Η μεθοδολογία της εφορίας για τον λεπτομερή έλεγχο των τραπεζικών καταθέσεων

Τις κατηγορίες  των εμβασμάτων και των πληρωμών μέσα από τραπεζικούς λογαριασμούς των φορολογουμένων που αφαιρούνται κατά τον φορολογικό έλεγχο, καθώς τα ποσά που θεωρεί η εφορία ως προσαύξηση περιουσίας και προστίθενται στο φορολογητέο εισόδημα, αποσαφηνίζει η ΑΑΔΕ.

Με αφορμή σχετική υπόθεση που εκδικάστηκε από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) της ΑΑΔΕ, φωτίζεται η τεχνική του ελέγχου των τραπεζικών καταθέσεων και των δαπανών σε μετρητά (bank deposits and cash expenditure method), που αποτελεί μόνιμο σημείο τριβής και αντιπαράθεσης μεταξύ φορολογουμένων και εφορίας.

Πρόκειται για την ελεγκτική μέθοδο που επιχειρεί να προσδιορίσει τη φορολογητέα ύλη, ελέγχοντας ταυτόχρονα τόσο τις τραπεζικές καταθέσεις όσο και τα μετρητά που είχε στο «ταμείο» ο φορολογούμενος, αλλά υπάρχει αρκετή ασάφεια ως προς τον προσδιορισμό των ποσών, γεγονός που οδηγεί υποθέσεις αρχικά στη ΔΕΔ και κατόπιν στα φορολογικά δικαστήρια.

Όπως εξηγεί η ΔΕΔ, η τεχνική τραπεζικών καταθέσεων και δαπανών σε μετρητά (bank deposits and cash expenditure method) προσδιορίζει φορολογητέο εισόδημα παρακολουθώντας την κίνηση των (διαθεσίμων) κεφαλαίων του φορολογούμενου, του/της συζύγου και των προστατευομένων μελών αυτών, είτε με την κατάθεση αυτών σε χρηματοπιστωτικούς λογαριασμούς είτε με την ανάλωσή τους σε διάφορες συναλλαγές με χρήση μετρητών.

Συγχρόνως αναλύει τις συνολικές καταθέσεις και τα διαθέσιμα σε χρηματοπιστωτικούς λογαριασμούς και τις αγορές και δαπάνες σε μετρητά τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε οικογενειακό επίπεδο κατά τη διάρκεια της ελεγχόμενης χρήσης και τα συγκρίνει με τα συνολικά δηλωθέντα έσοδα.

Στόχος είναι να προσδιορίσει τα έσοδα του φορολογουμένου αναλύοντας τις τραπεζικές καταθέσεις και τις δαπάνες με χρήση μετρητών σε διάφορες συναλλαγές και συγκεκριμένα:

• Προσδιορίζονται οι συνολικές τραπεζικές καταθέσεις της ελεγχόμενης περιόδου, στις περιπτώσεις που υπάρχει άνοιγμα λογαριασμών.
• Περιλαμβάνονται οι πιστωτικές κινήσεις σε λογαριασμό/ούς που αφορούν καθαρές καταθέσεις και έμμεσες καταθετικές πράξεις (Προσωρινές καταθέσεις προς εξόφληση υποχρεώσεων, όπως δάνεια κ.λπ. πράξεις).

Στις περιπτώσεις όπου δεν έχει πραγματοποιηθεί άνοιγμα λογαριασμών, οι συνολικές τραπεζικές καταθέσεις λαμβάνονται ως η διαφορά υπολοίπου τέλους μείον αρχή χρήσης. Η ΔΕΔ, επισημαίνει ότι η τεχνική αυτή παράγει ανεπαρκή/ελλιπή/μη ασφαλή αποτελέσματα στις περιπτώσεις μη ανοίγματος λογαριασμών.

Ποια ποσά αφαιρούνται

Από τους λογαριασμούς που ελέγχονται, αφαιρούνται τα κατατεθειμένα ποσά που αφορούν:

1. Ποσά από εκταμίευση δανείων.
2. Συμψηφιστικές κινήσεις μεταξύ λογαριασμών του φορολογουμένου, του/της συζύγου και των προστατευόμενων μελών αυτών.
3. Συναλλαγές, μεταφορές και λοιπές πράξεις που δεν αποτελούν καθαρές καταθέσεις.

Ποια προστίθενται

Όμως, στο υπόλοιπο των καθαρών τραπεζικών καταθέσεων προστίθενται:

1. Δαπάνες επιχειρηματικές/επαγγελματικές (εξοφληθείσες με μετρητά).
2. Αγορές εμπορευμάτων, πρώτων και βοηθητικών υλών και λοιπών αγαθών αναγκαίων στην άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας (εξοφληθείσες με μετρητά).
3. Αγορές περιουσιακών στοιχείων προσωπικών/οικογενειακών, επαγγελματικών (εξοφληθείσες με μετρητά).
4. Προσωπικές/οικογενειακές δαπάνες (εξοφληθείσες με μετρητά).
5.  Καταβληθέντες φόροι, εισφορές και πρόστιμα κάθε μορφής (εξοφληθέντες με μετρητά).
6. Αποπληρωμή / μείωση χρεών με μετρητά.
7. Αύξηση/μείωση διαθεσίμων μετρητών ελεγχόμενης περιόδου. Η μείωση διαθεσίμων μετρητών τίθεται με αρνητικό πρόσημο, (παράδειγμα: 31/12/2023 μετρητά 15.000 ευρώ. 31/12/2044 διαθέσιμα μετρητά 12.000 ευρώ. Στην χρήση 2024 θα καταχωρηθεί το ποσό - 3.000 ευρώ).
8. Λοιπές καταβολές σε μετρητά. Συμπεριλαμβάνονται περιπτώσεις μείωσης των λογαριασμών πληρωτέων που εξοφλούνται με μετρητά. Τα επαγγελματικά περιουσιακά στοιχεία αφορούν μόνο περίπτωση ατομικής επιχείρησης.

Πώς μειώνεται ή αυξάνεται το υπόλοιπο των λογαριασμών

Το νέο υπόλοιπο των καθαρών τραπεζικών καταθέσεων μειώνεται με τα μη υποκείμενα σε φορολογία έσοδα που δεν κατατέθηκαν σε λογαριασμούς και με την αύξηση των προκαταβολών που εισπράχθηκαν έναντι εσόδων επομένου/νων έτους/ων.

Αντιθέτως, το υπόλοιπο των καθαρών τραπεζικών καταθέσεων αυξάνεται με την μείωση των προκαταβολών που εισπράχθηκαν έναντι εσόδων επομένου/νων έτους/ων, και με την αύξηση των εισπρακτέων λογαριασμών ή μειώνεται με την μείωση των εισπρακτέων λογαριασμών.

Το νέο υπόλοιπο, όπως αναμορφώθηκε, αποτελεί το βάσει τεχνικής συνολικό εισόδημα προς φορολόγηση και συγκρίνεται με το Ακαθάριστο Εισόδημα του ελεγχόμενου καθώς και με το σύνολο των λοιπών εισοδημάτων του ελεγχόμενου και του/της συζύγου αυτού.

Η θετική διαφορά που προκύπτει, ελέγχεται ως μη δηλούμενο εισόδημα και εφόσον δεν αιτιολογείται, υπόκειται σε φορολόγηση.

Υπόχρεος για εξηγήσεις ο ελεγχόμενος

Η ΑΑΔΕ τονίζει πως το βάρος της απόδειξης για τα διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία φέρει ο φορολογούμενος, το ύψος δε των δηλούμενων καταθέσεων και μετρητών κατά την έναρξη της πρώτης ελεγχομένης χρήσης προκειμένου να γίνει δεκτό σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το πραγματικό διαθέσιμο κεφάλαιο προηγουμένων ετών όπως αυτό προσδιορίζεται με τις υποβληθείσες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος.

Για τον υπολογισμό του πραγματικού διαθεσίμου κεφαλαίου των προηγουμένων ετών πριν το πρώτο ελεγχόμενο έτος (του ελεγχόμενου, του/της συζύγου και των προστατευόμενων μελών αυτών) από τα πραγματικά εισοδήματα (που έχουν φορολογηθεί ή νόμιμα απαλλαγεί από τον φόρο), όπως αυτά αναγράφονται στις υποβληθείσες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος αφαιρούνται τα πραγματικά αναλωθέντα ποσά για αγορές και λοιπές δαπάνες (όχι τεκμαρτές) όπως αυτές προκύπτουν από τις υποβληθείσες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος ή από στοιχεία που έχει στην διάθεση της η ελεγκτική υπηρεσία.

Η φορολογική ιστορία

Επισημαίνεται με έμφαση πως, για την εφαρμογή των έμμεσων τεχνικών ελέγχου δεν υπάρχει περιορισμός όσον αφορά τα παρελθόντα έτη που εξετάζονται προκειμένου να προσδιοριστεί το πραγματικό διαθέσιμο κεφάλαιο προηγουμένων ετών, εφόσον βέβαια αυτό είναι δυνατό να διασταυρωθεί με τις φορολογικές δηλώσεις και τα στοιχεία που τηρούνται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. του ελεγχόμενου ή με τεκμηριωμένα στοιχεία που προσκομίζονται από τον φορολογούμενο.

Οι υποβληθείσες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος (προκειμένου να ληφθούν υπόψη στον προσδιορισμό του πραγματικού διαθεσίμου) θα πρέπει να είναι συνεχόμενες και να φθάνουν μέχρι και την προηγούμενη δήλωση φορολογίας εισοδήματος του πρώτου ελεγχόμενου έτους.

Σε κάθε περίπτωση, δεν αναζητούνται τα δικαιολογητικά για τα ποσά που είναι αναγεγραμμένα στις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος παρελθόντων ετών και τα οποία χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό του πραγματικού διαθεσίμου κεφαλαίου προηγουμένων ετών.