Την περιορισμένη δυνατότητα της Αθήνας να επηρεάσει τις εξελίξεις στην Ανατολική Λιβύη ανέδειξε η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της βορειοαφρικανικής χώρας.
Η αναδιάταξη των περιφερειακών ισορροπιών, στη σκιά του πολέμου στον Κόλπο, ενισχύει τη διπλωματική θέση της Άγκυρας, ενώ η Αθήνα επιχειρεί να περιορίσει τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου, αξιοποιώντας κυρίως τις σχέσεις της με την Αίγυπτο και το Ισραήλ.
Τι γνώριζε η Αθήνα
Γνώριζε η Αθήνα ότι επέκειτο η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, κάτι που πραγματοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου;
Κατά πάσα πιθανότητα, ναι.
Ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι οι ερχόμενες εξελίξεις, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες του Business Daily, ήταν σε γνώση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ - EEAS) από τις αρχές Οκτωβρίου.
Σημειωτέον ότι πρέσβης της ΕΕ στη Λιβύη, με έδρα την Τρίπολη, έχει αναλάβει ο έμπειρος διπλωμάτης Αλέξης Κωνσταντόπουλος.
Στις 15 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα ο τρίτος γύρος πολιτικών διαβουλεύσεων Ελλάδας και Αιγύπτου για τη Λιβύη, με επίκεντρο, μεταξύ άλλων, το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στις 6 Οκτωβρίου είχε, επίσης, αντικατασταθεί από την προεδρία της λιβυκής Βουλής, έπειτα από 12 χρόνια, ο Ακίλα Σάλεχ, στενός συνομιλητής της Αθήνας και έντονος πολέμιος του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Αθήνα, μέχρι και την επικύρωση του μνημονίου, επιχείρησε -όπως έγραψε και το Middle East Eye- να αποτρέψει την εξέλιξη μέσω της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ισραήλ.
Ωστόσο, αυτό που πέτυχε τον Ιούνιο του 2025, αποτρέποντας την επικύρωση την τελευταία στιγμή, δεν ήταν πλέον εφικτό.
Η Αθήνα δεν κατάφερε να διαμορφώσει επαρκή διπλωματικά αντίβαρα στη σταδιακή προσέγγιση της Ανατολικής Λιβύης, που βρίσκεται υπό την επιρροή του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και της οικογένειάς του, με την Άγκυρα.
Η εκπαίδευση στελεχών της λιβυκής ακτοφυλακής δεν αποδείχθηκε επαρκές διαπραγματευτικό χαρτί για την αποτροπή της επικύρωσης.
Το αιγυπτιακό χαρτί
Και τώρα; Η Ελλάδα αναζητά ισχυρή απάντηση μέσω της Αιγύπτου, όπως και μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Νοέμβριο του 2019. Στην επικοινωνία που είχαν οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις με στόχο τη γεωγραφική επέκταση της διμερούς συμφωνίας ΑΟΖ «σε πλήρη συμμόρφωση με το Διεθνές Δίκαιο και την UNCLOS».
Στις 6 Αυγούστου 2020, Αθήνα και Κάιρο υπέγραψαν την τμηματική οριοθέτηση της ΑΟΖ τους, προκειμένου να ακυρώσουν εμπράκτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση εκτείνεται από τον 26ο έως τον 28ο μεσημβρινό, δηλαδή ξεκινά από την ανατολική Κρήτη (στο ύψος της Σητείας) και φτάνει έως το μέσον της Ρόδου.
Οι διαπραγματεύσεις τότε ήταν δύσκολες. Η αιγυπτιακή πλευρά δεν ήθελε να πάει ανατολικότερα, για να μην προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Η επέκταση έως τον 28ο μεσημβρινό, που τελικά αποδέχθηκε, είχε ως αντιστάθμισμα την αποδοχή από την Αθήνα ορισμένων αιτημάτων του Καΐρου, όπως η μειωμένη επήρεια σημαντικών ελληνικών νησιών.
Δεν είναι γνωστό εάν Αθήνα και Κάιρο προτίθενται να επεκτείνουν την ΑΟΖ τους προς δυσμάς (Λιβύη), προς ανατολάς (Τουρκία) ή ακόμα και στις δύο πλευρές.
Η διατήρηση ανοιχτών διαύλων του Καΐρου με την Άγκυρα, πάντως, δείχνει ότι η αιγυπτιακή πολιτική δεν ταυτίζεται με την ελληνική σε όλα τα περιφερειακά ζητήματα.
Την επομένη της συνομιλίας του με τον κ. Γεραπετρίτη, ο κ. Αμπντελάτι μετείχε στη συνάντηση οκτώ ΥΠΕΞ (Τουρκία, Αίγυπτος, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο), που διοργάνωσε η τουρκική διπλωματία στην Κωνσταντινούπολη για περιφερειακά ζητήματα, όπως ο πόλεμος στον Κόλπο, η Μαύρη Θάλασσα και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην ευρύτερη περιοχή.
Κατά τη συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, ο κ. Αμπντελάτι επανέλαβε την κατηγορηματική απόρριψη της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από πλευράς Αιγύπτου.
Ο κ. Φιντάν, αφού εξέφρασε την κατανόησή του για τις αιγυπτιακές ανησυχίες, υπογράμμισε την ανάγκη για συνέχιση των διμερών διαβουλεύσεων.
Μάλιστα, ο Τούρκος ΥΠΕΞ πρότεινε συνομιλίες μεταξύ Τουρκίας, Ιταλίας, Αιγύπτου και Λιβύης (αλλά όχι της Ελλάδας, που βρίσκεται γεωγραφικά ακριβώς στη μέση) για τα ζητήματα που αφορούν την υφαλοκρηπίδα.
12 ναυτικά μίλια
Στη φαρέτρα της Αθήνας βρίσκεται και η δυνατότητα επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικά της Κρήτης. Ο κ. Γεραπετρίτης χαρακτήρισε μια τέτοια αντίδραση από πλευράς Αθήνας «σπασμωδική».
Αρμόδιοι αξιωματούχοι υπογράμμιζαν στο Business Daily ότι η κατάλληλη χρονική στιγμή για την επέκταση ήταν το 2021.
Οι ίδιες πηγές πρόσθεταν ότι η προετοιμασία έχει ολοκληρωθεί και ότι απαιτείται πολιτική βούληση· τόσο για την υλοποίησή της όσο και για τη στήριξή της απέναντι σε πιθανή τουρκική αντίδραση στο πεδίο.
Η Αθήνα δεν θα ήθελε σε καμία περίπτωση να δημιουργηθούν επιπλοκές στις επικείμενες έρευνες υδρογονανθράκων της Chevron στα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, τα οποία Τουρκία και Λιβύη θεωρούν ότι επικαλύπτονται από το μνημόνιο.
Διπλωματικός μαραθώνιος
Σε διπλωματικό επίπεδο, η Αθήνα έσπευσε να ενημερώσει επισήμως εταίρους και συμμάχους για την εξέλιξη, εισπράττοντας τη (ρητορική) υποστήριξη της ΕΕ, διά στόματος της ύπατης εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας.
Μένει να φανεί αν η Αθήνα θα θέσει το ζήτημα των κυρώσεων κατά Λιβύης και Τουρκίας, όπως ζητά η αξιωματική αντιπολίτευση. Και αυτό, ενώ η ΕΕ είναι στη «γραμμή» συνεννόησης με τη Λιβύη, προκειμένου αυτή να συγκρατεί τους παράνομους μετανάστες στο έδαφός της, πρώτη στάση των οποίων είναι η Κρήτη.
Διαφορετική στάση από την ΕΕ τήρησε η Ουάσιγκτον.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ όχι μόνο δεν καταδίκασε την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά ενθάρρυνε Αθήνα και Άγκυρα σε διάλογο, σημειώνοντας ότι «η επίλυση των ζητημάτων που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».
Η στάση της Ουάσιγκτον, που προκάλεσε μεγάλη δυσφορία στην Αθήνα, καθώς έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στη χώρα μας, φαίνεται να συνδέεται και με την επιθυμία των ΗΠΑ να μεσολαβήσει η Τουρκία για μια συμφωνία ανάμεσα στις αντίπαλες κυβερνήσεις Τρίπολης και Βεγγάζης.
Μια συμφωνία που προβλέπει ενοποίηση θεσμών, όπως οι ένοπλες δυνάμεις, και διεξαγωγή εκλογών.
Επιστολή στον ΟΗΕ
Η Αθήνα απέστειλε επιστολή στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ο κ. Γεραπετρίτης βρίσκεται αυτές τις ημέρες στη Νέα Υόρκη και εκτιμάται ότι θα έχει επιπλέον επαφές για το θέμα.
Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει το Business Daily, στην ελληνική επιστολή παρατίθενται όλες οι σχετικές επιστολές της Ελλάδας προς τον ΟΗΕ για το λιβυκό, ενώ υπογραμμίζεται, μεταξύ άλλων, ότι:
- Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, άρα ούτε κοινά θαλάσσια όρια. Καθώς ανάμεσά τους βρίσκονται ελληνικά νησιά (Κρήτη, Δωδεκάνησα), το μνημόνιο ξαναγράφει τη γεωγραφία, κάτι που αντιβαίνει στην UNCLOS.
- Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι κενό και άνευ περιεχομένου και, ως εκ τούτου, ούτε η επικύρωσή του παράγει έννομα αποτελέσματα.
- Η Ελλάδα διατηρεί τα δικαιώματά της, καθώς και τη δέσμευσή της να επιλύει τα ζητήματα οριοθέτησης με καλή πίστη, με ειρηνικά μέσα και σύμφωνα με την UNCLOS, όπως έδειξε με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Όσον αφορά το τελευταίο, πηγές του υπουργείου Εξωτερικών σημείωναν ότι, υπό το τρέχον κλίμα, είναι δύσκολο και μάλλον άνευ αντικειμένου να πραγματοποιηθεί ο τέταρτος γύρος των τεχνικών συνομιλιών Ελλάδας–Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Βολές SPIKE και ισραηλινή καταδίκη
Το Ισραήλ καταδίκασε με ανακοίνωσή του την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Παράλληλα, την περασμένη Τετάρτη (21 Οκτωβρίου), διεξήχθησαν βολές αποδοχής των κατευθυνόμενων βλημάτων (Κ/Β) SPIKE NLOS και ER στην ευρύτερη περιοχή του Βόρειου Κρητικού Πελάγους, παρουσία του αρχηγού ΓΕΕΘΑ, στρατηγού Δημήτριου Χούπη, και του αρχηγού του ισραηλινού Πολεμικού Ναυτικού, αντιναυάρχου Εγιάλ Χαρέλ.
Υπό αυτό το πρίσμα, και ενώ οι τουρκικές παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου βαίνουν αυξανόμενες, αναμένεται τις επόμενες ημέρες η έκδοση της NAVTEX που θα σηματοδοτήσει την επανέναρξη των ερευνών βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου από το γαλλικής σημαίας πλοίο Abeille Marengo.
Κίνηση που, σύμφωνα με έμπειρους παρατηρητές, αναμένεται να αποτελέσει νέο τεστ στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, δεδομένων των τουρκικών ενστάσεων για έρευνες σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
