Στο επίκεντρο της διήμερης Συνόδου Κορυφής της ΕΕ, που ξεκινά σήμερα στις Βρυξέλλες, βρίσκονται η ενεργειακή κρίση, τα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, ο νέος επταετής προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034, καθώς και η στήριξη προς την Ουκρανία. Οι συζητήσεις διεξάγονται σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον, με τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή να επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Κύριο θέμα της Συνόδου αποτελεί η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, με έμφαση στην αντιμετώπιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να λάβουν άμεσα μέτρα για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα αναζητούν μακροπρόθεσμες λύσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, σε επιστολή του προς τους ηγέτες, ζητά «άμεση δράση» και τονίζει την ανάγκη για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, διατηρώντας την κατεύθυνση της ενεργειακής απεξάρτησης της Ευρώπης. Όπως επισημαίνει ευρωπαίος αξιωματούχος, «δεν υπάρχει μία μαγική λύση» για την άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν καταναλωτές και επιχειρήσεις, με τις προτάσεις να εξετάζονται ώστε να διασφαλιστεί η απαραίτητη συναίνεση.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών (windfall tax), που υποστηρίζουν χώρες όπως η Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Αυστρία και Πορτογαλία. Ελλάδα και Ιταλία ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας για τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης, ενώ εξετάζονται και φορολογικές παρεμβάσεις όπως η μείωση του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Η Ιταλία και η Τσεχία έχουν ζητήσει επίσης προσωρινές αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει την ανάγκη «δημοσιονομικής σύνεσης» για να αποφευχθούν πιέσεις στα δημόσια οικονομικά, ενώ εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την πανευρωπαϊκή φορολόγηση των έκτακτων κερδών, αφήνοντας στα κράτη-μέλη την τελική απόφαση. Έχει συμφωνηθεί η σύσταση ομάδας εργασίας για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την υποστήριξη των εθνικών αρχών.
Σύμφωνα με το σχέδιο συμπερασμάτων, οι ηγέτες καλούν την Επιτροπή να εξετάσει περαιτέρω παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας, με την τελική διατύπωση να εξαρτάται από την εξέλιξη των συζητήσεων. Επίσης, αναμένεται να χαιρετίσουν προτάσεις για την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων και την ανάπτυξη μέτρων που θα βελτιώσουν τη δυναμικότητα των διυλιστηρίων και θα ενισχύσουν την ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης. Περιλαμβάνεται και η πρόταση για αναβολή κατά ένα έτος συγκεκριμένων υποχρεώσεων στον κανονισμό για το μεθάνιο, ώστε να διευκολυνθούν οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προκλήσεις
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης με καθαρή ενέργεια και εκσυγχρονισμένα δίκτυα θεωρείται βασικός στόχος για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τον περιορισμό του κόστους. Ενόψει της αναθεώρησης του ETS, οι ηγέτες θα ζητήσουν διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Συζητήσεις για τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ
Η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ (2028-2034) βασίζεται στη συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας, που προβλέπει περικοπές περίπου 8% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, διαμορφώνοντας τον συνολικό προϋπολογισμό σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ σε τιμές 2025.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών. Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν περαιτέρω περικοπές, ενώ οι «Φίλοι της Συνοχής», όπως η Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία, επιμένουν στη διατήρηση της χρηματοδότησης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει ανησυχία για τις προτεινόμενες περικοπές, ενώ η Γαλλία ζητεί έναν φιλόδοξο προϋπολογισμό με επαρκή χρηματοδότηση για κοινές πολιτικές. Καθοριστικής σημασίας θεωρείται η εξεύρεση συμβιβασμού για τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή νέες πηγές εσόδων για τον προϋπολογισμό.
Η σημερινή συζήτηση αποτελεί το πρώτο βήμα των διαπραγματεύσεων, με έντονες διαφωνίες για το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού. Παρά τις προσπάθειες για συμφωνία έως το τέλος του έτους, ορισμένα κράτη αμφισβητούν το χρονοδιάγραμμα.
Μετά τη σημερινή συνάντηση, τις διαπραγματεύσεις θα συνεχίσει ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, με στόχο την ολοκλήρωση πριν τα Χριστούγεννα, ώστε να αποφευχθεί η παράταση της διαδικασίας σε μια χρονιά με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, όπως οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία.
Στήριξη στην Ουκρανία και ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα
Τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, οι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία, με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να ενημερώνει για τις ανάγκες της χώρας, εν μέσω συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων. Οι «27» θα επαναλάβουν τη δέσμευση για ενίσχυση της πίεσης στη Ρωσία και θα εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας για το ντίζελ, που χαρακτηρίζεται ως «λυπηρή».
Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία τη διετία 2026-2027, με 60 δισ. ευρώ για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση. Παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να δηλώνει προσηλωμένο στην κάλυψη των αναγκών της Ουκρανίας και να αναμένει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Επιτροπή και το ΔΝΤ.
Στην ατζέντα περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας, με έμφαση στην αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών της Ρωσίας και στη βελτίωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών.
Μετανάστευση και περιφερειακές εξελίξεις
Το θέμα της μετανάστευσης θα τεθεί τη δεύτερη ημέρα, με έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση των επιστροφών και την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Η πρόεδρος της Επιτροπής έχει αναδείξει την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διαχείρισης της μετανάστευσης, μεταξύ άλλων μέσω ενός νέου πλαισίου αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, που προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση συνόρων και διαδικασιών ασύλου.
Παράλληλα, οι ηγέτες θα συζητήσουν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Τέλος, κατά το δείπνο εργασίας της πρώτης ημέρας, θα συζητηθούν η διεύρυνση της ΕΕ και οι αναγκαίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με ειδική αναφορά στην πορεία ένταξης του Μαυροβουνίου.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
