H παραγωγή των ΑΠΕ αυξάνεται, η μεγάλη εξάρτηση από το φυσικό αέριο παραμένει

Παρά το «άλμα» των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, με την εγκατεστημένη ισχύ τους να ξεπερνά πλέον τα 19 GW και τη συμμετοχή τους στο ενεργειακό μείγμα να υπερβαίνει ορισμένες ημέρες ακόμη και το 50%, η χώρα μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη «μέγγενη» του φυσικού αερίου, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ηλεκτροπαραγωγή.

Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στη μεγάλη ψαλίδα που έχει ανοίξει ανάμεσα στη ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ, και ιδιαίτερα των φωτοβολταϊκών, και στην αποθήκευση ενέργειας, η οποία μόλις τον περασμένο Απρίλιο άρχισε να αποκτά παρουσία στην ελληνική αγορά αγορά.

Με τις μονάδες αποθήκευσης να βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και τη συμβολή τους στον περιορισμό των περικοπών πράσινης ενέργειας να παραμένει μικρή, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να αποτελεί ένα ακριβό αλλά αναγκαίο στήριγμα του ηλεκτρικού συστήματος.

Αυτή η εξάρτηση, όμως, αφήνει τη χώρα μας εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών, ειδικά σε περιόδους έντονης αστάθειας, όπως αυτή που διανύουμε, όπου η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει βάλει «φωτιά» στην αγορά φυσικού αερίου, με τις τιμές να έχουν εκτιναχθεί πάνω από 90% τους τελευταίους έξι μήνες.

Η αποθήκευση μπήκε στο παιχνίδι αλλά ακόμη δεν φτάνει

Η εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ είχε φτάσει στα τέλη Σεπτεμβρίου στα 19,9 GW, από περίπου 17,2 GW στο τέλος του 2025. Από αυτά, τα 13,6 GW αντιστοιχούσαν σε φωτοβολταϊκά και τα 6,295 GW σε αιολικά, έναντι 11,5 GW και 5,695 GW, αντίστοιχα, στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς.

Ωστόσο, η εντυπωσιακή αυτή ανάπτυξη έχει ως αποτέλεσμα ολοένα αυξανόμενες περικοπές πράσινης ενέργειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο εννεάμηνο του 2026 οι περικοπές έφτασαν τις 2.063 GWh, αυξημένες κατά 15,6% σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2025.

Την ίδια ώρα, η αποθήκευση δεν κατάφερε να ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό ανάπτυξης, καθώς έπειτα από χρόνια καθυστερήσεων, οι πρώτες μπαταρίες μπήκαν στην αγορά τον Απρίλιο, με την εγκατεστημένη ισχύ των μονάδων να έχει φτάσει μόλις τα 700 MW.

Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, η ισχύς αυτή αναμένεται να προσεγγίσει το 1 GW έως το τέλος του 2026, να αυξηθεί στα 1,5 GW στα μέσα του 2027 και να φτάσει τα 3 GW έως το 2028. Εάν η αποθήκευση είχε μπει νωρίτερα στην εξίσωση, σημαντικό μέρος της πράσινης ενέργειας που σήμερα πάει χαμένο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί τις ώρες αιχμής.

Έτσι, θα περιοριζόταν η ανάγκη επιστράτευσης των ακριβών μονάδων φυσικού αερίου και, κατ' επέκταση, οι πιέσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του The Green Tank, αθροιστικά από τον Απρίλιο, που τέθηκαν σε λειτουργία οι πρώτες μπαταρίες έως και τον Σεπτέμβριο, απορρόφησαν 178.2 GWh, εκ των οποίων οι 62 GWh σε ώρες χωρίς περικοπές ΑΠΕ, ενώ απέδωσαν στο σύστημα 155.2 GWh.

Ως εκ τούτου, απέτρεψαν το  5,3% των συνολικών περικοπών αυτής της περιόδου, ποσοστό που δείχνει ότι οι μπαταρίες παρότι έχουν αρχίσει να αποδίδουν, η ανάπτυξή τους εξακολουθεί να υπολείπεται κατά πολύ των αναγκών του συστήματος.

Και όπως σημειώνει η ανάλυση, «παρά τη συνεχιζόμενη πρόοδο που παρατηρείται από τον Ιούλιο, τα στοιχεία αναδεικνύουν την ανάγκη επιτάχυνσης της εγκατάστασης συστημάτων αποθήκευσης».

Ράλι δίχως φρένο στο φυσικό αέριο -Στα ύψη η χονδρική ρεύματος

Την ώρα που η αποθήκευση προσπαθεί να βρει τα πατήματά της, το φυσικό αέριο συνεχίζει το ξέφρενο ράλι του στις διεθνείς αγορές και μάλιστα τις τελευταίες ημέρες η τιμή του έχει σπάσει επανειλημμένα το φράγμα των 100 ευρώ/MWh.

Με τις μονάδες φυσικού αερίου να καλούνται να καλύψουν σημαντικό μέρος της ζήτησης τις ώρες αιχμής, το αυξημένο κόστος καυσίμου περνά στη χονδρεμπορική αγορά ρεύματος, ασκώντας ισχυρές ανοδικές πιέσεις στις τιμές.

Ενδεικτικά, ο Οκτώβριος έκλεισε με μέση χονδρεμπορική τιμή στα 197,07 ευρώ/MWh, καταγράφοντας άλμα 26% σε σχέση με τον Σεπτέμβριο, εξέλιξη που άνοιξε τον δρόμο για αυξήσεις στα «πράσινα» τιμολόγια, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους καταναλωτές.

Επιθετικά ωστόσο κινείται και ο νέος μήνας, με την χονδρεμπορική τιμή να εκτοξεύεται στις 2 Νοεμβρίου στα 312,72 ευρώ/MWh, με το ακριβό φυσικό αέριο να κυριαρχεί στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, καταλαμβάνοντας μερίδιο 48,7%, περιορίζοντας τις ΑΠΕ στο 35,21%.

Και παρότι η τιμή του έχει υποχωρήσει τις τελευταίες ημέρες κοντά στα 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η χονδρική ρεύματος για σήμερα κινείται πάνω από τα 280 ευρώ/MWh.

Η Ευρώπη μειώνει την εξάρτηση, η Ελλάδα δεν ακολουθεί

Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA), η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά την περίοδο 2021-2024 μειώθηκε κατά περίπου 20%, νούμερο που μεταφράζεται σε περίπου 80 δισ. κυβικά μέτρα.

Την ίδια περίοδο, ωστόσο, στη χώρα μας, σύμφωνα με αναλύσεις του The Green Tank, οι οποίες βασίζονται στα επίσημα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, η αντίστοιχη μείωση περιορίστηκε σε μόλις 5,4%.

Ειδικότερα, η εγχώρια κατανάλωση φυσικού αερίου διαμορφώθηκε στις 69,96 TWh το 2021, υποχώρησε στις 56,64 TWh το 2022 και μειώθηκε περαιτέρω στις 50,91 TWh το 2023.

Η εικόνα, ωστόσο, αντιστράφηκε το 2024, όταν η κατανάλωση αυξήθηκε κατά 30%, φθάνοντας τις 66,2 TWh. Έτσι, παρά τη μεγάλη εξοικονόμηση που είχε καταγραφεί κατά την περίοδο της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, η ελληνική αγορά επέστρεψε το 2024 κοντά στα επίπεδα κατανάλωσης του 2021.

Η τάση αυτή συνεχίστηκε και το 2025, όπου η εγχώρια κατανάλωση φυσικού αερίου έφθασε το 2025 τις 70,2 TWh, σημειώνοντας ιστορικό υψηλό και αύξηση 6% έναντι του 2024. Μάλιστα, περίπου το 70,3% της κατανάλωσης κατευθύνθηκε στην ηλεκτροπαραγωγή.

Μιλώντας για φέτος, σύμφωνα με στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, η εγχώρια κατανάλωση εννεάμηνο διαμορφώθηκε σε 49,93 TWh, σημειώνοντας μείωση 2,67% σε σχέση με το εννεάμηνο του 2025 (51,30 TWh).

Σύμφωνα με τον ΔΕΣΦΑ, η μείωση αυτή προήλθε κυρίως από την υποχώρηση της κατανάλωσης στην ηλεκτροπαραγωγή και τη βιομηχανία, ενώ αυξήθηκε η κατανάλωση μέσω των δικτύων διανομής. Και πάλι, όμως, δεδομένης της εγκατεστημένης ισχύος σε ΑΠΕ, η κατανάλωση παραμένει σε υψηλά επίπεδα.

Ο ρόλος του φυσικού αερίου ως «καυσίμου-γέφυρα»

Ως εκ τούτου, παρά τη σημαντική ανάπτυξη των ΑΠΕ, η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται το φυσικό αέριο για την κάλυψη των αναγκών του ηλεκτρικού της συστήματος.

Άλλωστε, έχει τονιστεί επανειλημμένα από ανθρώπους της αγοράς πως μέχρι να αναπτυχθούν επαρκώς οι τεχνολογίες αποθήκευσης (μιας και ακόμα η συνεισφορά τους είναι μικρή), τα ηλεκτρικά δίκτυα και οι υποδομές που θα επιτρέψουν την ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ, το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να αποτελεί το «καύσιμο-γέφυρα» της ενεργειακής μετάβασης, εξασφαλίζοντας την αναγκαία ευελιξία και επάρκεια του συστήματος.

Δεν είναι άλλωστε τυχαία η προσπάθεια της χώρας μας να εντοπίσει και να αξιοποιήσει πιθανά εγχώρια κοιτάσματα φυσικού αερίου, ποντάροντας πλέον και στις γεωτρήσεις.