Μνημόνιο για επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου στα Βαλκάνια

Σημαντικό βήμα για την περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια αποτέλεσε η υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας (MoU) για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου από την Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, στο πλαίσιο του 10ου Southeast Europe Energy Forum (SEEF). Το μνημόνιο υπεγράφη από στελέχη εθνικών οργανισμών και εταιριών ενέργειας που συμμετέχουν στον σχεδιασμό του έργου.

Στην τελετή παρευρέθηκαν, εκτός από τα στελέχη των οργανισμών ενέργειας, και μέλη των κυβερνήσεων των εμπλεκόμενων χωρών. Ανάμεσά τους ήταν ο Υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, η Υπουργός Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας Sania Bozhinobska, η Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova, ο βουλευτής από τη Ρουμανία István-Lóránt Antal και η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, που πραγματοποιήθηκε παρουσία μελών κυβερνήσεων βαλκανικών χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο, επισημάνθηκε η ανάγκη για ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και της διασυνδεσιμότητας. Οι ομιλητές υπογράμμισαν ότι η ενεργειακή ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής απαιτεί στενές διασυνδέσεις και στρατηγική διατλαντική συνεργασία, καθώς κανένα κράτος δεν μπορεί να ανταποκριθεί μόνο του στις σύγχρονες προκλήσεις.

Γεωστρατηγική διάσταση και Βόρεια Μακεδονία

Ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Νίκος Τσάφος, ανέπτυξε τις ελληνικές προτεραιότητες για την επόμενη διετία, δίνοντας έμφαση στην αναβάθμιση των εγχώριων υποδομών ώστε να συμβαδίζουν με την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία.

Ο κ. Τσάφος τόνισε την ανάγκη αντιστροφής της ροής του δικτύου από τον Νότο προς τον Βορρά, λόγω της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Όπως ανέφερε, «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι έχουμε ένα ανθεκτικό σύστημα, τόσο για τις δικές μας ανάγκες όσο και για την κάλυψη των αναγκών μιας ευρύτερης περιφερειακής αγοράς».

Επιπλέον, έθεσε ως προτεραιότητα τη ρυθμιστική σύγκλιση, επισημαίνοντας πως «αν οι κανόνες δεν είναι εκεί, αν δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις αυτή την υποδομή με τον μέγιστο τρόπο, τότε δεν μεγιστοποιείς πραγματικά τις δυνατότητες αυτής της υποδομής».

Η Υπουργός Ενέργειας, Ορυχείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας, Sanja Božinovska, στάθηκε στη σημασία της διασύνδεσης των υποδομών. Όπως ανέφερε, «το ζητούμενο είναι να βρούμε έναν τρόπο να κάνουμε τα πράγματα να λειτουργήσουν μαζί, όπως το να συνδυάσουμε τις συνδέσεις LNG και την αποθήκευση μαζί με άλλες ανανεώσιμες πηγές».

Η κα Božinovska υπογράμμισε τη στρατηγική αξία της διατλαντικής εταιρικής σχέσης και τη στήριξη των ΗΠΑ, ενώ τόνισε πως «η έννοια της "διαφοροποίησης" δεν είναι πλέον απλώς μια θεωρία στα χαρτιά — είναι μια πραγματική επένδυση σε μεγάλα έργο υποδομής». Αναφέρθηκε στον διασυνδετήριο αγωγό με την Ελλάδα, που θα επιτρέψει τη μεταφορά 1,5 δισ. κυβικών μέτρων αερίου ετησίως, σημειώνοντας πως «κανένα κράτος δεν μπορεί να εξασφαλίσει το ενεργειακό του μέλλον από μόνο του. Μπορούμε να έχουμε εθνικές στρατηγικές. Αλλά χρειαζόμαστε εταίρους».

Βουλγαρία και Ρουμανία: Δίκτυα και θεσμική θωράκιση

Η Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, Iva Petrova, παρουσίασε τις τεχνικές πρωτοβουλίες της χώρας, όπως τον διπλασιασμό της χωρητικότητας εξόδου προς τη Ρουμανία και την επέκταση της αποθήκης αερίου στο Chiren. Τόνισε την ανάγκη για κοινούς ρυθμιστικούς κανόνες και ανταγωνιστικά τιμολόγια, λέγοντας πως «όταν μιλάμε γι' αυτήν την υποδομή, δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι η ραχοκοκαλιά της περιφερειακής ασφάλειας», χαρακτηρίζοντας τον Κάθετο Διάδρομο ως «κορυφαίο παράδειγμα περιφερειακής συνεργασίας και αλληλεγγύης».

Ο Γερουσιαστής και Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας, Ενεργειακών Υποδομών και Ορυκτών Πόρων του Κοινοβουλίου της Ρουμανίας, István-Lóránt Antal, εστίασε στην ανάγκη για ταχεία θεσμική και νομοθετική προσαρμογή. Υπογράμμισε πως ο Κάθετος Διάδρομος απαιτεί στενή συνεργασία όχι μόνο των κυβερνήσεων αλλά και των εθνικών κοινοβουλίων, ώστε να αρθούν γρήγορα τα γραφειοκρατικά εμπόδια.

Όπως σημείωσε, «οι κοινοβουλευτικές επιτροπές έχουν το καθήκον να επιταχύνουν τις νομοθετικές διαδικασίες που θα επιτρέψουν στις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές να λειτουργήσουν εμπορικά χωρίς καθυστερήσεις». Τόνισε επίσης ότι η Ρουμανία στηρίζει ενεργά την επέκταση της χωρητικότητας των δικτύων μεταφοράς προς την κεντρική Ευρώπη.

Ανατολική Μεσόγειος και ευρωπαϊκές προοπτικές

Η συζήτηση επεκτάθηκε στις νέες πηγές τροφοδοσίας από την Ανατολική Μεσόγειο. Ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός (Michael Damianos), αναφέρθηκε στην τελική επενδυτική απόφαση (FID) για το κοίτασμα «Κρόνος» στην κυπριακή ΑΟΖ, με στόχο την πρώτη ροή αερίου εντός του πρώτου εξαμήνου του 2028.

Ο κ. Δαμιανός υπογράμμισε ότι το έργο αυτό έχει ευρωπαϊκή διάσταση: «Στοχεύουμε στην πρώτη ροή αερίου μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2028. Αυτό θα είναι πολύ σημαντικό και για την Ευρώπη, επειδή η πρόθεση είναι στην πραγματικότητα να πωληθεί το αέριο στις αγορές, στην ευρωπαϊκή αγορά».

Τη συζήτηση συντόνισε ο Πρόεδρος του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου (AmChamGR), John D. Saracakis, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία των νέων ανακαλύψεων στον ενεργειακό χάρτη και την ανάγκη για ενίσχυση της περιφερειακής ανθεκτικότητας.