διαθέσιμου εισοδήματος για τα νοικοκυριά

Σύμφωνα με την εβδομαδιαία οικονομική ανάλυση της Alpha Bank, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για το διαθέσιμο εισόδημα και τη περιουσιακή θέση των ελληνικών νοικοκυριών παραμένουν ευνοϊκές. Η ανάλυση επισημαίνει ότι η θετική αυτή δυναμική στηρίζεται σε σειρά φορολογικών και εισοδηματικών παρεμβάσεων, όπως η αναμόρφωση της φορολογικής κλίμακας υπέρ των νέων και των οικογενειών, η ενίσχυση των συνταξιούχων, οι αυξήσεις μισθών στο δημόσιο και η άνοδος του κατώτατου μισθού.

Επιπλέον, η επενδυτική δυναμική που προκύπτει από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του Εθνικού Αναπτυξιακού Προγράμματος και άλλων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών ενισχύει περαιτέρω τις προοπτικές. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να ενισχύσουν την οικονομική δραστηριότητα, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την παραγωγικότητα, οδηγώντας σε περαιτέρω αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και βελτίωση της περιουσιακής θέσης των νοικοκυριών. Παράλληλα, η διατήρηση δημοσιονομικού χώρου προσφέρει τη δυνατότητα λήψης στοχευμένων μέτρων στήριξης σε περιόδους εξωγενών διαταραχών, όπως οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.

Η οικονομική θέση των νοικοκυριών καθορίζεται τόσο από το διαθέσιμο εισόδημα, που επηρεάζει την κατανάλωση και την αποταμίευση, όσο και από τον πλούτο που αντικατοπτρίζει τη συνολική οικονομική ευρωστία. Τα τελευταία δύο χρόνια σημειώθηκε βελτίωση και στα δύο μεγέθη, με το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα να αυξάνεται λόγω της ενίσχυσης της απασχόλησης και της οικονομικής δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, η αξία του ακαθάριστου πλούτου των νοικοκυριών αυξήθηκε ταχύτερα, αντανακλώντας την άνοδο τόσο του χρηματοοικονομικού όσο και του μη χρηματοοικονομικού πλούτου. Σημαντική συμβολή στην εξέλιξη αυτή είχαν η γενικότερη βελτίωση των μακροοικονομικών συνθηκών, η ισχυρή επίδοση του τουρισμού, η ενίσχυση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας μετά την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας και η άνοδος της χρηματιστηριακής αγοράς. Παρά τη βελτίωση, η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί ως προς το διαθέσιμο εισόδημα σε σύγκριση με τις χώρες της Ευρωζώνης, διατηρώντας ωστόσο ευνοϊκότερη εικόνα ως προς τον πλούτο.

Το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών στην Ελλάδα παραμένει σε ανοδική πορεία τα τελευταία δύο χρόνια, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης περίπου 5%. Η τάση αυτή συνεχίστηκε και το πρώτο τρίμηνο του 2026, σημειώνοντας άνοδο 3,2% σε ετήσια βάση. Η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος ξεπέρασε τον μέσο ετήσιο πληθωρισμό της ίδιας περιόδου, υποστηρίζοντας τη σταδιακή ανάκτηση μέρους των πραγματικών εισοδηματικών απωλειών της διετίας 2022-2023. Ωστόσο, η αποταμίευση παρέμεινε αρνητική, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση υπερέβη το διαθέσιμο εισόδημα, γεγονός που υποδηλώνει χρηματοδότηση δαπανών μέσω αποταμιεύσεων της πανδημίας και τραπεζικού δανεισμού. Ο δωδεκάμηνος ρυθμός μεταβολής των καταναλωτικών δανείων ανήλθε σε 6,9% τον Ιούνιο. Επιπλέον, η αύξηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων ενισχύει το αίσθημα οικονομικής ασφάλειας και μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο της κατανάλωσης.

Η άνοδος της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης αποτέλεσε βασικό παράγοντα ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Η αύξηση των εισοδημάτων τη διετία 2024-2025 προήλθε κυρίως από αμοιβές εξαρτημένης εργασίας και δευτερευόντως από το πλεόνασμα/μικτό εισόδημα αυτοαπασχολούμενων και ατομικών επιχειρήσεων. Οι δύο αυτές κατηγορίες σημείωσαν άνοδο το πρώτο τρίμηνο του 2026 κατά 4,3% και 6% αντίστοιχα. Το εισόδημα περιουσίας συνέβαλε θετικά, αν και σε μικρότερο βαθμό, ενώ η αρνητική συμβολή των άμεσων φόρων περιόρισε την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, αν και σχετίζεται θετικά με το συνολικό επίπεδο εισοδημάτων.

Η αξία του πλούτου των νοικοκυριών στην Ελλάδα αυξάνεται έντονα από τα μέσα του 2022, με επιτάχυνση τα τελευταία δύο χρόνια. Η αύξηση αυτή οφείλεται τόσο στην ανατίμηση των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων όσο και στη δημιουργία νέου πλούτου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η αξία του ακαθάριστου πλούτου των νοικοκυριών υπερέβη το 1 τρισ. ευρώ το τέταρτο τρίμηνο του 2025, σημειώνοντας σωρευτική αύξηση 19% ή 161 δισ. ευρώ τη διετία 2024-2025.

Ανάμεσα στις υποκατηγορίες χρηματοοικονομικού πλούτου, τα αμοιβαία/επενδυτικά κεφάλαια υπερδιπλασίασαν την αξία τους σε δύο χρόνια. Ακολούθησαν ο χρηματοοικονομικός επιχειρηματικός πλούτος και οι εισηγμένες μετοχές, ενώ έπονται τα ομόλογα, οι ασφάλειες ζωής και οι καταθέσεις. Στον μη χρηματοοικονομικό πλούτο, η αξία των ακινήτων αυξήθηκε κατά 16% και του επιχειρηματικού πλούτου κατά 13%. Η αναλογία χρηματοοικονομικού προς μη χρηματοοικονομικό πλούτο αυξήθηκε, φτάνοντας το 37% του συνολικού πλούτου στο τέλος του 2025 από 26% το 2018.

Η θέση της Ελλάδας μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης όσον αφορά το διαθέσιμο εισόδημα και τον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών παρουσιάζει ενδιαφέρον. Με βάση το προσαρμοσμένο ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο και τη διάμεσο του καθαρού πλούτου, η Ελλάδα κατατάσσεται 15η στους 19 της Ευρωζώνης ως προς τον πλούτο (διάμεσος περίπου 118 χιλιάδες ευρώ), ενώ βρίσκεται μπροστά από χώρες όπως η Κροατία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Εσθονία. Το Λουξεμβούργο καταλαμβάνει την πρώτη θέση, ακολουθούμενο από τη Μάλτα, την Ιρλανδία και το Βέλγιο.

Όσον αφορά το προσαρμοσμένο ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο, η Ελλάδα βρισκόταν στην προτελευταία θέση το 2024, ξεπερνώντας μόνο τη Λετονία. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τη Βουλγαρία για το ίδιο έτος, αν και το 2022 είχε χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα από την Ελλάδα.

Η καλύτερη θέση της Ελλάδας ως προς τη διάμεσο του καθαρού πλούτου σε σύγκριση με το διαθέσιμο εισόδημα αντανακλά τη μεγάλη βαρύτητα της ακίνητης περιουσίας στον πλούτο των νοικοκυριών. Αυτό σχετίζεται τόσο με την άνοδο της αξίας των ακινήτων τα τελευταία χρόνια και την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, όσο και με τη διαγενεακή μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.